Οταν η μουσική συναντά την ποίηση

Αν αναζητούσε κανείς τις απαρχές της βαθιάς συγκίνησης που προκαλεί πάντα τόσο η μουσική όσο και η λογοτεχνία, αλλά και η σύζευξή τους σε έναν ενιαία εκφερόμενο ήχο, θα έμενε κατάπληκτος με την «ανακάλυψη» πως είναι ένας δρόμος και γενικότερα ο δημόσιος χώρος που αναδεικνύουν σε όλο τους το μεγαλείο τις δύο αυτές τέχνες. Ποιος δεν έχει συχνά ταυτίσει την απόλαυση της μουσικής με έναν πλανόδιο μουσικό, άγνωστό του ως όνομα και ως συγκροτημένη καλλιτεχνική υπόσταση, μια μουσική τόσο πιο βαθιά καταχωρισμένη μέσα του όσο πιο τυχαία υπήρξε η συνάντηση μαζί της ώστε σχεδόν σε ιερό να έχει εξελιχθεί για τη συνείδησή του το πρόσωπο του μουσικού. Και ποιος επίσης δεν αισθάνθηκε διαβάζοντας στο τσαλακωμένο χαρτόνι το κρεμασμένο στο στήθος ενός επαίτη τις φράσεις «έχω τέσσερα παιδιά να ταΐσω», ή «είμαι άρρωστος και δεν μπορώ να δουλέψω», πως μέσα στη συνοπτική δραματικότητά τους συνιστούν την πρώτη «ύλη» για τη λογοτεχνική απεικόνιση ενός ευρύτερου και ακόμα συγκλονιστικότερου πίνακα ζωής. Μεγάλη υπόθεση ο δρόμος. Τουλάχιστον όσον αφορά τις τέχνες, φτάνει πρόχειρα να θυμηθούμε το αποκαλούμενο «θέατρο του δρόμου», ή το περιοδικό των αστέγων «Σχεδία». Αλλά και μια υψηλότατη μορφή τέχνης όπως οι ολιγόλεπτες παραστάσεις στη συμβολή κεντρικών δρόμων νεαρών κυρίως παιδιών – νεαρών κυρίως καλλιτεχνών ακριβέστερα – που όχι σπάνια με κίνδυνο να τραυματιστούν μας θυμίζουν μια πανάρχαια αλήθεια, πως η τέχνη δεν παύει να παραμένει μια διαρκής έκθεση σε κινδύνους. Η τέχνη δεν γίνεται ποτέ μέσα σε ένα περιβάλλον ασφαλές και προστατευμένο και η μουσική και η λογοτεχνία είναι οι πιο ενδεδειγμένες τέχνες ώστε να μας υπενθυμίζουν διαρκώς αυτή τη μεγάλη αλήθεια. Από την «Οδό των Φιλελλήνων» του Ανδρέα Εμπειρίκου ως το «Ολα είναι δρόμος» του Παντελή Βούλγαρη και το «Στον δρόμο» του Κέρουακ, μια μουσική φτάνει διαρκώς στα αφτιά μας τόσο ζωηρή όσο και η μουσική από μια εξαίσια ορχήστρα σε συναυλιακό χώρο.

Χρήστος Λεοντής

συνθέτης

«Η καθημερινότητα του ανθρώπου»

