Στο παράδοξο ψηφιδωτό του Καΐρου

Η σκόνη του Καΐρου είναι η πρώτη ισχυρή εντύπωση που αποκομίζει κανείς, αφού προσγειώνεται στην αιγυπτιακή πρωτεύουσα. Πρόκειται για ένα λεπτό αόρατο πέπλο, που καλύπτει με έναν σχεδόν μεταφυσικό τρόπο κάθε κίνηση, κάθε βλέμμα, προσδιορίζει το τοπίο και κυριαρχεί στην ατμόσφαιρα. Το συγκεκριμένο ταξίδι στην Αίγυπτο, μοιραία, έκοψε τον εαυτό μου στα δύο. Από τη μία έπρεπε να είμαι παρών, διεκπεραιώνοντας μια σημαντική αποστολή, μια που η πρόσκληση που μου απηύθυνε το Ελληνικό Ιδρυμα Πολιτισμού, με την ευκαιρία της έκδοσής της δουλειάς μου στα αραβικά, απαιτούσε προσήλωση, επικέντρωση στον στόχο, επαφές με τον αιγυπτιακό Τύπο, εκδηλώσεις και σε ένα γενικό πλαίσιο, όφειλα να ανταποκριθώ σε αυτή την τιμητική παρουσία της Ελλάδας, η οποία ήταν και η τιμώμενη χώρα για την 53η Εκθεση Βιβλίου του Καΐρου, που τελείωσε πριν από λίγες μέρες. Πώς όμως να εστιάσεις στο λογοτεχνικό κομμάτι του ταξιδιού, όταν βρίσκεσαι σε έναν τόπο μαγικό, σε ένα διαφορετικό ανθρώπινο σύμπαν, με τους δικούς του ξεχωριστούς κανόνες, με προκλήσεις που σαγηνευτικά σε καλούν κοντά τους; Γιατί, στ’ αλήθεια, πέρα από κάθε κλισέ, το Κάιρο είναι μια πόλη, στην οποία η καρδιά ενός ανθρώπου χτυπάει διαφορετικά. Το κύριο στοιχείο, το οποίο είναι αδιάκοπα ευδιάκριτο, είναι μια χαρακτηριστική ένταση, ένα πάθος, το οποίο διαπερνά όσα συμβαίνουν, είτε μέσα στις χαοτικές συνθήκες των πολύβουων δρόμων, είτε σε συνθήκες αδράνειας, στη σιωπή. Και το εν λόγω πάθος, αναμειγνύεται με μια πραότητα, μια έκρηξη καλοσύνης και ακριβώς αυτό το παράδοξο, αλλά καλοδεχούμενο ψηφιδωτό, είναι που οδηγεί τον ταξιδιώτη – παρατηρητή σε μια αναπάντεχη έκσταση.

Είναι πραγματικά εντυπωσιακό ότι ένα ταξίδι που διαρκεί λιγότερο από δύο ώρες σε μεταφέρει σε έναν τελείως διαφορετικό κόσμο. Από το αθηναϊκό συμπαγές τοπίο, ρυμοτομικά και ψυχολογικά σαφέστερο στα μάτια μου, σε ένα περιβάλλον ρευστό και άναρχο. Η κυκλοφορία του Καΐρου είναι η επιτομή του χάους, τα οχήματα κινούνται χωρίς κανόνες, οι αγορές ξεχειλίζουν από κόσμο, στα μάτια μου ξεδιπλώνεται μια αλλόκοτη αρχιτεκτονική, κτίρια αραβικού ρυθμού, τζαμιά, παλάτια, χαλάσματα, ερειπωμένα κτίσματα, πλούτος, απερίγραπτη φτώχεια, όλα χαρτογραφημένα σε ένα σκηνικό φτιαγμένο από τη ζωηρότερη φαντασία μας. Η αγορά του Αλ Χαλίλι είναι αυτό ακριβώς που θα περίμενε κανείς, ένας ωκεανός προϊόντων, από εξωτικά φρούτα, μέχρι φτηνά σουβενίρ, κάπου στο κέντρο της το διάσημο καφέ «Ναγκίμπ Μαχφούζ», μα κι εδώ, αυτό που θριαμβεύει είναι η ανεξήγητη δύναμη αυτής της πόλης, ένα μωσαϊκό ενέργειας και θαλπωρής.

ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ. Οι ώρες που περνούσα στην Εκθεση Βιβλίου ήταν η επιστροφή σε μια πιο χειροπιαστή πραγματικότητα. Ενας χώρος τεραστίων διαστάσεων, με αναρίθμητα περίπτερα χωρών, συνεχή ροή επισκεπτών, παρουσιάσεις, μεγάλη παρουσία ξένων εκδοτών και λογοτεχνικών πρακτόρων, οι οποίοι διερευνούσαν την αιγυπτιακή αγορά, μια αληθινή όαση για το βιβλιοφιλικό κοινό. Εκεί δινόταν και η μάχη της ελληνικής αποστολής. Το γεγονός ότι η Ελλάδα ήταν η τιμώμενη χώρα αποτελούσε μια ιδιαίτερα ισχυρή παράμετρο για την πορεία της. Ο στόχος ήταν η διεύρυνση της συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών, τα ελληνικά βιβλία που έχουν μεταφραστεί στα αραβικά είναι πραγματικά ελάχιστα, η «ανταλλαγή», λοιπόν, βιβλίων, οι μεταφράσεις λογοτεχνικών έργων από τα ελληνικά στα αραβικά και αντίστροφα ήταν ένας από τους κύριους άξονες της προσπάθειάς μας. Την Ελλάδα, σε αυτή την Εκθεση, από πλευράς συγγραφέων, εκπροσωπούσαμε η Αμάντα Μιχαλοπούλου κι εγώ, ιδιαίτερα αξιοσημείωτη ήταν η παρουσία δύο σημαντικών μεταφραστών από τα αραβικά, με μεγάλο έργο πίσω τους, της Πέρσας Κουμούτση και του ελληνιστή Χάλεντ Ραούφ, καθώς επίσης και ο συντονισμός της Νόπης Χατζηγεωργίου, εκ μέρους του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού, και σαφώς όλης της αποστολής, υπό την προεδρία του Νίκου Κούκη.

Οι μέρες περνούσαν ανησυχητικά γρήγορα και ο φόβος να μην προλάβω να επισκεφτώ τις πυραμίδες ήταν πλέον ορατός. Στο τέλος ευτυχώς τα κατάφερα. Αυτό το μεγαλοπρεπές γεωμετρικό θαύμα παρουσιάστηκε μπροστά στα έκπληκτα μάτια μου. Το εντυπωσιακό κομμάτι με τις πυραμίδες δεν είναι μόνο το επιβλητικό σχήμα και το μέγεθός τους, όσο μια αίσθηση που βιώνει κανείς εκεί, ότι κινείται σε έναν χωροχρόνο ανέγγιχτο από τη ροή της αληθινής ζωής, ότι έχει μεταφερθεί σε μια παράλληλη πραγματικότητα, που φιλτράρεται με τους δικούς της κανόνες. Η Αίγυπτος, χωρίς δεύτερη σκέψη, ήταν μια μοναδική εμπειρία. Είτε με τη ματιά στραμμένη στη λογοτεχνία, είτε στους γεμάτους ζεστασιά δρόμους του Καΐρου, που σε καλούν στη φιλόξενη αγκαλιά τους.