Συναγερμός στην ΕΕ για ενεργειακή ακρίβεια και απεξάρτηση από τη Ρωσία

Η Ευρώπη δεν θα ακολουθήσει – τουλάχιστον όχι σύντομα – την απόφαση των ΗΠΑ και της Βρετανίας για επιβολή εμπάργκο στις εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου, καθώς η κατάσταση είναι διαφορετική και η εξάρτηση από τη Ρωσία πολύ πιο μεγάλη. «Εάν η Γερμανία απαγορεύσει τις ρωσικές εισαγωγές, τότε όλες οι μεταφορές θα σταματήσουν», δήλωσε η υπουργός Εξωτερικών Αναλένα Μπέρμποκ, περιγράφοντας τις πιθανές συνέπειες – ενώ ο Ολαφ Σολτς έχει ξεκαθαρίσει ότι η απεξάρτηση «δεν μπορεί να γίνει μέσα σε μία νύχτα».

Ωστόσο, οι 27 καλούνται να αναλάβουν επειγόντως δράση σε δύο μέτωπα: αφενός, στην ανακούφιση νοικοκυριών και επιχειρήσεων από τη συνεχόμενη και ανεξέλεγκτη αύξηση στις τιμές της ενέργειας, οι οποίες καταρρίπτουν το ένα ρεκόρ μετά το άλλο ύστερα από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, αφετέρου, στην επιτάχυνση της απεμπλοκής από το ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο, που καλύπτουν σήμερα μεγάλο μέρος των αναγκών τους.

Τους παραπάνω στόχους προτάσσει το σχέδιο της Κομισιόν που θα συζητηθεί αύριο και μεθαύριο στην έκτακτη και άτυπη Σύνοδο Κορυφής των Βερσαλλιών. Σε αυτό, παρέχεται προς τα κράτη – μέλη μια «εργαλειοθήκη» με σειρά μέτρων για την αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας και την αποφυγή ενός μαζικού κύματος ενεργειακής φτώχειας, που θα έχει απρόβλεπτες συνέπειες.

Η «εργαλειοθήκη» της Κομισιόν. Ανάμεσα στα άλλα, αφήνεται ανοιχτό το ενδεχόμενο επιβολής πλαφόν στα τιμολόγια των παρόχων ηλεκτρισμού. Οπως αναφέρει η επίσημη ανακοίνωση, «για την αντιμετώπιση της εκτίναξης των τιμών ενέργειας η Κομισιόν θα εξετάσει όλες τις δυνατές εναλλακτικές για λήψη έκτακτων μέτρων που θα περιορίσουν τις επιπτώσεις των τιμών του αερίου στα τιμολόγια του ηλεκτρισμού, όπως η επιβολή προσωρινών ανώτατων ορίων».

Ταυτόχρονα, τα κράτη – μέλη θα έχουν τη δυνατότητα να αναδιανέμουν στους καταναλωτές τα ποσά (ή, έστω, μέρος τους) από τα υψηλά κέρδη του ενεργειακού τομέα και την εμπορία εκπομπών ρύπων. Η Κομισιόν και οι εθνικές κυβερνήσεις θα αξιολογούν, επίσης, το προσωρινό πλαίσιο για την παροχή κρατικών ενισχύσεων σε εταιρείες που έχουν πληγεί από την κρίση.

Οσον αφορά τον ενεργειακό «γόρδιο δεσμό» που συνδέει την ΕΕ με τη Ρωσία, η Κομισιόν εκτιμά ότι οι 27 έχουν τη δυνατότητα να περιορίσουν κατά τα δύο τρίτα την εξάρτησή τους από το ρωσικό αέριο ως το τέλος του τρέχοντος έτους ή, το αργότερο, ως το τέλος του επόμενου χειμώνα. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και να τον κόψουν πλήρως ως το 2030.

Σημειώνεται ότι από τη Ρωσία προήλθε περίπου το 45% των συνολικών εισαγωγών φυσικού αερίου της ΕΕ το 2021. Η Ρωσία ήταν επίσης ο μεγαλύτερος προμηθευτής αργού, με μερίδιο 27% επί των συνολικών εισαγωγών, ενώ στον τομέα του γαιάνθρακα η Ρωσία παραμένει επίσης ο βασικός προμηθευτής με ποσοστό 46%.