Η σχέση των δύο τεχνών είναι άμεση, διαρκής και πανάρχαιη. Ανατρέχοντας στο αρχαίο δράμα θα παρατηρήσουμε ότι όλα τα έργα που παίζονταν περιείχαν το στοιχείο της μουσικής, της όρχησης. Ολοι οι ύμνοι της εκκλησιαστικής μουσικής που αναπτύχθηκε στον Μεσαίωνα αποτελούν καθαρόαιμες μορφές λογοτεχνίας και ποίησης. Η ίδια η όπερα στηρίζεται εξ ολοκλήρου στη λογοτεχνία. Τόσο η γέννησή της όσο και η άνθησή της κατά τη διάρκεια της Αναγέννησης βασίζονται συχνά πάνω στο αρχαίο ελληνικό δράμα, σε μύθους και σε έργα ελληνικής προέλευσης. Οπως επίσης όλα τα λιμπρέτα που έχουν γραφεί είναι ένα είδος λογοτεχνίας. Αν θυμάμαι καλά, η πρώτη όπερα που έγινε, γύρω στο 1600, ήταν η «Δάφνη» του Τζάκοπο Πέρι. Δυστυχώς η παρτιτούρα της δεν έχει διασωθεί, έχει διασωθεί όμως η παρτιτούρα μιας άλλης όπερας του ίδιου συνθέτη, της «Ευρυδίκης». Την εποχή εκείνη έχουμε τη γέννηση της όπερας που αποκτά σταδιακά μια συγκεκριμένη μορφή, εμπλουτιζόμενη από μεγάλες ορχήστρες, χορωδίες, μπαλέτα. Μην ξεχνάμε ακόμη το δημοτικό τραγούδι, στο σύνολό του σχεδόν μια μορφή ποίησης ταυτόσημη με τη μουσική. Γεγονός που σημαίνει ότι σε όλες τις εκφάνσεις της ανθρώπινης δραστηριότητας και ζωής η σχέση της μουσικής με τον λόγο (την ποίηση δηλαδή) αναδεικνύεται ως πρωτεύουσας σημασίας. Δεν έχει παρά να προσέξει κανείς σε βαφτίσια, σε γάμους και σε κηδείες, είτε πρόκειται για νανουρίσματα και τραγούδια είτε για μοιρολόγια. Η καθημερινότητα των ανθρώπων είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τις δύο αυτές τέχνες σε βαθμό που θα έλεγε κανείς ότι είναι αναπόσπαστα δεμένες μεταξύ τους, χωρίς ωστόσο η μία να εμποδίζει την άλλη να αναπτυχθεί και να εξελιχθεί.

Στη δική μου περίπτωση, στο μεγαλύτερο μέρος, για να μην πω στο σύνολο της δουλειάς μου, χρησιμοποιώ ως πρώτη ύλη την ποίηση. Αισθάνομαι με τον τρόπο αυτό ότι εκφράζομαι μουσικά με μια μεγαλύτερη πληρότητα. Είναι γνωστό πως έχω γράψει μουσική τόσο για το αρχαίο δράμα όσο και για έργα του κλασικού και του σύγχρονου δραματολογίου – ελληνικού και ξένου. Αν μετρώ σωστά, 21 είναι τα έργα του αρχαίου δράματος για τα οποία έχω γράψει μουσική και καμιά εκατοστή τα έργα του κλασικού και σύγχρονου δραματολογίου. Επίσης έχω γράψει μουσική για κύκλους τραγουδιών πάνω σε ποίηση του Γιάννη Ρίτσου, του Κώστα Βάρναλη, του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, του Πάμπλο Νερούδα και του Ντάριο Φο. Επίσης έχω μελοποιήσει τον «Ακάθιστο Υμνο» του Ρωμανού του Μελωδού.

g

Νίκος Πορτοκάλογλου

τραγουδοποιός

«Μεγάλη ποίηση είναι το “Σ’ αγαπώ γιατί είσαι ωραία”»

Η σχέση μου με τον γραπτό λόγο ξεκινάει με τα πρώτα παιδικά βιβλία και βέβαια τα αγαπημένα μου κόμικς, κάποια από τα οποία, όπως τα «Αστερίξ», «Λούκυ Λουκ» και «Τεντέν», διαβάζω μέχρι σήμερα και θεωρώ αριστουργήματα. Λίγο αργότερα, στην εφηβεία, ανακαλύπτω τη βιβλιοθήκη του πατέρα μου και θυμάμαι ότι τα πρώτα βιβλία που με συγκλονίζουν είναι «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» του Νίκου Καζαντζάκη και τα ποιήματα του Καβάφη.

