Η μεγάλη Εξοδος

Ο 37χρονος Ντμίτρι Αλεκσόφσκι είναι ένας από τους ηγέτες του εθελοντικού κινήματος της Ρωσίας. Το καλοκαίρι του 2012, όταν πλημμύρες κατέστρεψαν την πόλη Κρυμσκ, στη Νότια Ρωσία, και οι Αρχές επιχείρησαν να το συγκαλύψουν, εγκατέλειψε τη δουλειά του ως φωτορεπόρτερ για να εργασθεί ως εθελοντής διασώστης. Αργότερα, ξεκίνησε ένα ίδρυμα, το «Ζητείται Βοήθεια», και ένα κέντρο ενημέρωσης για φιλανθρωπικά σχέδια. Οταν έμαθε για την εισβολή στην Ουκρανία, κατάλαβε πως αυτό θα ήταν το τέλος – όχι της Ουκρανίας, αλλά της Ρωσίας. Ο Αλεκσόφσκι έχει περάσει πολύ χρόνο σκεπτόμενος τα γκουλάγκ (ο αδελφός του παππού του, επιζήσας των στρατοπέδων εργασίας, έχει περιγράψει την εμπειρία του σε μυθιστορήματα και τραγούδια). Καιρό πριν, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι αν ο Πούτιν αποφάσιζε ποτέ να αναδημιουργήσει τον σταλινικό τρόμο, δεν θα υπήρχε τίποτα να τον σταματήσει. Αν βομβάρδιζε τώρα την Ουκρανία, σύντομα θα έκλεινε στη φυλακή ακόμα περισσότερους Ρώσους. Το πρωί μετά την έναρξη του πολέμου, ο Αλεκσόφσκι μπήκε στο αυτοκίνητο μαζί με τη σύζυγό του, τη σκηνοθέτρια Αννα Ντεζούρκο, και το μωρό τους και κατευθύνθηκε δυτικά, προς τα σύνορα με τη Λετονία.

Η Αλεκσάντρα Πριμάκοβα, μία 42χρονη ερευνήτρια μάρκετινγκ από τη Μόσχα, ξύπνησε στις 7 το πρωί εκείνη την Πέμπτη, προκειμένου να ετοιμάσει τα παιδιά της για το σχολείο. Είδε τα νέα και αποφάσισε να αφήσει τον σύζυγό της, τον Ιλία Κολμανόφσκι, έναν 45χρονο καθηγητή Επιστημών, να κοιμηθεί λίγο ακόμα. Ο Κολμανόφσκι πάθαινε το προηγούμενο διάστημα κρίσεις πανικού στη σκέψη ενός ολομέτωπου πολέμου στην Ουκρανία. Μήνες τώρα συζητούσε το ζευγάρι το ενδεχόμενο να εγκαταλείψουν τη χώρα· και οι δυο τους είχαν πάρει πολλές φορές μέρος σε διαδηλώσεις κατά του Πούτιν. Αποφάσισαν να συγκαλέσουν στο διαμέρισμά τους ένα μεγάλο οικογενειακό συμβούλιο. Μέχρι το τέλος της επόμενης εβδομάδας, 33 μέλη του στενού και διευρυμένου οικογενειακού τους κύκλου, ανάμεσά τους δημοσιογράφοι, ακαδημαϊκοί, επιστήμονες, ένας ψυχολόγος, ένας γιατρός, ένας μουσικός και ένας διάκονος της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, είχαν εγκαταλείψει τη Ρωσία.

Ο Σεργκέι Γκόλουμποκ, ένας 37χρονος δικηγόρος από την Αγία Πετρούπολη, ήταν αποφασισμένος να μείνει. Είχε επιστρέψει στη Ρωσία δέκα χρόνια νωρίτερα, έπειτα από πολλά χρόνια σπουδών και εργασίας στη Βρετανία και τη Γαλλία. Είχε εκπροσωπήσει πολλούς πολιτικούς ακτιβιστές. Την 1η Μαρτίου, είχε εγκαταστήσει μία νέα μονάδα κλιματιστικού στο διαμέρισμά του, προετοιμαζόμενος για τη ζέστη του καλοκαιριού. Παρ’ όλ’ αυτά, παρακάλεσε την πρώην σύζυγό του να φύγει, μαζί με την τρίχρονη κόρη τους, ώστε να μη μεγαλώσει το παιδί πίσω από το νέο Σιδηρούν Παραπέτασμα. Επειτα, την 9η μέρα του πολέμου, η Ρωσία μπλόκαρε τις ιστοσελίδες σχεδόν όλων των ανεξάρτητων ΜΜΕ που είχαν απομείνει. Χωρίς ρεπορτάζ πια, σκέφτηκε ο Γκόλουμποκ, καμία διαφορά δεν θα μπορούσε να κάνει ο ίδιος στα δικαστήρια. Αποφάσισε να φύγει.

