«Περιμέναμε να ακούσουμε τις σειρήνες»

Στην Ελευθερία Κωσταρά

Υπάρχει μια στενοχώρια όταν νεκρολογούμε, αναπολούμε, συζητάμε ή γράφουμε για έναν καλλιτέχνη που υπήρξε φίλος μας και δεν στερήθηκε όσο ζούσε την εκτίμηση ή και τον θαυμασμό των αναγνωστών – σε περίπτωση που είναι συγγραφέας – ή και των μη αναγνωστών. Ισως να μας γίνεται εντονότερη παρά με οποιονδήποτε άλλον η στενοχώρια αυτή σε σχέση με την Αλκη Ζέη, γιατί ένας βαθύτατα αισθηματικός άνθρωπος η ίδια, φαινόταν να απολαμβάνει την καθημερινή επικοινωνία και επαφή.

– Ποια είναι τα γεγονότα που έχουν χαραχτεί ζωηρότερα στη μνήμη σας σε σχέση με τα παιδικά σας χρόνια;

Οταν ήμουν δύο χρόνων, η μητέρα μου κόλλησε από μένα ιλαρά που εξελίχθηκε σε φυματίωση. Η φυματίωση τότε γιατρευόταν με τον καθαρό αέρα και έτσι η μητέρα μου νοσηλεύτηκε σε ένα σανατόριο στην Πάρνηθα. Εμάς – την αδερφή μου και μένα – μας ανέλαβε η μεγαλύτερή της αδερφή που είχε μείνει χήρα και ήταν είκοσι πέντε χρόνια μεγαλύτερη από τη μητέρα μου. Δεν ήταν η μόνη της αδερφή, είχε άλλες πέντε, όπως είχε και δύο αδέρφια, τον Πλάτωνα (δίδυμοι με τη μητέρα μου), που παντρεύτηκε τη Διδώ Σωτηρίου, και έναν ακόμα που είχε φύγει στην Αμερική. Μας πήρε λοιπόν η αδερφή της μητέρας μου η χήρα και μας πήγε στον παππού μου στη Σάμο. Εζησα στη Σάμο ώσπου να πάω στο σχολείο. Είναι τόσο ωραίες οι αναμνήσεις μου, με τον παππού και με τη θεία, που δεν θυμάμαι να αισθάνθηκα να μου λείπουν ο πατέρας μου και η μητέρα μου. Ο παππούς ήταν γυμνασιάρχης στο Βαθύ της Σάμου. Λάτρευε την «Οδύσσεια» που την ήξερε σχεδόν απέξω, ήταν μανιώδης με την αρχαιολογία, διάβαζε ώρες ατέλειωτες. Οσον αφορά τους γονείς μου στην Αθήνα, μάθαινα πως ο πατέρας μου πήγαινε τα Σαββατοκύριακα στην Πάρνηθα και έβλεπε τη μητέρα μου.

– Τα χρόνια που μείνατε στη Σάμο, τους γονείς σας τους είχατε δει;

Οχι, δεν ξέρω γιατί. Βέβαια ήταν μια εποχή που οι άνθρωποι δεν ταξίδευαν. Η μαμά έτσι ή αλλιώς δεν θα μπορούσε να έρθει γιατί νοσηλευόταν στο νοσοκομείο, ο μπαμπάς δεν θα την άφηνε ποτέ να έρθει να μας δει. Τα χρόνια αυτά είναι σαν να μην είχαν υπάρξει οι γονείς μας.

– Σε σχέση με τα σχολεία όπου πήγατε αργότερα, ποιο στάθηκε το πιο καθοριστικό για σας;

Χρωστάω πάρα πολλά στη Σχολή Αηδονοπούλου. Είχαμε καθηγήτρια στα Νέα Ελληνικά την Ειρήνη Παϊδούση που είχε πάθος με τον Παπαδιαμάντη, τον Καρκαβίτσα και τον Βιζυηνό. Τους μελετούσαμε τόσο πολύ ώστε φτάσαμε να τους παίζουμε στα δάκτυλα. Η Παϊδούση μπορώ να πω ότι ήταν η πρώτη που με έσπρωξε να αρχίσω να γράφω. Στα Αρχαία Ελληνικά είχαμε καθηγητή τον Αναστασίου, που ήταν ξάδερφος της Γαλάτειας Καζαντζάκη, της Ελλης Αλεξίου και του Λευτέρη Αλεξίου, πατέρα του διαπρεπούς αρχαιολόγου Στυλιανού Αλεξίου. Μιλάμε για έναν καταπληκτικό καθηγητή που μας έκανε να λατρέψουμε ακόμα και το συντακτικό.

– Τι είναι αυτό σε σχέση με τα παιδικά σας χρόνια που αισθάνεστε να σας έχει σημαδέψει αλλά με αρνητικό τρόπο;

