Καημένε Λομπανόφσκι να ’ξερες γιατί

Ολες αυτές τις μέρες που ακολούθησαν την εισβολή του Βλαντίμιρ Πούτιν στην Ουκρανία σκέφτομαι τον μεγαλύτερο Ουκρανό που υπηρέτησε ποτέ τους σοβιετικούς Ρώσους: τον μεγάλο Βαλερί Λομπανόφσκι. Την τελευταία φορά που πήγα στο Κίεβο, προ τριετίας για τον τελικό του Τσάμπιονς Λιγκ, είχα δει το άγαλμά του έξω από το γήπεδο της Ντιναμό Κιέβου. Ακόμα και το άγαλμα του μεγάλου προπονητή είχε κάτι το μελαγχολικό.

Μυστήριο

Οι μικρότεροι σε ηλικία φίλοι μου χαμογελάνε όταν τους λέω την ιστορία του μεγάλου αυτού ουκρανού ποδοσφαιρικού στρατηλάτη. Στην εποχή του Internet δεν μπορούν να καταλάβουν πώς ένας προπονητής μπορεί να αποτελεί στα περισσότερα από 35 χρόνια που κράτησε η μεγάλη καριέρα του, ένα απόλυτο μυστήριο για τη Δύση. Η Δυτική Ευρώπη γνώρισε τον Λομπανόφσκι και την Ντιναμό Κιέβου τη σεζόν 1973-74, όταν η καταπληκτική αυτή ομάδα με κινητήριους μοχλούς τον Κολοτόφ και τον Βερεμέγιεφ και σκόρερ έναν απίστευτο τεχνίτη που λεγόταν Ολεγκ Μπλαχίν, κέρδισε το Κύπελλο Κυπελλούχων παίζοντας ένα ποδόσφαιρο που έμοιαζε πολύ με αυτό του Αγιαξ, που τότε μεσουρανούσε. Αλλά το ενδιαφέρον στην περίπτωσή του δεν ήταν η νίκη της Ντιναμό: ήταν ο ίδιος και οι μέθοδοί του.

Μέθοδος

Οι ιστορίες για τις μεθόδους του Λομπανόφσκι, που στο μεταξύ είχε αναλάβει και την Εθνική Σοβιετικής Ενωσης στην οποία αγωνίζονταν όλοι οι παίκτες της Ντιναμό, ήταν εξίσου δημοφιλείς με το ποδόσφαιρο που έπαιζε η ουκρανική ομάδα. Ο Λομπανόφσκι, που όλοι αποκαλούσαν «συνταγματάρχη» γιατί είχε υπηρετήσει για χρόνια στον Κόκκινο Στρατό, εμφανιζόταν ως ο επικεφαλής μιας ολόκληρης ομάδας προπονητών που έκαναν ο καθένας και μια διαφορετική δουλειά: στα χρόνια εκείνα, που ένας αποφάσιζε για όλα και που κάθε σταρ προπονητής ήταν ένας υπερσυγκεντρωτικός διοικητής, αυτό έμοιαζε σχεδόν ανεφάρμοστο.

Θαυμασμός

Ο Λομπανόφσκι δεν μιλούσε ποτέ για τις μεθόδους του, πόσω μάλλον για την οργάνωση της δουλειάς του. Παρά τις παραινέσεις της UEFA δεν έκανε ποτέ ένα σεμινάριο προπονητικής. Αυτό μεγάλωνε τον μύθο του. Ο «συνταγματάρχης» είχε ως υπεύθυνο φυσικής κατάστασης τον Ανατόλι Ζελενκόφ, καθηγητή και ερευνητή της Γυμναστικής Ακαδημίας του Κιέβου. Ηταν επίσης ο πρώτος που χρησιμοποίησε σκάουτερ για την ανάλυση των αντιπάλων, τον Ερεμίν Κροστόφ. Είχε ως στενό συνεργάτη έναν απίθανο τύπο, τον Ανατόλι Πουζάτσκ, θεωρητικό του ποδοσφαίρου, που απλά συζητούσε μαζί του (!) για την εξέλιξη του αθλήματος – αργότερα ο Πουζάτσκ έγινε και επικεφαλής της προπονητικής σχολής της Μόσχας. Κάποια χρόνια αργότερα, στις αρχές της δεκαετίας του ’80, ο Λομπανόφσκι προσέλαβε γυμναστές όπως ο Ανατόλι Μαρίνοφ, που είχαν δουλέψει στην προετοιμασία της ομάδας στίβου της Σοβιετικής Ενωσης για τους Ολυμπιακούς της Μόσχας, ενώ στις αρχές του ’90 ήταν ένας από τους πρώτους που δούλεψε με αναλυτές που χρησιμοποιούσαν ηλεκτρονικούς υπολογιστές που επεξεργάζονταν δεδομένα που είχαν να κάνουν με τη φυσική κατάσταση και τις αγωνιστικές αδυναμίες των ποδοσφαιριστών. Στη Δύση μιλούσαν όλοι με έναν τεράστιο θαυμασμό για τα μυστηριώδη εργαστήρια του συνταγματάρχη Λομπανόφσκι, που ειδικά στο Μουντιάλ του ’86 παρουσίασε μια πυραυλοκίνητη ομάδα που έπεσε θύμα της διαιτησίας και αποκλείστηκε από το Βέλγιο, έχοντας ωστόσο παίξει καταπληκτικό ποδόσφαιρο.