Από τότε ξεκινάει μια σχέση πάθους και αφοσίωσης με τη λογοτεχνία που κρατάει μέχρι σήμερα. Ενα βιβλίο στο κομοδίνο, δίπλα στο κρεβάτι, ήταν πάντα απαραίτητο και αυτονόητο. Αν με ρωτούσατε βέβαια πού έχω αφιερώσει τις περισσότερες ώρες διαβάσματος, στην ποίηση ή στην πεζογραφία, θα έλεγα σίγουρα στη δεύτερη. Εννοείται πως αγαπώ πολύ την ποίηση και έχω συγκινηθεί μέχρι δακρύων με στίχους ποιητών από διαφορετικές εποχές και χώρες. Από τους αρχαίους λυρικούς και τα σονέτα του Σαίξπηρ μέχρι τον Λόρκα, τον Τ.Σ. Ελιοτ, τον Κάμινγκς, τον Σολωμό, τον Σεφέρη, τον Καρούζο, τον Γκανά, για να πω ενδεικτικά κάποια ονόματα. Σίγουρα όμως έχω περάσει απείρως περισσότερες ώρες διαβάζοντας διηγήματα και μυθιστορήματα γιατί λατρεύω την αφήγηση, τις ιστορίες των ανθρώπων, τις αντιφάσεις και τα ηθικά διλήμματα των ηρώων, αυτό το μαγικό ταξίδι μέσα στις ζωές των άλλων, σε άλλους χρόνους και τόπους, που σε παρηγορεί και σε εμπνέει να βάλεις κάποιο στόχο υψηλότερο στη δική σου ζωή.

Η απόλαυση της ανάγνωσης των διηγημάτων του Τσέχοφ, του Τσβάιχ και του Γιόζεφ Ροτ ή των μυθιστορημάτων του Ντοστογέφσκι και του Τολστόι αλλά και του Σίνγκερ, του Καμί, του Φίλιπ Ροθ, του ΜακΓιούαν και πολλών άλλων είναι για μένα ισάξια με την απόλαυση που μου έχουν χαρίσει οι καλύτερες μουσικές που άκουσα στη ζωή μου.

Σκέφτομαι λοιπόν πως ίσως αυτά τα διηγήματα και τα μυθιστορήματα να με έχουν επηρεάσει περισσότερο ως στιχουργό από ό,τι η ποίηση. Σε συνδυασμό βέβαια πάντα με τους στίχους των τραγουδιών που αγαπώ, από παραδοσιακά και ρεμπέτικα, έντεχνα και λαϊκά μέχρι τζαζ, μπλουζ και ροκ, που θεωρώ πως δεν υπολείπονται σε τίποτα της υψηλής ποίησης: «Σ’ αγαπώ γιατί είσαι ωραία / σ’ αγαπώ γιατί είσαι εσύ / Αγαπώ κι όλο τον κόσμο / γιατί ζεις κι εσύ μαζί / Το παράθυρο κλεισμένο / το παράθυρο κλειστό / Ανοιξε το ένα φύλλο / την εικόνα σου να δω».

Αν αυτό δεν είναι μεγάλη ποίηση, άρα και μεγάλη λογοτεχνία, τότε τι είναι;

Οπως και οι στίχοι του Βαμβακάρη, του Τσιτσάνη, της Παπαγιαννοπούλου, του Ακη Πάνου, του Γκάτσου, του Ρασούλη, του Σαββόπουλου και τόσων άλλων.

Λογοτεχνία είναι η αρχαία τέχνη του λόγου και αυτή η τέχνη μάς συντροφεύει και μας εμψυχώνει από την εποχή του Ομήρου είτε μέσα από βιβλία είτε μέσα από τραγούδια. Εξάλλου και ο Ντίλαν Νομπέλ Λογοτεχνίας δεν πήρε;

g

Βάσω Παπαντωνίου

μονωδός, υψίφωνος

«Η μουσική προσθέτει την υπέρβαση»

Από τον καιρό της πρώτης µνήµης συνυπάρχω µε τη µουσική. Θα προσπαθήσω λοιπόν να µιλήσω γι’ αυτό που σκύβω πάνω του µε δέος και µε αγάπη από πάντα, και για τη λογοτεχνία που συντροφεύει τις γυμνές ώρες της αναµονής και της ξενιτιάς το άλγος. Δεν ξέρω αν θα καταφέρω, αποφεύγοντας την εύνοια προς το ένα, να πω αντικειµενικά κάποιες σκέψεις µου για τη συνύπαρξή τους σε σύνθετες µορφές όπως το ορατόριο, το lied, η όπερα.

Εκεί που η λογοτεχvία σημαδεύει τον στόχο, η μουσική απλά πιάvει το δοξάρι, ρίχvει το βέλος. Προσπαθώvτας μέσα μου vα βρω τις ρίζες, ακούω τη μακριvή φωvή, φτάvω από την προδιάθεση στο προαίσθημα και από ‘κεί στην αvάμvηση, στο παρελθόv, όπου η μνήμη θαμπά ιχνογραφεί το παρόv και χρωματίζει το ατέρμοvο μέλλοv. Μουσική.

