NON PAPER

Ποιοι είναι οι «νικητές» αυτού του πολέμου

Οταν διαβάζουμε, απλώς, την Ιστορία, όταν παπαγαλίζουμε τα γεγονότα της, είναι ξεκάθαρο ποιος έχασε και ποιος κέρδισε σε μια μάχη, σε έναν πόλεμο. Στη ναυμαχία της Σαλαμίνας κέρδισαν οι Ελληνες, στη μάχη του Ματζικέρτ οι Σελτζούκοι, στον πόλεμο των Ρόδων ο οίκος των Λάνκαστερ και στη μάχη του Σολφερίνο οι Γαλλο-Πεδεμόντιοι.

Οταν όμως μελετάμε την Ιστορία, όταν βλέπουμε τις συγκρούσεις μέσα στη μεγάλη εικόνα της εποχής τους, διαπιστώνουμε ότι οι νίκες και οι ήττες δεν είναι μαθηματικές έννοιες, δυο το λάδι, τρεις το ξίδι, πέντε το λαδόξιδο. Μια επικράτηση στρατευμάτων μπορεί στο άμεσο ή απώτερο μέλλον να καταχωριστεί ως νίκη του ηττημένου. Πολύ περισσότερο, όταν τα γεγονότα εξελίσσονται σε παρόντα χρόνο, οι εντυπώσεις που προκαλούν ακυρώνουν τα πολεμικά σκορ.

Αυτό θεωρώ ότι συμβαίνει τώρα στην Ουκρανία. Η εντυπωσιακή αντίσταση του λαού της, η αυταπάρνηση των μαχητών της, ο ηρωισμός των απλών ανθρώπων της, το πώς μπήκαν σε αυτόν τον πόλεμο με έναν πατριωτικό ενθουσιασμό παλαιάς κοπής, οι σταρ της χώρας – όπως ο δήμαρχος του Κιέβου αλλά και πιο διάσημος ουκρανός αθλητής Βιτάλι Κλίτσκο ή ο μπασκετμπολίστας Σάσα Βολκόφ – που, ενώ θα μπορούσαν να έχουν διαφύγει στο εξωτερικό, φόρεσαν τη στολή παραλλαγής και έπιασαν τα όπλα, οι γυναίκες της Ουκρανίας, με τα λουλούδια στα μαλλιά, που βγήκαν στον πόλεμο έχουν βγάλει ήδη νικητή. Και όταν, τέλος πάντων, βομβαρδίζονται μαιευτήρια και νοσοκομεία παίδων, «νικητές» είναι αυτοί που δέχονται τις βόμβες. Η αναμφίβολη νικήτρια της προχθεσινής μέρας ήταν η έγκυος με το αρκουδάκι στην πιζάμα της και το αιματοβαμμένο πρόσωπο ενώ έβγαινε από το βομβαρδισμένο νοσοκομείο.

Κανείς δεν ξέρει πόσο θα κρατήσει αυτός ο πόλεμος και πώς θα εξελιχθεί διπλωματικά. Είναι πολύ πιθανόν οι γενικές επιπτώσεις του να είναι τέτοιες που να μην αφήνουν περιθώρια για νικητές και ηττημένους. Προς το παρόν όμως, στις πεδιάδες της Ουκρανίας νικάει κατά κράτος η ανάμνηση ενός ηρωισμού που θεωρούσαμε ότι είχε εκλείψει από τη γερασμένη και τρυφηλή Ευρώπη μας. Σαν εκεί, λίγο έξω από τη Μαριούπολη ή στα περίχωρα του Χάρκοβο, να ξεφύτρωσε το δικό μας Υψωμα 731 για να μας θυμίσει ότι η ελευθερία δεν είναι δεδομένη και ότι οι ουσιαστικοί νικητές μιας μάχης είναι αυτοί που δεν πολεμούν για τη νίκη αλλά για την τιμή των όπλων τους. Υπό μια έννοια λοιπόν, πολεμούν για την ειρήνη.  Οι Ουκρανοί και οι Ουκρανές μάς θυμίζουν εκείνο το ξεχασμένο «υπέρ βωμών και εστιών». Μια παμπάλαια αξία που θόλωσε από τους καπνούς των ιδεολογικών συγκρούσεων των τελευταίων δεκαετιών.

Ο Λεβί, ο Ζελένσκι και ο Πούτιν

Ο γάλλος φιλόσοφος Μπερνάρ-Ανρί Λεβί, στο πρόσφατο άρθρο του που ανέβηκε στο σάιτ του, συγκρίνει τον Πούτιν με τον Ζελένσκι και δίνει χωρίς κανέναν δισταγμό το παράσημο της νίκης στον ουκρανό πρόεδρο.

«Από τη μία ο Πούτιν και η ύβρις του. […] Αυτός ο άνθρωπος με το ξύλινο πρόσωπο που δεν ελέγχει πια παρά μόνο τις γκριμάτσες του αλλά καμία άλλη σκέψη. Αυτό το πρόσωπο μουζίκου που έγινε βογιάρος φεουδάρχης βυθίζεται στις αναθυμιάσεις των θυμιατών των παπάδων του αλλά εμπνέεται από την ίδια τρέλα που βλέπαμε, στην ταινία του Αϊζενστάιν, στο παγωμένο πρόσωπο του Ιβάν του Τρομερού. […] Απέναντί του, ένας μικρόσωμος άντρας, ο Ζελένσκι. Κι εγώ τον θεωρούσα κλόουν, τον νιχιλιστικό θρίαμβο του θεάματος. Οταν όμως τον είδα τόσο αξιοπρεπή την ώρα της δράσης, νόμιζα ότι έβλεπα τον Σαλβαδόρ Αλιέντε, ήταν ο Τσόρτσιλ που περπατούσε ασκεπής στις φτωχές συνοικίες του Λονδίνου, τις μέρες του Blitz. Αυτός ο άνθρωπος είναι η Ευρώπη του χιούμορ και της ευφυΐας, του γέλιου και της μνήμης».