Η Μεγάλη Εξοδος

Αντε, γιορτάσαμε και την 25η Μαρτίου με συνειρμούς να μας τραβάν από το μανίκι σε αυτήν την εύθραυστη εποχή που δεν μπορούμε να φανταστούμε τι θα σηματοδοτεί για τους ιστορικούς του μέλλοντος. Μία κρίση ή την αρχή ενός νέου εφιάλτη από αυτούς που, κάθε τόσο, προκαλούν επανεκκίνηση της Ιστορίας; Κι αυτή η αβεβαιότητα είναι που μας παγώνει περισσότερο κι από τις χαμηλές θερμοκρασίες της περασμένης εβδομάδας. Βολευτήκαμε τόσες δεκαετίες, στρογγυλοκαθίσαμε στις βεβαιότητες της ουτοπίας, των κλισέ και των ιδεοληψιών μας. Και το πρώτο στάδιο του ξεβολέματος είναι ότι πρέπει να αποφασίσουμε με ποιους θα πάμε και ποιους θ’ αφήσουμε. Δύσκολοι αποχαιρετισμοί.

Πριν από ογδόντα χρόνια ωστόσο, ακόμη και η αβεβαιότητα ήταν μια «πολυτελής» έννοια αναφορικά με αυτό που συνέβαινε στις ψυχές και τις ζωές των Ελλήνων. Η 25η Μαρτίου 1942 συνέπιπτε, πάνω-κάτω, με τη συμπλήρωση ενός χρόνου ιταλογερμανικής κατοχής. Από το πρωί εκείνης της ημέρας άρχισαν να συγκεντρώνονται στα Εξάρχεια, ύστερα από κινητοποίηση του ΕΑΜ, φοιτητές και φοιτήτριες. Ο λόγος της συγκέντρωσης ήταν πρόδηλος και τα πρώτα χειροκροτήματα από τα πέριξ σπίτια πυροδότησαν το συλλαλητήριο. Τα παράθυρα άνοιγαν, ο κόσμος ανέμιζε ελληνικές σημαίες, οι ομάδες των φοιτητών πύκνωναν, έγιναν ένα κύμα λαού και, κάπως έτσι, συγκροτήθηκε μια άτυπη ορμητική «παρέλαση» που, με σημαιοφόρο ένα παλικάρι από τα Δωδεκάνησα, ανέβαινε τη Σόλωνος για να καταθέσει στεφάνια στις προτομές της Πλατείας Φιλικής Εταιρείας στο Κολωνάκι. Συγκρούσθηκαν με την αστυνομία και τους καραμπινιέρους, οι Ιταλοί τους πυροβολούσαν και τους έριχναν χειροβομβίδες από τον Λυκαβηττό αλλά εκείνη ήταν η πρώτη μαζική διαδήλωση εναντίον των κατακτητών. Την επόμενη χρονιά, για να αποφευχθούν ανάλογες εκδηλώσεις, απαγορεύθηκε ακόμη και η επίσημη δοξολογία στη Μητρόπολη. Οι νέοι στην Αθήνα όμως τίμησαν και πάλι την εθνική επέτειο σε μια «παρέλαση διαμαρτυρίας» που κατέληξε σε μακελειό με τέσσερις νεκρούς και δεκάδες τραυματίες.

Σε αυτήν τη «Μεγάλη Εξοδο» αναφέρεται ο Ελύτης στο «Αξιον Εστί». Εκείνοι είναι «οι νέοι με τα πρησμένα πόδια που τους έλεγαν αλήτες». Που «λάβανε την απόφαση, επειδή τα κακά μαντάτα πλήθαιναν στην πρωτεύουσα, να βγουν έξω σε δρόμους και σε πλατείες με το μόνο πράγμα που τους είχε απομείνει: μία παλάμη τόπο κάτω από τ’ ανοιχτό πουκάμισο με τις μαύρες τρίχες και το σταυρουδάκι του ήλιου. Οπου είχε κράτος και εξουσία η Ανοιξη». Και να σταθούν απέναντι στους Αλλους που «…λάβανε την απόφαση να βγουν έξω σε δρόμους και σε πλατείες με το μόνο πράγμα που τους είχε απομείνει: μια πήχη φωτιά κάτω απ’ τα σίδερα, με τις μαύρες κάννες και τα δόντια του ήλιου».

Σήμερα, οι νέοι με τα πρησμένα πόδια βγαίνουν στους δρόμους και τις πλατείες των βομβαρδισμένων πόλεων της Ουκρανίας. Εκεί συντελείται η Μεγάλη Εξοδος. Εκεί επαναπροσδιορίζεται τι είναι αυτό που «άξιον εστί». Εκεί συγκρούεται το «κράτος και η εξουσία της Ανοιξης» με τους «Αλλους». Οσοι ζορίζονται από ποια πλευρά θα σταθούν, τα παράπονά τους στον Ελύτη.