Λέω μουσική, γιατί αυτή αποτείνεται στις ιδέες, εκεί όπου ληθαργούν, χωρίς μορφή ακόμα. Τις αφυπvίζει, προχωράει και φτάvει στο σημείο όπου γεννιούνται, σχηματίζοvται οι ίδιες οι αισθήσεις μας. Η μουσική εισχωρεί μέσα μας, μας πολιορκεί, αφήνει τις ιδέες και τις αισθήσεις, τέτοιες που γεννήθηκαν, ξεχωριστά, για να μπορεί ο καθέvας να τις ερμηνεύσει ανάλογα με τον βαθμό της καλής του διάθεσης ή της απελπισίας του. Ενώ η λογοτεχvία επιβάλλει τις δικές της τελειωτικές μορφές στο πvεύμα, η μουσική είvαι ατελείωτη στις δικές της, δεν ακιvητοποιεί σε κάτι το καθορισμέvο τη σκέψη, αλλά την αποδεσμεύει.

Είναι γνωστό, επίσης, πόσο η μουσική έχει προστρέξει στο θέατρο και στο μυθιστόρημα. Τα μεγάλα έργα έχουν από μόνα τους μιαν αυτάρκεια. Εχουν τον δικό τους κώδικα και τη δική τους τελετουργία, τη δική τους κίνηση που την προτείνουν και την επιβάλλουν. Οταν η μουσική τα αγκαλιάσει προσπαθώντας να τα αφομοιώσει και να τα παρουσιάσει κάτω από άλλο φως, είναι προφανές, για μένα πάντα, ότι τους γίνεται ένας αθέλητος, ωστόσο εμφανής, ακρωτηριασμός.

Θα μπορούσα να αναφερθώ σε άπειρα παραδείγματα όπου η μουσική συμβουλεύεται, κάνει διάλογο με την τέχνη του λόγου. Ομως δεν μπορώ να πω αν είναι πραγματικός διάλογος μεταξύ ίσων και ευγενών. Ο Τσαϊκόφσκι με τον Πούσκιν στον «Ευγένιο Ονιέγκιν», στην «Ντάμα Πίκα». Ο μεγαλοφυής Μουσόρσκι πάλι με τον Πούσκιν. Ποιος από τους δύο μπαίνει στην ψυχή πιο άμεσα; Ποιος ζωγράφος κατάφερε να δώσει μια τέτοια τοιχογραφία; Με τέτοιους φθόγγους, τόνους, αποχρώσεις; Ποια λέξη στάθηκε τόσο ισχυρή ώστε να μπορεί να παραβληθεί με τη γοητεία και την αποκαλυπτικότητα ενός μόνου «α-α», όπου ολόκληρος ένας λαός, η μιζέρια του και η μεγαλοσύνη του, να εκφράζεται σε αυτήν την άναρθρη επίκληση του Ηλιθίου στον «Μπόρις Γκοντουνόφ»; Ωστόσο εδώ το πείραμα πέτυχε απόλυτα.

Και φτάνω στον Βέρντι, αφού πρώτα αναφερθώ στον Μότσαρτ. Εκεί έγιναν «Γάμοι» εξαιρετικά πετυχημένοι, όπου ένας αστραφτερός Ντα Πόντε έκανε ένα λιμπρέτο γοητευτικό. Ποιος όμως από τους «Γάμους» επέζησε; Του Μπομαρσέ ή εκείνος του Μότσαρτ; Τα περισσότερα έργα του Βέρντι είναι βασισμένα σε κείμενα θεατρικά: από τον Ουγκώ ο «Ερνάνης» και ο «Ριγκολέτο». «Η κυρία με τις καμέλιες» από τον Δουμά. Ο «Δον Κάρλο», η «Λουίζ Μίλερ» από τον Σίλερ κ.λπ. Πόσοι διάβασαν τον «Ερνάνη» του Ουγκώ; Πόσοι τον «Δον Κάρλο» του Σίλερ; Ενώ, αντίθετα, πόσοι δεν συγκινήθηκαν ακούγοντας την υπέροχη άρια του Κάρολου Ε’ στον «Ερνάνη» ή την άρια με τη θλίψη και τα γηρατειά του Φίλιππου στον «Δον Κάρλο»; Ακριβώς αυτό είναι που η μουσική προσθέτει και σαν τέχνη ασκεί: η υπέρβαση. Κάτι που δεν φτάνει μόνο του, ποτέ ίσως, ένα κείμενο.

