Τα δικά μας καθάρματα

Το περιστατικό είναι ελαφρώς απόκρυφο. Υποτίθεται πως κάποιος Πρόεδρος των ΗΠΑ είχε πει μιλώντας για κάτι άθλιους στρατηγούς στη Λατινική Αμερική:

– Εντάξει, μπορεί να είναι καθάρματα αλλά τουλάχιστον είναι δικά μας καθάρματα.

Η μία εκδοχή είναι ότι το είπε ο Φρ. Ρούζβελτ για τον Αναστάσιο Σομόζα της Νικαράγουας. Η άλλη ότι ειπώθηκε για τον Σομόζα αλλά από τον Αϊζενχάουερ.

Μετά χρεώθηκε στον Τζόνσον και τον Νίξον. Δεν βγάζεις άκρη.

Η σκέψη όμως έχει την ουσία της. Από πότε ένα κάθαρμα γίνεται «δικό μας κάθαρμα»; Από ποιο όριο κυνισμού ή αμοραλισμού δίνεται η έμφαση στο «δικό μας» και φεύγει από το κάθαρμα;

Χιλιάδες νέοι της δεκαετίας του ’60 και του ’70 διαδήλωσαν σε ολόκληρη της Ευρώπη υπέρ του Προέδρου Μάο και κατά του «αμερικανικού ιμπεριαλισμού».

Αλλά αν μιλάμε για καθάρματα, ο Πρόεδρος Μάο είναι χρυσό μετάλλιο για ολόκληρο τον 20ό αιώνα. Και με όλες τις πιθανές υποσημειώσεις ο αμερικανικός ιμπεριαλισμός ήταν παράδεισος μπροστά στην Κίνα της «μορφωτικής επανάστασης».

Αυτό φυσικά δεν εμποδίζει τις κοινωνίες ή τις κυβερνήσεις να κάνουν συχνά επιλογή καθαρμάτων.

Ακόμα και στην Ελλάδα οι επιδόσεις μας στον τομέα του «δικού μας καθάρματος» είναι αξιοζήλευτες.

Τι να πρωτοθυμηθώ; Τον Σαντάμ Χουσεΐν στον Πόλεμο του Κόλπου; Ή μήπως τον Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς που ακόμη μνημονεύεται περίπου με όρους θύματος;

Για να καταλήξουμε στον Πούτιν. Ο οποίος μόλις προ λίγων ετών είχε ανακηρυχθεί ο δημοφιλέστερος ξένος ηγέτης στην Ελλάδα.

Τον Ιούνιο 2016 είχε δημοτικότητα 74% έναντι 69% του Μπαράκ Ομπάμα και 35% της Μέρκελ, ενώ το 2018 η δημοτικότητά του είχε οριακά περιοριστεί στο 58% (Πολιτικό Βαρόμετρο Public Issue).

Δεν μπορώ φυσικά να ξέρω τι θετικό βρήκε στον Πούτιν ένα τέτοιο ποσοστό συμπολιτών μας. Υποθέτω τίποτα. Ο Πούτιν στα μάτια τους δεν αναδεικνύεται γι’ αυτό που είναι αλλά για εκείνο που δεν είναι.

Δηλαδή δεν ανήκει στη Δύση.

Μη μας ξαφνιάζει. Θυμίζω πως πριν από εβδομήντα τόσα χρόνια ένα (έστω μειοψηφικό…) τμήμα του λαού μας πήρε τα όπλα, ανέβηκε στα βουνά και αιματοκύλισε τη χώρα «για τη χιλιάκριβη τη λευτεριά».

Δηλαδή πολέμησε εναντίον της συμμετοχής της Ελλάδας στον δυτικό κόσμο και για λογαριασμό κάποιου χειρότερου από τον Πούτιν που λεγόταν Στάλιν.

Δεν λέω φυσικά πως όποιος δεν ανήκει στη Δύση είναι «κάθαρμα», προς Θεού. Αλλά ότι ένα κάθαρμα που δεν ανήκει στη Δύση έχει μεγαλύτερες πιθανότητες να γίνει «δικό μας».

Τρίτη, 1η Μαρτίου, έγινε η ενημέρωση της Βουλής από τον Πρωθυπουργό για το Ουκρανικό.

Δεν θα σταθώ στον Δ. Κουτσούμπα του οποίου η «αντιδυτική» στάση είναι γνωστή, δεδομένη και επαναλαμβανόμενη. Υποθέτω ότι προκύπτει από το ιδεολογικό DNA του ιδιότυπου και ίσως μοναδικού φαινομένου που ονομάζεται «ελληνικός κομμουνισμός».