Μια από τις μεγαλύτερες δυστυχίες της παιδικής μας ηλικίας – της αδερφής μου και της δικής μου – ήταν όταν σταματήσαμε να πηγαίνουμε στη Σάμο γιατί ο πατέρας μου έβρισκε ότι ήμασταν πια αρκετά μεγάλες αλλά γιατί στο μεταξύ πέθανε και ο παππούς μας. Ετσι οι γονείς μας νοικιάζανε ένα σπίτι στο Ελληνικό και όλη η οικογένεια μεταφερόταν για τρεις μήνες εκεί. Ο πατέρας μας βέβαια ερχόταν μόνο τα Σαββατοκύριακα και τον μήνα που έπαιρνε την άδειά του. Κοντά μας έμενε και ο συγγραφέας Δημήτρης Φωτιάδης που η γυναίκα του μαζί με τη μητέρα μου έπαιζαν τένις. Υπήρχαν και παιδιά που όμως δεν τα χωνεύαμε γιατί σκεφτόμασταν τους φίλους που είχαμε στη Σάμο και ήταν πιθανό να μην τους ξανασυναντήσουμε. Καθετί που γινόταν στο Ελληνικό το συγκρίναμε με τη ζωή μας στη Σάμο και δεν μας άρεσε. Στη Σάμο ανοίγαμε ένα πορτάκι στο περιβόλι του παππού και βρισκόμασταν μέσα στη θάλασσα. Στο Ελληνικό, έπρεπε να περπατήσουμε για να φτάσουμε στη θάλασσα και δεν μας άρεσε καθόλου. Πηγαίναμε για μπάνιο μια ορισμένη ώρα αφού μας είχε φορέσει ο πατέρας μας τα καπέλα, ένας πατέρας υπερπροστατευτικός. Αντίθετα η μητέρα μου ήταν ίδια ο παππούς μας, μας άφηνε να κάνουμε ό,τι θέλουμε. Το απόγευμα παίζαμε τσέρκι, πατίνι, τέτοια. Ούτε δέντρα να ανεβαίνουμε ούτε βάρκες να μπαίνουμε μέσα.

– Τους γονείς σας πότε τους χάσατε;

Ο πατέρας μου πέθανε το 1947, η μητέρα μου το 1979. Είχαν μεταξύ τους δεκαεπτά χρόνια διαφορά που φαινόταν ακόμα μεγαλύτερη γιατί η μητέρα μου έμοιαζε πολύ μικρή. Οταν πέθανε ο πατέρας μου αν και ήταν μόλις εξήντα τεσσάρων χρόνων, είχα την αίσθηση ότι είναι πολύ γέρος. Επασχε από σκλήρυνση κατά πλάκας που όμως δεν την ήξεραν τότε και του έλεγαν ότι υποφέρει από ριζίτιδα. Περίεργη πάντως αρρώστια.

– Ποσό χρόνων ήσασταν όταν πήγατε σε ένα σπίτι που το αναφέρετε συχνά σε κείμενά σας, στην οδό Λευκωσίας;

Δώδεκα. Το νοικιάσαμε αν και μας φαινόταν πολύ μικρό, μας είπε όμως ο πατέρας μου ότι τον επόμενο χρόνο θα μετακομίζαμε σε ένα μεγαλύτερο, απέναντι ακριβώς. Εγινε όμως ο πόλεμος και δεν μετακομίσαμε ποτέ. Στο σπίτι αυτό έμεινε η αδερφή μου για πολλά χρόνια. Τώρα έχει γίνει μοτέλ. Πήγα και βρήκα τον γιο του ιδιοκτήτη – ο ιδιοκτήτης είχε παντρευτεί σε μεγάλη ηλικία μια πολύ νεότερή του γυναίκα – που μου είπε: «Ξέρετε ο λογαριασμός του ηλεκτρικού του μοτέλ έρχεται ακόμα στο όνομα του πατέρα σας: Ζήνων Ζέης».

– Πώς ήταν γύρω στα 1935 η Λευκωσίας, η περιοχή των Πατησίων δηλαδή;

Εμάς μας άρεσε πάρα πολύ. Πρώτα πρώτα απέναντί μας έμεναν τα τρία ξαδέρφια μας. Είχαμε φίλους σε όλη τη γειτονιά. Πηγαίναμε στην πλατεία Αμερικής και παίζαμε, είχε έναν μπρούτζινο βάτραχο που έβγαζε νερό από το στόμα. Επειτα είχαμε κοντά μας δυο – τρεις θερινούς κινηματογράφους, έπρεπε όμως πρώτα να έχει δει την ταινία ο πατέρας μας για να πάμε με την αδερφή μου. Οταν έγινε ο πόλεμος ήμασταν ενθουσιασμένες. Περιμέναμε να ακούσουμε τις σειρήνες για να τρέξουμε στην απέναντι πολυκατοικία όπου έμεναν τα ξαδέρφια μου – υπήρχε στο υπόγειο ένα μεγάλο καταφύγιο. Ο πατέρας και η μητέρα δεν το κουνούσαν από το σπίτι, «πηγαίνετε εσείς», μας έλεγαν. Μαζευόμασταν λοιπόν όλα τα παιδιά των γύρω πολυκατοικιών στο καταφύγιο και γινόταν μεγάλος χαβαλές. Ο πατέρας μου δεν μας άφηνε να έχουμε σχέσεις με αγόρια παρά μόνο με τα ξαδέρφια μας.

– Τι άλλα θεάματα βλέπατε ως παιδιά;

Τη Σίρλεϊ Τεμπλ, τον Τσάρλι Τσάπλιν, το βασιλόπουλο και το ζητιανόπουλο, όλα αυτά στο Σινεάκ όπου μας πήγαιναν κάθε Κυριακή πρωί. Η μητέρα μου όμως που ήταν πολύ της κουλτούρας, μας είχε πάει και είδαμε τον «Βασιλιά Ληρ» με τον Αιμίλιο Βεάκη, την Ελένη Παπαδάκη, τον Αλέξη Μινωτή, τη Βασούλα Μανωλίδου. Θα της το χρωστάω σε όλη μου τη ζωή που με πήγε, αν και ήμουνα δώδεκα χρόνων, και είδα όλα αυτά τα θεατρικά «τέρατα». Μας είχε πάει και στην Κατερίνα Ανδρεάδη, την περίφημη κυρία Κατερίνα. Ως εκεί όμως γιατί ο πατέρας μου δεν επέτρεπε τίποτε περισσότερο από το Εθνικό Θέατρο και την κυρία Κατερίνα.