g

Νάνα Μούσχουρη

ερμηνεύτρια

«Κοινή πηγή συγκίνησης όταν σμίγουν»

Ο Πλάτωνας είπε ότι η μουσική είναι ένας Ηθικός Νόμος που δίνει ψυχή στην καρδιά και φτερά στη σκέψη. Aπό την αρχαιότητα μέχρι σήμερα η σχέση μουσικής και ποίησης είναι μοναδική. Δύο αυτοδύναμες μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης συνδέονται, αποτελώντας πηγή έμπνευσης και δημιουργίας η μία για την άλλη, για να εκφράσουν πληρέστερα την ανθρώπινη ψυχή και τον νου, τα συναισθήματα και τα νοήματα της ύπαρξής μας. Κοινά στοιχεία τους, η μελωδία, το μέτρο, ο ρυθμός, που δεν υπάρχουν μόνον στη μουσική αλλά και στην ποίηση, όπου φτιάχνονται από τις λέξεις.

Πιστεύω όμως ότι το πιο σημαντικό κοινό τους είναι ότι αφήνουν ελεύθερο τον ακροατή να ταξιδέψει με τους ήχους και τις λέξεις και να ανακαλύψει τη δική του ιστορία, το δικό του νόημα μέσα από αυτά. Ιδίως όταν μουσική και ποίηση σμίγουν στο τραγούδι και στη μελοποιημένη ποίηση, τότε αποτελούν κοινή πηγή συγκίνησης, πηγή τέλειας αρμονίας, πηγή συναισθημάτων και νοημάτων.

Η χώρα μας τιμήθηκε με μεγάλους ποιητές και συνθέτες. Είχα τη χαρά να τραγουδήσω από πολύ νωρίς, στα πρώτα μου βήματα, τον Επιτάφιο του Γιάννη Ρίτσου που μελοποίησε ο Μίκης Θεοδωράκης και σε όλη τη διάρκεια της μουσικής μου πορείας πολλά τραγούδια του αγαπημένου φίλου μου ποιητή Νίκου Γκάτσου σε μουσική Μάνου Χατζιδάκι. Αυτά τα τραγούδια έδωσαν «ψυχή στην καρδιά» και «φτερά στη σκέψη» τη δική μου και του κοινού.

g

Μαρία Φαραντούρη

ερμηνεύτρια

«Κάτι καινούργιο που σε περιέχει»

Για να μιλήσω για τη σχέση ποίησης και μουσικής πέρα από τις θεωρίες που αναλύουν τη σχέση αυτή, προτιμώ να μιλήσω προσωπικά από την εμπειρία μου ως ερμηνεύτρια τραγουδιών και έργων του Θεοδωράκη κυρίως, αλλά και του Χατζιδάκι. Θέλω να πω ότι τα πρώτα τραγούδια που έτυχε να τραγουδήσω ήταν όλα ποιήματα μελοποιημένα, ποιήματα είτε σε στίχο ομοιοκατάληκτο, είτε ελεύθερο.

Το παν για μένα όταν μιλάμε για ποίηση που γίνεται τραγούδι είναι αυτό που θα αισθανθείς την πρώτη στιγμή, αν δηλαδή σου αποκαλύπτεται αισθητικά και πνευματικά κάτι καινούργιο που όμως σε περιέχει. Αμέσως το τραγούδι αυτό γίνεται δικό σου, λες και το ήξερες από καιρό, λες και το περίμενες. Το τραγουδάς, το ερμηνεύεις κι από δικό σου γίνεται δικό μας. Κι ασφαλώς η ποίηση είναι αυτόνομη και μεγάλη, η υψηλότερη των τεχνών του λόγου και η μουσική μεγάλη επίσης, όταν όμως συναντιούνται αρμονικά, λόγος, αρμονίες, ρυθμός και μελωδία, τότε αναγεννιούνται ποίηση και μουσική στο τραγούδι.

