Η καθυστέρηση της αναγνώρισης και το διπλωματικό κόστος

Η Ελλάδα θα μπορούσε να είχε αναγνωρίσει το Κόσοβο υπό απείρως ευνοϊκότερες συνθήκες: μετά την απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου (ΔΔ, 2010), που σαφώς διαχώριζε την περίπτωση του Κοσόβου από την παράνομη ανεξαρτητοποίηση των κατεχομένων της Κύπρου. Σλοβακία και Ρουμανία, όπως τότε αναμενόταν, πιθανότατα θα ακολουθούσαν την Αθήνα στην αναγνώριση του Κοσόβου, οι αντιδράσεις Σερβίας και Ρωσίας θα ήταν αμελητέες, ενώ ο ευρωπαϊκός προσανατολισμός όλων των Δυτικών Βαλκανίων θα ενισχυόταν αισθητά. Η Αθήνα επέλεξε, αντίθετα, την πολιτική της αδράνειας, εναποθέτοντας τις ελπίδες της σε μια συμφωνία Βελιγραδίου – Πρίστινας που δεν ήρθε ποτέ.

Η Ελλάδα δεν μπορεί πλέον να εθελοτυφλεί ελπίζοντας σε ευνοϊκότερες συνθήκες που ίσως δεν έρθουν ποτέ. Είναι προφανές ότι το Κόσοβο ως ανεξάρτητο κράτος ήρθε για να μείνει και δεν τίθεται ζήτημα επιστροφής στη Σερβία. Είναι επίσης σαφές ότι η ιδανική στιγμή μιας ανέφελης απόφασης για αναγνώριση χάθηκε οριστικά. Στις νέες δυσμενέστερες συνθήκες, η απόφαση του ΔΔ συνεχίζει να αποτελεί μια νομική εξασφάλιση, αλλά πολιτικά η Αθήνα θα πρέπει να είναι προετοιμασμένη για ισχυρές αντιδράσεις από Βελιγράδι και Μόσχα λόγω της πρωτόγνωρης γεωπολιτικής αστάθειας που έχει προκύψει μετά την εισβολή στην Ουκρανία. Οι ανησυχίες αυτές δεν θα πρέπει να οδηγήσουν εκ νέου στη γνώριμη πολιτική της αδράνειας. Η καθυστέρηση σε μια κίνηση, που είναι από καιρό επιβεβλημένη, απλώς αυξάνει το διπλωματικό κόστος που τελικά θα κληθεί να πληρώσει η Ελλάδα. Είναι γνωστό το στενό πολιτικό φλερτ της Σερβίας με την Τουρκία του Ερντογάν και άλλοι παράγοντες που διευκολύνουν μια πιθανή απόφαση για αναγνώριση. Νομίζω ότι αυτά είναι δευτερεύοντα και ότι δύο είναι οι βασικοί παράγοντες που πρέπει να καθοδηγήσουν την απόφαση για αναγνώριση του Κοσόβου.

Ο πρώτος είναι ότι σε συνθήκες νέων γεωπολιτικών ανταγωνισμών είναι ζωτικής σημασίας για την Ελλάδα να εξασφαλίσει την πλήρη ένταξη των Δυτικών Βαλκανίων στους δυτικούς θεσμούς. Η ανοιχτή πληγή του Κοσόβου απλώς αυξάνει τη γεωπολιτική αβεβαιότητα όλης της περιοχής και τις ορέξεις παικτών όπως η Ρωσία και η Τουρκία, που ανταγωνίζονται την ΕΕ και τις ΗΠΑ. Η αναγνώριση δεν θα εδραιώσει το διεθνές καθεστώς του Κοσόβου, αλλά θα φέρει όλη την περιοχή πιο κοντά στη Δύση με πολύπλευρες θετικές συνέπειες για την Ελλάδα. Αυτή η εξέλιξη θα θέσει επίσης τη Σερβία μπροστά στο ιστορικό δίλημμα να επιλέξει την ενσωμάτωση στην ΕΕ ή τη διασύνδεση με άλλους γεωπολιτικούς παίκτες. Σε αυτό θα πρέπει να απαντήσει πλέον η ίδια η Σερβία, αφού η πολιτική των ίσων αποστάσεων, που ακολούθησε τα τελευταία χρόνια, τελικά μάλλον την απομάκρυναν από το ευρωπαϊκό όραμα.

Ο δεύτερος παράγοντας είναι λιγότερο προφανής, αλλά εξίσου σημαντικός. Η Ελλάδα οφείλει με κάθε τρόπο να ενισχύσει την ιδιαίτερη πολιτική ταυτότητα ενός ανεξάρτητου και αυτόφωτου Κοσόβου, καθώς και τη βούληση για ένταξή του στους δυτικούς θεσμούς. Αφήνοντας το Κόσοβο αδύναμο, ασταθές και με αβέβαιο διεθνές καθεστώς, το μόνο που επιτυγχάνεται είναι να οδηγηθεί η κοσοβαρική πολιτική τάξη σε επιλογές τις οποίες δεν επιθυμεί πραγματικά και, συγχρόνως, είναι ιδιαίτερα αρνητικές για την Ελλάδα: στενότερη διασύνδεση με Τουρκία, σχέσεις εξάρτησης με την Αλβανία, όραμα ένωσης των αλβανικών περιοχών.

Ο Ιωάννης Αρμακόλας διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και είναι κύριος ερευνητής και επικεφαλής του Προγράμματος Νοτιοανατολικής Ευρώπης του ΕΛΙΑΜΕΠ