NON PAPER

Τα παιδιά του πολέμου

«Δεν ξέρω τι να παίξω στα παιδιά στην αγορά στο Χάρκοβο…». Και στη Χερσώνα και στη Μαριούπολη και στο Ιρπίν και στο Κίεβο και παντού στην Ουκρανία. Αυτή η παράφραση των στίχων του Σαββόπουλου από το «Τι έπαιξα στο Λαύριο» έρχεται και ξανάρχεται στο μυαλό μου τις τελευταίες μέρες. Κάθε φορά που από την οθόνη περνάει φωτογραφία ή πλάνο με τα παιδιά του πολέμου. Κάθε φορά που βλέπω το βλέμμα τους, αυτό που συμπυκνώνει όλα τα «γιατί» ενός πολέμου. Οπως το λέει, παρακάτω στο τραγούδι, ο Σαββόπουλος. «Πώς να κρυφτείς απ’ τα παιδιά / έτσι κι αλλιώς τα ξέρουν όλα / και σε κοιτάνε με μάτια σαν κι αυτά / όταν ξυπνούν στις δύο η ώρα».

Παιδιά στα καταφύγια, στα βομβαρδισμένα χαλάσματα, στους δρόμους της προσφυγιάς. Με τα πολύχρωμα μπουφάν τους, τα σκουφιά και τα κασκόλ τους. Ετσι όπως τα βλέπεις στις φωτογραφίες, αν αφαιρέσεις το φόντο, μοιάζουν με τα παιδιά μας, τα ανίψια μας, τα εγγόνια μας. Σαν τα στιγμιότυπα που δημοσιοποιούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης χαρούμενοι γονείς για να μοιραστούν την υπερηφάνεια για τα καμάρια τους. Ομως στις σχολικές τσάντες με τα χρωματιστά καρτούν που φορούν στις πλάτες δεν έχουν τα βιβλία, τα τετράδια, τα μολύβια, τις μπογιές, τα παιχνίδια τους. Εχουν όλη τους τη ζωή. Οση μπόρεσαν δηλαδή να στριμώξουν εκεί μέσα.

Θα ήθελα να ανοίξω αυτές τις τσάντες. Να δω τι παίρνει μαζί του ένα παιδί όταν το ξεριζώνει ο πόλεμος. Τα παιχνίδια του; Τα ρούχα του; Το άλμπουμ του με τα αυτοκόλλητα; Ποια είναι τα αναμνηστικά μιας αθωότητας που δεν πρόλαβε να ζήσει; Τι κρύβουν μέσα αυτά τα χρωματιστά σακίδια που άλλαξαν ξαφνικά χρήση και έγιναν, έτσι βίαια, η Κιβωτός της παιδικής ηλικίας; Και είναι σαν να βλέπω συγχρόνως, εξήντα, εβδομήντα, ογδόντα χρόνια μετά, ένα ρυτιδιασμένο χέρι να χαϊδεύει τρυφερά ένα στρατιωτάκι, μια ζωγραφιά, ένα λούτρινο αρκουδάκι. Που χώθηκε βιαστικά σε αυτό το σακίδιο και, από τότε, φυλάχθηκε ευλαβικά για να συνδέει το πριν και το μετά της μεγάλης φυγής. Ετσι είχε και η θεία μου, η αδελφή του παππού μου, ένα μικρό, πάνινο, ταλαιπωρημένο κουκλάκι. Ηταν η «κούτσα» της, που είχε κρύψει μέσα στα ρούχα της όταν έφευγαν διωγμένοι από το Αϊβαλί.

Οι σπουδαίοι του μέλλοντός μας

Βλέπω αυτά τα παιδιά. Τον πιτσιρικά που φαίνεται να περνά μόνος του τα σύνορα, με το σακίδιό του, μια σακούλα στο ένα χέρι και μια σοκολάτα στο άλλο. Τον 11χρονο που ολομόναχος ξεκίνησε για το μεγάλο ταξίδι με έναν αριθμό τηλεφώνου γραμμένο στο χεράκι του. Τα παιδιά που σπαράζουν καθώς αποχαιρετούν τους γονείς τους που μένουν πίσω για να πολεμήσουν. Βλέπω τα μεγάλα τρομαγμένα μάτια των παιδιών στα καταφύγια.

Δεν τα λυπάμαι αυτά τα παιδιά. Τα συμπονώ μεν, αλλά, κυρίως, τα σέβομαι και τα θαυμάζω. Γιατί η Ιστορία λέει πως η γενιά αυτών των παιδιών της Ουκρανίας θα μεγαλουργήσει. Ετσι συμβαίνει πάντα, έτσι συνέβη και στην Ελλάδα. Τα «ξυπόλητα τάγματα» της Κατοχής, τα ρακένδυτα πιτσιρίκια του Εμφυλίου, τα παιδιά των ερειπίων, αυτά δημιούργησαν το μεταπολεμικό θαύμα της χώρας. Σπούδασαν με λαχτάρα, δούλεψαν με πάθος, έγιναν οι σπουδαίοι επιστήμονες, οι διακεκριμένοι καλλιτέχνες, οι οραματιστές επιχειρηματίες που πήραν μια χώρα από τα χαλάσματα και την οδήγησαν στο ευρωπαϊκό της μέλλον.

Το ίδιο θα γίνει και με τα παιδιά της Ουκρανίας. Τα παιδιά του πολέμου (που, όπως μου έχει πει η Νάνα Μούσχουρη, παιδί του πολέμου κι αυτή, μένουν πάντα παιδιά του πολέμου, ό,τι σημαντικό, εξαιρετικό, σπουδαίο κι αν συμβεί στη ζωή τους) δικαιώνουν τον Ανδρέα Εμπειρίκο και κάνουν «οίστρο της ζωής τον φόβο του θανάτου».