Πολλοί το αμφισβητούν αλλά κάνουν λάθος. Τα παραδείγματα είναι πολλά, ο λαός μας πάντα εκφραζόταν με το τραγούδι από τη γέννησή του (νανουρίσματα) μέχρι τον θάνατο (μοιρολόγια), διαμάντια και τα δύο της ανώνυμης ποίησης και μουσικής. Από την εποχή της «Ιλιάδας» μέχρι το δημοτικό τραγούδι ο Ελληνας εκφράζεται με τον ίδιο τρόπο. Με τη λύρα και τον λόγο. Μετά προστέθηκαν οι εκκλησιαστικοί ύμνοι, ο Ρωμανός ο Μελωδός, ο Δαμασκηνός. Μην ξεχνάμε και την ευρωπαϊκή παράδοση, τους τροβαδούρους του Μεσαίωνα ή μετέπειτα τους κλασικούς, τα Lieder του Σούμπερτ και πάνω απ’ όλα το ανεπανάληπτο αριστούργημα η Ενάτη του Μπετόβεν που κορυφώνεται με την «Ωδή στη Χαρά», ποίηση του Σίλερ.

Προσωπικά μπήκα στο έντεχνο τραγούδι με ποίηση του Γκάτσου μελοποιημένη από τον Μίκη. Τη δεκαετία του ’60 στις μπουάτ υπήρχε μια κατανυχτική ατμόσφαιρα, τραγουδούσαμε με συνοδεία πιάνου η κιθάρας κι ανάμεσα από τα τραγούδια διαβάζονταν ποιήματα είτε από τον ποιητή τον ίδιο, είτε από ηθοποιούς. Μετά ήρθαν όλο και περισσότερα τραγούδια του Μίκη και του Μάνου, του Σαββόπουλου που έγραφε ποίηση και μελωδία μόνος του. Ηρθαν τα τραγούδια του Ξαρχάκου, του Λοΐζου, του Μαρκόπουλου. Ηρθαν και τα μεγάλα έργα του Μίκη, το «Αξιον Εστί», το «Μαουτχάουζεν», η «Αρνηση» και το «Μυθιστόρημα» του Σεφέρη, η «Ρωμιοσύνη» του Ρίτσου, προϋπήρχε κι ο «Επιτάφιος». Ηρθε όμως κι η δικτατορία. Μα η αληθινή τέχνη δεν φιμώνεται, στο εξωτερικό που βρισκόμαστε έφτασε κρυφά η εξαιρετική λυρική σύνθεση «Κατάσταση Πολιορκίας», το «Πνευματικό Εμβατήριο» του Σικελιανού, έργα-σταθμοί για τη σύγχρονη ελληνική δημιουργία. Και βέβαια να μην ξεχάσω και τα τραγούδια του Λόρκα και το περίφημο «Κάντο Χενεράλ» του Νερούντα ή τη μελοποιημένη ποίηση Αναγνωστάκη, Λειβαδίτη κ.ά. Και μέσα στη βαρβαρότητα της χούντας ο Χατζιδάκις γράφει πάνω στη διαχρονική μας ποίηση τον εξαίρετο «Μεγάλο Ερωτικό» και μετά τα «Παράλογα» την «Εποχή της Μελισσάνθης» κ.ά.

Εν τω μεταξύ υπήρξαν και οι νεότεροι συνθέτες όπως ο Μικρούτσικος με τον Καββαδία, αλλά και τον Μπρεχτ, τον Χικμέτ. Ο Γρηγορίου με το «Η αγάπη είναι ο φόβος» του Αναγνωστάκη.

Ποίηση και μουσική πρέπει να βρίσκονται στη ζωή μας, η ευαισθησία, η αισθητική, τα υψηλά νοήματα, η πλούσια γλώσσα, η ωραία μελωδία, σε αντίθεση με την πεζή πραγματικότητα που πολλές φορές προσβάλλει φτάνοντας το χυδαίο. Η γνήσια τέχνη ήταν και θα είναι πάντα το αντίδοτο της ασχήμιας.

Τα τελευταία χρόνια χάθηκε η δημιουργική ορμή, η ποίηση ήταν το κλειδί για τ’ όνειρο, το όραμα, τη φαντασία, τη μαγεία. Τώρα κρατιέται ως άμυνα από λίγους τροβαδούρους, τον Αλκίνοο, τον Πορτοκάλογλου, φυλάει τ’ όνειρο να μην ξεχαστεί.