Σε κάθε περίπτωση, η υιοθέτηση της παραπάνω πρότασης συνεπάγεται συγκεκριμένες δράσεις. Η πρώτη και άμεση, αναμφίβολα, έχει να κάνει με την εξεύρεση εναλλακτικών πηγών – όπως LNG από χώρες όπως οι ΗΠΑ και το Κατάρ -, με στόχο οι «αποθήκες» αερίου της Ευρώπης να είναι γεμάτες το αργότερο μέχρι την 1η Οκτωβρίου κάθε έτους. Επίσης, προβλέπεται η αύξηση της παραγωγής και των εισαγωγών βιομεθανίου, η επιτάχυνση της αξιοποίησης του υδρογόνου – με τελικό στόχο την κυριαρχία των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και την επίτευξη του στόχου της απανθρακοποίησης το συντομότερο δυνατό, μέσω του δραστικού περιορισμού της χρήσης ορυκτών καυσίμων στα σπίτια, τα υπόλοιπα κτίρια, τη βιομηχανία και την παραγωγή ενέργειας.

Ταυτόχρονα, είναι βέβαιο ότι πρέπει να γίνουν και κινήσεις που μέχρι πρόσφατα δεν θεωρούνταν ιδιαιτέρως δημοφιλείς. Ανάμεσά τους, η επανεξέταση του ρόλου της ατομικής ενέργειας και η παράταση ζωής ορισμένων αντιδραστήρων, καθώς και η καθυστέρηση του «λουκέτου» στις μονάδες που λειτουργούν με γαιάνθρακα.

Bruegel: 175 δισ. το κόστος. Πάντως, τόσο η Διεθνής Επιτροπή Ενέργειας όσο και αρκετοί αναλυτές εκτιμούν πως η ταχεία απεξάρτηση είναι εφικτή, παρά το βραχυπρόθεσμο κόστος. Οπως τονίζει το γνωστό ινστιτούτο Bruegel, σε αυτή τη διελκυστίνδα «η ΕΕ διαθέτει δύο πλεονεκτήματα: αφενός, οι εισαγωγές ρωσικού αερίου αντιπροσωπεύουν μόνο το 8,4% της ζήτησης για πρωτογενή ενέργεια, αφετέρου, οι Ευρωπαίοι διαθέτουν περισσότερες δυνατότητες να διαφοροποιήσουν τους προμηθευτές τους σε σύγκριση με τις αντίστοιχες της Ρωσίας για την εξεύρεση άλλων πελατών».

Το σίγουρο είναι πως οι συζητήσεις ανάμεσα στους ηγέτες των 27 στην άτυπη Σύνοδο θα επικεντρωθούν στην αντιμετώπιση των συνεπειών του πολέμου – από το Προσφυγικό ως το Ενεργειακό. Σύμφωνα με το Bruegel, το κόστος των απαιτούμενων έκτακτων δράσεων ανέρχεται σε περίπου 175 δισ. ευρώ για το 2022, ποσό που αντιστοιχεί κοντά στο 1,25% του συνολικού ΑΕΠ της ΕΕ.

Από την πλευρά της, διά στόματος του αναπληρωτή πρωθυπουργού Αλεξάντερ Νόβακ, η Μόσχα προειδοποίησε πως ο αποκλεισμός του ρωσικού πετρελαίου από τις αγορές της Δύσης θα μπορούσε να οδηγήσει την τιμή του στα 300 δολάρια το βαρέλι, δηλαδή σε επίπεδο υπερδιπλάσιο σε σύγκριση με χθες, όταν κινούνταν κοντά στα 130 δολάρια. Απείλησε, παράλληλα, με αντίποινα, που ενδεχομένως να συμπεριλάβουν και τη διακοπή τροφοδοσίας του Nord Stream 1 και άλλων αγωγών που μεταφέρουν ρωσικό αέριο στην Ευρώπη.

Υπενθυμίζεται ότι η Ρωσία ήταν ο μεγαλύτερος «παίκτης» στη διεθνή αγορά πετρελαίου πέρυσι, εξάγοντας καθημερινά περίπου 8 εκατ. βαρέλια στο τέλος του έτους.