Γενναίος, {CR}ανιδιοτελής, ασυμβίβαστος

Γνώρισα τον Δημήτρη Τσοβόλα το ’91, υπό συνθήκες εξαιρετικά ταραγμένες, στις μέρες του Ειδικού Δικαστηρίου. Υπερασπιστής εγώ, ενός των κατηγορουμένων, κατηγορούμενος εκείνος. Μάλλον, όχι ακριβώς, καθόσον σύντομα αναδείχθηκε στον πραγματικό κατήγορο εκείνης της δίκης, που πραγματικό στόχο είχε, μέσα από το αληθινό σκάνδαλο της Τράπεζας Κρήτης, να ενοχοποιηθεί μια ολόκληρη παράταξη και να εξουδετερωθεί ο ηγέτης της. Κι είναι γνωστό πως οι κατασκευές που έχουν και αληθινή βάση, είναι πιο δύσκολο ν’ αποδομηθούν.

Εξελίχθηκε σε κατήγορο, γιατί δεν είχε ενοχές να τον βαραίνουν κι εξ αυτού τίποτα να φοβηθεί. Ετσι, παρά τα «ανοίγματα» που του γίνονταν αρχικά απ’ την έδρα, για να ρίξει τους τόνους, με τη σαφή υπονόηση της καλής γι’ αυτόν έκβασης της δίκης, δεν συμβιβάσθηκε και δεν τιθάσευσε το πάθος που τον διέκρινε.

Ευτυχώς, ο χαρακτήρας του ήταν ακατέργαστος.

Συνηγόρους του είχε επιλέξει δύο λαμπρούς υπερασπιστές, τον Γιώργο Μωραΐτη και τον Τάκη Παππά. Είναι χαρακτηριστικό των σημαντικών δικών, κάθε κατηγορούμενος να επιλέγει τον συνήγορο που του ταιριάζει.

Ασφαλώς, δεν υπάρχει χειρότερη συνθήκη, για την ορθή απονομή της Δικαιοσύνης, απ’ το να καταλαμβάνουν την έδρα ενός Δικαστηρίου κριτές, που, πριν ξεκινήσει η δίκη έχουν ήδη εμπεδωμένες βεβαιότητες, καθόσον η προσπάθειά τους στη συνέχεια, δεν είναι άλλη, απ’ το να αποδείξουν τις δικές τους απόψεις, οι οποίες, διόλου τυχαία σ’ εκείνη τη δίκη, ταυτίζονταν με τις απόψεις των ισχυρών της εποχής.

Ομως, όταν η υπεράσπιση είναι γενναία, κάθε κατασκευή διαλύεται στα εξ ων συνετέθη.

Επεσε δε το βάρος αυτό στους δικούς τους ώμους εκ των πραγμάτων, καθόσον ο Μένιος Κουτσόγιωργας κατέρρευσε μπροστά μας, μη αντέχοντας το βάρος των κατηγοριών. Δηλωτικό της προκατάληψης ορισμένων εκείνης της συνθέσεως, ήταν το γεγονός ότι, προς στιγμήν δεν έγινε καν πιστευτή η σοβαρότητα του περιστατικού, ενώ στη συνέχεια μη μπορώντας να πράξουν διαφορετικά, εκ της μεγάλης εγγυήσεως που είχε καταβάλει – γιατί είχε προφυλακιστεί στην προδικασία – αποδεσμεύτηκε ένα μέρος για τα έξοδα της θεραπείας του, αλλά παρακρατήθηκε το υπόλοιπο, για να είναι δήθεν εξασφαλισμένη η επιστροφή του στο εδώλιο του κατηγορουμένου, του ανθρώπου που ήταν ήδη εγκεφαλικά νεκρός.

Ο Γ. Πέτσος περιορίστηκε στην απεμπλοκή του εαυτού του, ενώ ο κατεξοχήν κατηγορούμενος και κεντρικός στόχος της δίκης, Ανδρέας Παπανδρέου, ορθώς, απέφυγε να καθίσει στο εδώλιο, μένοντας μακριά, επαφιέμενος στην κρίση των πολιτών κι επέκεινα της ιστορίας.

Σ’ αυτή την περίπτωση η σύγκρουση είναι μονόδρομος. Λέγεται εύκολα, αλλά είναι δύσκολο, όταν διακινδυνεύεις την τιμή και την ελευθερία σου, να το πράξεις.