Μπελάνοφ

Η βιβλιογραφία για τον Λομπανόφσκι υπήρξε ελάχιστη. Αν κάποιος θέλει να διαβάσει κάτι για αυτόν πρέπει να βρει ένα αμετάφραστο στην Ελλάδα βιβλίο, το «Behind the Curtain» του άγγλου δημοσιογράφου Τζόναθαν Γουίλσον. Σε αυτό υπάρχει μια συνέντευξη του Ιγκόρ Μπελάνοφ, που ήταν ένας από τους καλύτερους παίκτες εκείνης της ομάδας και ίσως ο μόνος που έχει τολμήσει να κάνει κριτική στις μεθόδους του προπονητή. Ο Μπελάνοφ μιλούσε για έναν «τύραννο που λάτρευε τις απόλυτες εξουσίες», «έναν άνθρωπο που πίστευε όχι στη νίκη, αλλά στην επίδειξη της αθλητικής υπεροχής», έναν στρατιωτικό «που ισοπέδωνε όποιον είχε αντιρρήσεις για τα θέλω του». Ωστόσο ο ίδιος ο Μπελάνοφ είχε παραδεχτεί πως η δουλειά που γινόταν στην Ντιναμό Κιέβου δεν είχε σχέση με τίποτα. «Την πρώτη μέρα που πήγα εκεί, όταν έτρεξα με την υπόλοιπη ομάδα για ζέσταμα, έμεινα δύο γύρους πίσω και ο Λομπανόφσκι μού είπε ότι δεν με διώχνει γιατί με λυπάται» τόνισε.

Κούπερ

Σε ένα άλλο βιβλίο («Το ποδόσφαιρο εναντίον του εχθρού», εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα) που αναφέρεται στην πολιτική και στο ποδόσφαιρο κι όχι στο παιχνίδι και τη στρατηγική του, ένας άλλος άγγλος δημοσιογράφος, ο Σάιμον Κούπερ, ανέφερε ότι η Ντιναμό Κιέβου είχε για χρόνια μια εξαιρετική σχέση με τις κομμουνιστικές κυβερνήσεις της Μόσχας, παρότι ουκρανική ομάδα, διότι τα συνεχόμενα ταξίδια της στο εξωτερικό επέτρεψαν στους μικροαξιωματούχους που επιτηρούσαν το σοβιετικό ποδόσφαιρο να αναπτύξουν ένα δίκτυο νόμιμου λαθρεμπορίου: οι υπεύθυνοι της ομάδας τους έφερναν δυτικές ηλεκτρικές συσκευές, ρούχα και φάρμακα με αντάλλαγμα να έχει η Ντιναμό προνομιακή μεταχείριση. Αναφέρει ακόμα ότι η τρέλα του Λομπανόφσκι για τη νίκη οφειλόταν σε κάτι απλό: στο γεγονός ότι στο σοβιετικό πρωτάθλημα, μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’70, δεν επιτρεπόταν η ισοπαλία – αν ένα ματς έληγε ισόπαλο ακολουθούσε η διαδικασία των πέναλτι. Ο Λομπανόφσκι μισούσε τα πέναλτι και ήθελε η ομάδα του να κερδίζει πάντα στο ενενηντάλεπτο. «Στα πέναλτι», έλεγε, «είμαστε όλοι ίδιοι».

Σπάνιο

Ομως δεν είναι για αυτά που τον σκέφτομαι τον Λομπανόφσκι. Ο λόγος που αυτό συμβαίνει είναι γιατί κάποτε άκουσα μια εξήγηση για την επιτυχία του, που την είχε δώσει ένας δικός μας Ουκρανός, ο μεγάλος Ολεγκ Μπλαχίν. Για αυτόν η επιτυχία του Λομπανόφσκι είναι ότι έπεισε τους Ρώσους πως σε μια εθνική ομάδα πρέπει να παίζουν οι καλύτεροι παίκτες κι όχι τρεις Ρώσοι, δύο Ουκρανοί, δύο Γεωργιανοί, ένας Λευκορώσος κ.λπ. όπως συνέβαινε πριν αυτός αναλάβει την εθνική ομάδα. «Ο Λομπανόφσκι ήταν ο πρώτος Ουκρανός που έπεισε τους Ρώσους ότι οι Ουκρανοί μπορεί να είναι σε κάτι καλύτεροι από δαύτους. Οχι μόνο τους έπεισε αλλά τους ανάγκασε και να αφήσουν κατά μέρος τις προκαταλήψεις τους και να τον αφήσουν να δουλέψει στην Εθνική με Ουκρανούς» είχε πει ο Μπλαχίν. Που είχε δώσει μια εξήγηση για την επιτυχία του συνταγματάρχη, η οποία δεν είχε να κάνει με τις μεθόδους της προπόνησής του ή τους τρομερούς βοηθούς του, αλλά με την ικανότητά του να συμβιβάζει Ρώσους και Ουκρανούς και να πείθει τους πρώτους ότι καλό είναι να χειροκροτούν τους δεύτερους. Στην ιστορία των δύο λαών μετά το 1930 αυτό είναι πραγματικά σπάνιο…