Η Μαριούπολη επόμενος στόχος του Πούτιν

Ολο και πιο ανησυχητικές διαφαίνονται οι εξελίξεις στην Ανατολική Ουκρανία, με τον κίνδυνο γενικότερης ανάφλεξης να ελλοχεύει, με το Κρεμλίνο να βάζει στο στόχαστρο τη Μαριούπολη και άλλες ουκρανικές πόλεις της Αζοφικής.

Χθες η Ανω Βουλή της Ρωσίας ενέκρινε ομόφωνα το αίτημα του ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν να αναπτύξει τις ρωσικές ένοπλες δυνάμεις στο εξωτερικό σε σχέση με την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στο Ντονμπάς και τις δύο περιοχές της Ανατολικής Ουκρανίας, την ανεξαρτησία των οποίων αναγνώρισε η Μόσχα τη Δευτέρα. Η υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Γουέντι Σέρμαν έκανε λόγο για μια «νέα εισβολή» που φέρνει τον κόσμο στο χείλος «μιας σκοτεινής και επικίνδυνης εποχής».

Ο Πούτιν μιλώντας λίγο αργότερα επικαλέστηκε τις «πυρηνικές φιλοδοξίες» της Ουκρανίας και δεν θέλησε να αναφερθεί συγκεκριμένα στη δράση των ρωσικών στρατευμάτων που θα μπουν ως «ειρηνευτικές δυνάμεις» στο Ντονμπάς, λέγοντας πως αυτή θα εξαρτηθεί από την κατάσταση που θα συναντήσουν. Τόνισε όμως ότι η Ρωσία «αναγνώρισε την εκτεταμένη εκδοχή των δύο ουκρανικών περιοχών που ζητούν απόσχιση». Αυτό σημαίνει ότι τα ρωσικά «ειρηνευτικά στρατεύματα» θα διεκδικήσουν όχι μόνο το 1/3 του Ντονμπάς που ελέγχεται από τους ρωσόφωνους αυτονομιστές αντάρτες, αλλά και τα άλλα 2/3 που ελέγχονται από τους Ουκρανούς. Σημαίνει επίσης ότι θεωρούνται πλέον στόχοι του ρωσικού στρατού η Μαριούπολη, όπου υπάρχει μεγάλη ελληνική εθνική μειονότητα, και άλλες ουκρανικές πόλεις της Αζοφικής.

«Δεν υπάρχει λόγος η Μόσχα να μπει στις αυτονομιστικές περιοχές. Αυτή η κίνηση βγάζει νόημα μόνο εάν θέλει να προχωρήσει περαιτέρω» σχολιάζει στους «Financial Times» η πολιτική σύμβουλος Τατιάνα Στανόβαγια. «Η λογική του Πούτιν του υπαγορεύει να καταλάβει ένα σημαντικό μέρος της Ουκρανίας». Η αποστολή ρωσικών στρατευμάτων σε μια «ειρηνευτική» επιχείρηση στις, λεγόμενες, λαϊκές δημοκρατίες του Ντονέτσκ και του Λουγκάνσκ ουσιαστικά θάβει τις συμφωνίες του Μινσκ που έγιναν ως προσπάθεια να τερματιστεί η σύγκρουση, από την οποία έχουν χάσει τη ζωή τους περισσότεροι από 14.000 άνθρωποι από το 2014. Αλλά ο Πούτιν, ο οποίος συγκέντρωσε έως και 190.000 στρατιώτες στην Ουκρανία, είχε προηγουμένως αφήσει να εννοηθεί ότι σκέφτεται «κάθε είδους» άλλες επιλογές, για τις οποίες οι δυτικές χώρες προειδοποιούν ότι θα μπορούσαν να καταλήξουν σε μια ευρείας κλίμακας επίθεση στο Κίεβο.

Ο Πούτιν θα μπορούσε να υπολογίζει ότι το φάσμα της μελλοντικής σύγκρουσης είναι αρκετό για να εξασφαλίσει παραχωρήσεις από τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ. Ο Αντονι Μπλίνκεν, υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, πρόκειται να συναντήσει τον ρώσο ομόλογό του Σεργκέι Λαβρόφ την Πέμπτη, ενώ το Κρεμλίνο ανέφερε ότι ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και ο γερμανός καγκελάριος Ολαφ Σολτς εξέφρασαν επίσης ενδιαφέρον για περαιτέρω συνομιλίες κατά τη διάρκεια τηλεφωνικής επαφής με τον Πούτιν. Μια διευθέτηση βασισμένη στην τρέχουσα κατάσταση θα έμοιαζε με τον απόηχο του πολέμου της Ρωσίας στη Γεωργία το 2008, όταν έστειλε στρατεύματα για να προστατεύσουν τους αυτονομιστικούς θυλάκους της Αμπχαζίας και της Νότιας Οσετίας. Το αποτέλεσμα ουσιαστικά τερμάτισε τις φιλοδοξίες της Γεωργίας για την ΕΕ και το ΝΑΤΟ, αλλά απέτρεψε – σε μεγάλο μέρος λόγω της παρέμβασης της Γαλλίας – μια πλήρη ρωσική επίθεση στην Τιφλίδα, την πρωτεύουσα.