Αλλά θα σταθώ στον Αλ. Τσίπρα. Του οποίου η ομιλία παρέπαιε ανάμεσα στη διαρκή αντίφαση ότι και είμαστε Δυτικοί (άρα μέρος της σύγκρουσης) και δεν είμαστε (άρα έξω από αυτήν).

Η μία εξήγηση είναι ότι η αντίθεση στη Δύση έχει διαποτίσει το σύνολο της Αριστεράς, η οποία στην Ελλάδα ήταν πάντα «κομμουνιστογενής».

Η άλλη ότι η Αριστερά εκφράζει κατά βάση ένα «αντι-δυτικό» τμήμα της ελληνικής κοινωνίας μειούμενο αλλά πάντα υπαρκτό.

Να σημειώσω ότι όλος ο περίφημος «αντιμνημονιακός αγώνας» της περασμένης δεκαετίας είχε έντονα αντιδυτικά και αντι-ευρωπαϊκά χαρακτηριστικά με αποκορύφωμα το δημοψήφισμα του 2015. Και φυσικά δεν ήταν μόνο «αριστερός».

Ολες οι εξηγήσεις όμως συμπίπτουν σε ένα κοινό συμπέρασμα. Το «δικό» μας προέχει του καθάρματος διότι η επιλογή δεν φέρει κανέναν αξιακό, ιδεολογικό, δημοκρατικό ή πολιτισμικό προσδιορισμό.

Αρκεί να είναι δικό μας. Δηλαδή να αντιτίθεται ή να συγκρούεται με εκείνο που κι εμείς εκλαμβάνουμε ως εχθρική οντότητα, στην προκειμένη περίπτωση τον δυτικό πολιτισμό και τη Δύση.

Ακόμη και αυτή όμως τη γενική διαπίστωση θα πρέπει να την εμπλουτίσουμε με δύο επιφυλάξεις.

Πρώτον, το «αντιδυτικό» ρεύμα στη χώρα μας είναι ίσως ισχυρότερο από άλλες ευρωπαϊκές χώρες αλλά πάντως παραμένει καθαρά μειοψηφικό.

Η υποστήριξη στον Πούτιν σήμερα δεν έχει καμία σχέση, για παράδειγμα, με την υποστήριξη στον Μιλόσεβιτς, τη δεκαετία του ’90. Και μόνο κάτι γραφικά νούμερα αυτοπροσδιορίζονται ακόμη ως «ρωσόφιλοι» ή θαυμαστές του «ορθόδοξου τόξου».

Δεύτερον, η ασάφεια εκείνου που εννοούμε Δύση και θεωρούμε δυτικό πολιτισμό επιτρέπει στον καθένα να αντιτίθεται σε κάτι που έχει στο μυαλό του. Και το οποίο διαμορφώνεται από την παιδεία, τις δοξασίες, τα ακούσματα ή τις προσλαμβάνουσες παραστάσεις του.

Ακόμη κι από τα αντιδυτικά κατάλοιπα ενός θρησκευτικού παράγοντα που δεν είναι αμελητέος.

Από εκεί προκύπτει μια βάσιμη ή αβάσιμη αλλά πάντως διαρκής μεμψιμοιρία. Οι Ρώσοι εισέβαλαν στην Ουκρανία και στην ελληνική Βουλή έγινε θέμα συζήτησης κατά πόσο η εισβολή αυτή προσομοιάζει με την εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο το 1974 και στο ΝΑΤΟ που δεν έκανε τίποτα.

Παρ’ όλα αυτά και παρά τα όποια παρατράγουδα, το «ανήκομεν εις την Δύσιν» του Κωνσταντίνου Καραμανλή πάνω στο οποίο θεμελιώθηκε η σύγχρονη ελληνική δημοκρατία αποτελεί αδιαμφισβήτητο εθνικό δόγμα.

Απλώς δεν έχουμε ακόμη καταφέρει να προσαρμόσουμε την γκάμα των «δικών μας καθαρμάτων» στην ταυτότητα της χώρας. Να επιλέγουμε με κάθε επιφύλαξη τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό και όχι τον Πρόεδρο Μάο.

Και γι’ αυτό πάνω στο μπέρδεμα της κουβέντας όλο και μας ξεφεύγει κανένας Πούτιν.