Η σύγχρονη πόλη αυτοσυστήνεται στον δημόσιο χώρo

Σε κάθε επίσκεψή μας σε μια πόλη επιζητούμε από την πρώτη στιγμή ένα σήμα διαλόγου, μια επαφή, κάποια επικοινωνία μαζί της. Πέραν της αρχιτεκτονικής που είναι συνήθως η πρώτη πρέσβειρα της ιστορίας και της αισθητικής ή της ποιότητας του δημόσιου χώρου που εκδηλώνει αμέσως το πολιτισμικό επίπεδο, η δημόσια πληροφοριακή σήμανση είναι αυτή που μπορεί να μας μιλήσει για την πόλη. Η πληροφοριακή σήμανση οχημάτων και πεζών, ακόμη και αν υπάρχουν πια ηλεκτρονικοί χάρτες και πλοηγοί σε κάθε κινητό, συνεχίζει να διαμορφώνει την πρώτη ταυτότητα της πόλης, να προσφέρει την πληροφόρηση που χρειάζεται ο επισκέπτης. «Τι υπάρχει;» και «Πού είναι;» είναι τα ερωτήματα των επισκεπτών αλλά και των κατοίκων που αναζητούν άμεση απάντηση.

Ενα ανοιχτό βιβλίο

Η πληροφοριακή σήμανση των οχημάτων πέραν της εργονομίας, της λειτουργικότητας, της βελτιστοποίησης των διαδρομών και της εξοικονόμησης χιλιάδων άσκοπων οχηματοχιλιομέτρων είναι ταυτόχρονα η αυτοσύσταση της πόλης. Δείχνει πώς δομεί και ιεραρχεί η τοπική κοινωνία τους προορισμούς, τα τοπόσημα, τα μνημεία, την ιστορία, τον πολιτισμό. Είναι δημόσια δήλωση αυτοπροσδιορισμού. Λειτουργεί ως ένα ανοιχτό βιβλίο μέσα στο οδικό περιβάλλον και στον δημόσιο χώρο.

Η πληροφοριακή σήμανση των πεζών μπορεί να υποδείξει αξιόλογες διαδρομές, να ενημερώσει για χρόνους διαδρομής για αποστάσεις, να προσδιορίζει το σημείο όπου βρισκόμαστε και τη χωροταξία της ευρύτερης περιοχής.

Η σήμανση της ταυτότητας ενός αξιόλογου κτιρίου, ενός αρχαιολογικού χώρου, ενός μνημείου είναι η τρίτη βασική παρέμβαση, προκειμένου να ολοκληρώνεται η εμπειρία του επισκέπτη. Ομως αυτή η προφανής δημόσια πληροφόρηση δεν αφορά μόνο τους επισκέπτες, αφορά και τους κατοίκους των πόλεων και κυρίως τη νέα γενιά.

Νέα παιδιά που μεγαλώνουν στην περιφέρεια μπορεί να μη διανοούνται πόσο κοντά στην Ακρόπολη περπατάνε ή ότι στο σημείο όπου βρίσκονται ένας ήρωας ή ένας μεγάλος εθνικός ποιητής έζησε. Η πόλη είναι η ιστορία της, η διαδρομή της, οι άνθρωποί της και όλα αυτά πρέπει να τα αφηγείται στον δημόσιο χώρο.

Σε πολλές πόλεις της Ευρώπης αυτή η διαδικασία θεωρείται δεδομένη, αναπτύσσεται συνεχώς, βελτιώνεται και πολλές φορές λαμβάνει και τα χαρακτηριστικά πρότυπων αισθητικών παρεμβάσεων. Η λειτουργικότητα συνδυάζεται με την αισθητική και την αντιληπτική πρόσληψη του ανθρώπου. Η κίνηση των ανθρώπων μέσα στις πόλεις χρειάζεται ερεθίσματα, προσκλήσεις, stories, όπως θα λέγαμε στη νέα ψηφιακή διάλεκτο. Ετσι νοηματοδοτείται η σύγχρονη ανθρώπινη πόλη, έτσι εκπέμπεται ο πολιτισμός της.

Οι ελληνικές πόλεις δεν πληροφορούν

Οι ελληνικές πόλεις, εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις, υστερούν δραματικά στη δημόσια πληροφόρηση τόσο των οχημάτων όσο και των πεζών και των ίδιων των προορισμών. Ακόμη και οι τουριστικές περιοχές και τα νησιά έχουν μεγάλες ελλείψεις. Η όποια σήμανση περιορίζεται σε μεγάλες πινακίδες σε ελάχιστα σημεία του οδικού δικτύου. Η πληροφόρηση είναι φτωχή και, όταν υπάρχει, αποσπασματική. Από την άλλη, μια χώρα που ζει ως παγκόσμιος τουριστικός πόλος, που έχει ιστορικό βάθος, που διαθέτει τα σπουδαιότερα πολιτιστικά αφηγήματα, εκδηλώνοντας αυτή την αντίφαση, εμφανίζει την αδυναμία της να οργανώσει τον δημόσιο χώρο της, εν τέλει να τον καταστήσει φιλικό. Παράλληλα με τα μεγάλα έργα, τις φιλόδοξες παρεμβάσεις, υπάρχουν και τα πολλά έργα της καθημερινότητας που μπορεί να έχουν κρισιμότερη επίδραση στη συλλογική συνείδηση. Ενα ολοκληρωμένο δίκτυο πληροφόρησης πρέπει να περιλαμβάνει τα ονόματα μεγάλων δρόμων, των γειτονιών, δημόσιες υποδομές και υπηρεσίες, τα εμβληματικά αρχιτεκτονήματα, τα σημεία πολιτιστικού ενδιαφέροντος, τα μουσεία και τους αρχαιολογικούς χώρους. Φανταστείτε το Λονδίνο χωρίς την πυκνή σήμανση των μπλε πινακίδων για τους πεζούς, τις γερμανικές πόλεις που κρατούν το ενδιαφέρον σου και μόνο από αυτά που διαβάζεις υπαίθρια, τη Βαρκελώνη σε διαρκείς πειραματισμούς, τη Νέα Υόρκη χωρίς τις περίφημες πληροφοριακές οριζόντιες σημάνσεις στα πεζοδρόμια. Οι σύγχρονες πόλεις αυτοσυστήνονται στον δημόσιο χώρο.

Πρόκειται για ένα ακόμη έργο υψηλής προτεραιότητας που πρέπει να προστεθεί στην ατζέντα κάθε δημάρχου μικρής ή μεγάλης ελληνικής πόλης. Αυτό που ονομάζουμε πράσινη ανάπτυξη, βιώσιμη κινητικότητα, ποιότητα του δημόσιου χώρου κρίνεται από ένα ευρύ πλέγμα παρεμβάσεων με πρωταρχική έμφαση στο αυτονόητο. Δεν χρειάζεται να ανακαλύψουμε την Αμερική. Τα παραδείγματα είναι δίπλα μας.

Ο Σταύρος Κωνσταντινίδης είναι πολιτικός μηχανικός – συγκοινωνιολόγος και συγγραφέας