Το ίδιο έκανε και ο 40χρονος Ιλία Βενιάβκιν, ιστορικός της σταλινικής περιόδου, μαζί με τη σύζυγό του, Βέρα Σενγκέλια, διευθύντρια ενός ιδρύματος που στηρίζει ενηλίκους με νοητική υστέρηση, και τα τρία παιδιά τους, το ίδιο και η 44χρονη Λίκα Κρέμερ, στέλεχος ΜΜΕ, μαζί με τον σύντροφό της, τον podcaster και συντάκτη, Αντρέι Μπαμπίτσκι, και τα έξι παιδιά τους, το ίδιο και ο 43χρονος Γκριγκόρι Σβέρντλιν, ο διευθυντής της Νοτσλέζκα, της γνωστότερης ρωσικής οργάνωσης για τους αστέγους, το ίδιο και ο 43χρονος Λεονίντ Τζάλιλοφ, καθηγητής Μαθηματικών σε σχολείο και διάκονος σε μία εκκλησία της Μόσχας, το ίδιο και…

Υπάρχουν οι Ρώσοι που δεν (θέλουν να) ξέρουν. Υπάρχουν οι Ρώσοι που ξέρουν και επικροτούν. Υπάρχουν και οι Ρώσοι που δεν αντέχουν να µείνουν άλλο στη χώρα τους, και την εγκαταλείπουν, γιατί φοβούνται τις πολιτικές διώξεις, την επιστράτευση και την απομόνωση, γιατί τους τρομοκρατεί η ιδέα να εγκλωβιστούν μέσα σε μία άγνωστη νέα χώρα που θυμίζει απόκοσμα την παλιά ΕΣΣΔ, γιατί θεωρούν ότι το να έμεναν σε μία χώρα που διεξάγει πόλεμο θα ήταν ανήθικο, σαν να βρίσκονταν μέσα σε ένα αεροπλάνο που ρίχνει βόμβες. Υπολογίζεται πως, από τότε που ξεκίνησε η εισβολή στην Ουκρανία, περισσότεροι από 250.000 Ρώσοι έχουν εγκαταλείψει την πατρίδα τους. Πολλοί είναι επαγγελματίες της πληροφορικής: κάποιοι μοιάζει να μένουν, τουλάχιστον προσωρινά, στο Γιερεβάν, την πρωτεύουσα της Αρμενίας, έναν περιφερειακό τεχνολογικό κόμβο. Αλλοι είναι δημοσιογράφοι, ακαδημαϊκοί και επικεφαλής ΜΚΟ, μεταβαίνουν στο Βερολίνο, την Τιφλίδα, το Ταλίν και το Βίλνιους. Οπως γράφει στο New Yorker η ρωσοαμερικανίδα δημοσιογράφος Μάσα Γκέσεν, η συγγραφέας μιας ανατριχιαστικής βιογραφίας του Βλαντίμιρ Πούτιν με τίτλο «Ο άνθρωπος δίχως πρόσωπο» (στα ελληνικά, από τις εκδόσεις Πατάκη), σχεδόν όλοι οι φίλοι και γνωστοί της έχουν πια εγκαταλείψει τη Ρωσία -κουβαλώντας μαζί τους ενοχές και ντροπή, ατομική και συλλογική, για τα όσα κάνει η χώρα τους στην Ουκρανία, αλλά και για τους λιγότερο τυχερούς ομοϊδεάτες τους που μένουν πίσω. Αυτοί είναι οι «προδότες», οι «σκνίπες» για τους οποίους μίλησε ο Πούτιν. Αυτοί, μαζί και οι ενοχές και η ντροπή τους, είναι η ελπίδα της Ρωσίας.