Ομως, η γενναιότητα και το ασυμβίβαστο του Δημήτρη Τσοβόλα και των υπερασπιστών του, οδήγησε μέσα από τη σύγκρουση αυτή, το κατασκευασμένο κομμάτι εκείνης της δίκης και ν’ αποκαλυφθεί και να γυρίσει μπούμερανγκ ενάντια σ’ εκείνους που το σχεδίασαν.

Σύντομα μια μουδιασμένη και διχασμένη παράταξη, η δημοκρατική, στο καθαρό του κούτελο και τη γενναιότητα της παρουσίας του, άρχισε να ξαναβρίσκει τον εαυτό της.

Μια παράταξη που την κοσμούσαν προσωπικότητες όπως οι Σημίτης, Παπούλιας, Γεννηματάς, Μερκούρη, Τρίτσης, Αυγερινός, Κακλαμάνης, Μώραλης, Χαραλαμπόπουλος, Αρσένης, Πεπονής, Μαγκάκης, Παπανδρέου κι άλλοι επώνυμοι και μη, εξίσου σημαντικοί που αποκαλούνταν μέχρι τότε, συλλήβδην «κλέφτες», απ’ τους άφρονες και τους φανατικούς εκείνου του καιρού και κάθε καιρού, αναθάρρησε κι απόκτησε τη δύναμη και την ενότητά της κι εκεί που απειλούνταν σοβαρές κοινωνικές αναταράξεις, εφόσον θα περνούσε ο σχεδιασμός της δίκης, ξαναγύρισε σύντομα στην εξουσία για ν’ ανοίξει μια περίοδος, δημιουργική, δίχως ρεβανσισμούς.

Πολλά γι’ αυτό, οφείλονταν στην εξέλιξη εκείνου του Δικαστηρίου. Ο Τσοβόλας πλήρωσε βέβαια την ασυμβίβαστη στάση του με την καταδίκη του. Ηταν αναμενόμενο. Αραγε, εκείνοι που με την ψήφο τους τον καταδίκασαν, διατήρησαν για πολύ καιρό ήρεμη τη συνείδησή τους; Κατάλαβαν, όταν τα πάθη της εποχής καταλάγιασαν, ότι το αποτέλεσμα εκείνης της δίκης, στην οποία κρίθηκαν τόσα πολλά, ήταν η καταδίκη ενός έντιμου ανθρώπου και μάλιστα από ένα Δικαστήριο που αυτοαποκλήθηκε ειδικής συνθέσεως και εμπειρίας;

Για τις απανωτές παραβιάσεις των δικαιωμάτων του κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, προσφύγαμε, με τον Γιώργο Μωραΐτη στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, προσφυγή στην οποία δεν επιμείναμε, όταν ο Δημήτρης Τσοβόλας ίδρυσε το ΔΗΚΚΙ, απογοητευμένος απ’ την αντιμετώπιση των τότε συντρόφων του και για να μην έλθει σ’ αντίθεση διεθνή με την πατρίδα του, ως αρχηγός πλέον κόμματος.

Ο Τσοβόλας ξεχώρισε, όχι μόνον στον χώρο της πολιτικής, για την ανιδιοτέλεια και την αλέκιαστη προσφορά του στα κοινά, αλλά και στη συνέχεια όταν περιορίστηκε στον ρόλο του υπερασπιστή, για το ήθος, την αφοσίωση και την ευθυδικία, που χαρακτήρισαν την παρουσία του στη Δικαιοσύνη.

Κόσμησε τον χώρο της, σ’ αντίθεση με τα ήθη μιας εποχής, που επιχειρείται οι δίκες ενδιαφέροντος να μετατραπούν σε φθηνό θέαμα καθημερινής κατανάλωσης, στο οποίο διαγκωνίζονται και κυριαρχούν διάφοροι διψασμένοι για εφήμερη δημοσιότητα, που επιδίδονται σ’ ασημαντολογίες, δείγματα ένδειας και περιφρόνησης της μυσταγωγίας της αληθινής δίκης.

Πιστεύω πως η προσφορά και η παρουσία του δεν πέρασε διόλου απαρατήρητη στον δημόσιο βίο.

Ο Διονύσης Γκούσκος είναι δικηγόρος, πρώην βουλευτής.