Οι δρόμοι της μουσικής, της ποίησης, του τραγουδιού είναι πολλοί και μας αιφνιδιάζουν ευχάριστα και θα μας αιφνιδιάζουν και στο μέλλον. Οι νέες γενιές θα εξερευνούν νέους μουσικούς κόσμους έκφρασης και ποιητικής δημιουργίας, αλλά τα μεγάλα έργα δεν είναι ποτέ παρελθόν, με έναν μαγικό τρόπο συνοδεύουν την καθημερινότητα της ύπαρξής μας. Μέσα σε αυτά βρίσκονται πάντα οι ευτυχείς συναντήσεις μουσικής και ποίησης, ποίησης και μουσικής.

g

Κώστας Τριανταφυλλίδης

ερμηνευτής

«Οπλο αντίστασης στη φθορά»

Από την «αταξία» και το Χάος στον ρυθμό και την αρμονία… Από τον μουσικό τόνο των αρχαίων στον δυναμικό τόνο της νέας ελληνικής γλώσσας… Η ποίηση με τον στίχο της να τοποθετεί με κανονική εναλλαγή τις συλλαβές και, ω του θαύματος, η μουσική να συναινεί με την κανονική εναλλαγή των ήχων… Ο κόσμος να αποκτά ήχο και λόγο και ο λαός ένα ομηρικό εξάμετρο, ένα ιαμβικό τρίμετρο για να υμνήσει κατορθώματα και πάθη, αλλά να εκφράσει και την οργή του για τον πόλεμο και την αδικία, την αμφιβολία του για τα έργα των δυνατών. Αυτή η όρχηση λέξης και νότας τι παρηγοριά για την ψυχή του, τι λύτρωση για τον πόνο αλλά και τι όπλο στα χέρια του! Ενα όπλο αντίστασης στη φθορά, στην εκμετάλλευση και την καταπίεση, στην υποδούλωση και την ανελευθερία, στον ξεριζωμό και την ξενιτιά.

Ο λαός σε όλες τις κρίσιμες ιστορικές του στιγμές αγκαλιάζει την ταυτόχρονη εκφορά νότας και λέξης και την κάνει ασπίδα του. Ο Ρήγας τραγουδά τον Θούριό του και ο λαός ορθώνεται. Ο Σολωμός σκύβει πάνω στους Ελεύθερους Πολιορκημένους του με «τη λύρα τη δίκαιη στους ώμους». Ο Μακρυγιάννης τραγουδά στα κλεφτόπουλα για τα «ηρωικά κορμιά», που για την πατρίδα πήγαν στον Αδη τα καημένα, και αυτά αντρώνονται. Ο Τσιτσάνης βάζει στο στόμα του λαού τη Συννεφιασμένη του Κυριακή αλλά και την παρηγορητική προτροπή «Κάνε λιγάκι υπομονή» και αυτός αντέχει και ξεσπάει με τη δύναμη της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου «Να σου δώσω μια να σπάσεις, αχ βρε κόσμε γυάλινε!».

Οι μεγάλοι μας σύγχρονοι ποιητές υποκλίθηκαν στο τραγούδι και δώρο έδωσαν τους στίχους τους. Ο Σεφέρης, ο Ελύτης, ο Ρίτσος , ο Γκάτσος, ο Κατσαρός, ο Αναγνωστάκης, ο Καββαδίας, ο Ελευθερίου, ο Αλκαίος με εμπνευσμένες μουσικές του Θεοδωράκη, του Χατζιδάκι, του Ξαρχάκου, του Λεοντή, του Μικρούτσικου και άλλων νεότερων  σήκωσαν «λίγο ψηλότερα» τον πολύπαθο λαό. Με αγωνία αναφώνησαν «μη παρακαλώ σας, μη λησμονάτε τη χώρα μου». Υμνησαν τον τόπο αυτόν, «Τούτο το χώμα είναι δικό τους και δικό μας – δεν μπορεί κανείς να μας το πάρει». Περιέγραψαν τη Δίκοπη Ζωή και το Δίχτυ που απλώνεται μπροστά στον κάθε κυνηγημένο κι αδικημένο αυτού του τόπου και του κόσμου, «Τάζομαι πρόσφυγας και σε καλό να μου βγει». Κι όλα αυτά τα τραγουδά ο λαός με πάθος, με συγκίνηση, με συνείδηση. Και τι τιμή για τους δημιουργούς, ποιητές και μουσικούς, να σε τραγουδάει ο λαός σου, να αγωνίζεται και να αντιστέκεται με τις μουσικές και τα λόγια σου! Η μεγαλύτερη!