Η αναγνώριση των αυτονομιστών και η ουσιαστική ακύρωση των συμφωνιών του Μινσκ ικανοποιεί μόνο προς το παρόν τους στόχους του Πούτιν. Απώτερος στόχος διαφαίνεται η κατάληψη της Ανατολικής Ουκρανίας. Χθες, οι αυτονομιστές ρωσόφωνοι αντάρτες ζήτησαν από την κυβέρνηση του Κιέβου να απομακρύνει τα στρατεύματά της από τις περιοχές που ελέγχουν, απειλώντας ότι θα «λάβουν μέτρα για να αποκαταστήσουν την εδαφική ακεραιότητα της δημοκρατίας» εάν αγνοηθούν.

Ο Βλαντίμιρ Κολοκόλτσεφ, υπουργός Εσωτερικών της Ρωσίας, έθεσε την προοπτική αναγνώρισης των «ιστορικών συνόρων» των αυτονομιστών το 2014, τα οποία περιλάμβαναν ολόκληρο το Ντονμπάς προτού «καταληφθούν από τις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις». Τα διατάγματα και οι συνθήκες της Ρωσίας για την αναγνώριση – τμήματα των οποίων αντιγράφηκαν σχεδόν λέξη προς λέξη από την αναγνώριση της Αμπχαζίας και της Νότιας Οσετίας από τον Πούτιν το 2008 – δεν καθορίζουν τα σύνορα των αυτονομιστών, αφήνοντας περιθώριο να διεκδικήσουν πολύ μεγαλύτερες περιοχές από αυτές που ελέγχουν τώρα.

Μια ακραία παρανόηση της Ιστορίας

Στην ομιλία του προς το ρωσικό έθνος τη Δευτέρα, ο πρόεδρος Πούτιν εξήγησε την κίνησή του για αναγνώριση των δύο περιοχών στο Ντονμπάς της Ουκρανίας, υποστηρίζοντας ότι η ίδια η ιδέα του ουκρανικού κράτους ήταν πλαστή. Ανακήρυξε την Ουκρανία εφεύρεση του μπολσεβίκου επαναστάτη ηγέτη, Βλαντιμίρ Λένιν, ο οποίος, σύμφωνα με τον Πούτιν, προίκισε κατά λάθος την Ουκρανία με την αίσθηση του κράτους επιτρέποντάς της αυτονομία εντός του νεοσύστατου σοβιετικού κράτους.  Ως παρανόηση της Ιστορίας, η περιγραφή αυτή ήταν ακραία ακόμη και στα πρότυπα ενός πρώην αξιωματικού της KGB,  που χαρακτήρισε την κατάρρευση της Σοβιετικής Ενωσης ως τη μεγαλύτερη γεωπολιτική καταστροφή του 20ού αιώνα, γράφουν οι «New York Times».

Η Ουκρανία και η Ρωσία μοιράζονται τις ρίζες τους από το πρώτο σλαβικό κράτος, των Ρως, μια μεσαιωνική αυτοκρατορία που ιδρύθηκε από τους Βίκινγκς τον 9ο αιώνα. Αλλά η ιστορική πραγματικότητα της Ουκρανίας είναι περίπλοκη, μια χιλιετής ιστορία εναλλαγής θρησκειών, συνόρων και λαών. Η πρωτεύουσα, το Κίεβο, ιδρύθηκε εκατοντάδες χρόνια πριν από τη Μόσχα, και τόσο οι Ρώσοι όσο και οι Ουκρανοί τη διεκδικούν ως γενέτειρα των σύγχρονων πολιτισμών, της θρησκείας και της γλώσσας τους.

Το Κίεβο βρισκόταν σε ιδανική τοποθεσία κατά μήκος των εμπορικών οδών που αναπτύχθηκαν τον 9ο και τον 10ο αιώνα, και άκμασε μόνο για να δει την οικονομική του επιρροή να μειώνεται καθώς το εμπόριο μετατοπίστηκε αλλού. Οι πολλές κατακτήσεις από αντιμαχόμενες φατρίες και η ποικιλόμορφη γεωγραφία της Ουκρανίας – με γεωργική γη, δάση και τη Μαύρη Θάλασσα – δημιούργησαν έναν περίπλοκο ιστό πολυεθνικών κρατών.

Η πολιτική ταυτότητα της Ουκρανίας και ο εθνικισμός ήταν ερεθιστικά στη Ρωσία από τους φεουδαρχικούς τσαρικούς χρόνους που προηγήθηκαν της Ρωσικής Επανάστασης. Η Ουκρανία θεωρείται από πολλούς Ρώσους ως ο «μικρός αδελφός» του έθνους τους και θα πρέπει να συμπεριφέρεται ανάλογα. Η ανατολική Ουκρανία, η οποία βρέθηκε υπό ρωσική επιρροή πολύ νωρίτερα από τη δυτική, εξακολουθεί να διαθέτει πολλούς ρωσόφωνους και ανθρώπους πιστούς στη Μόσχα. Μέρη της σύγχρονης Ουκρανίας παρέμεναν πράγματι για αιώνες στη Ρωσική Αυτοκρατορία. Αλλα μέρη στα δυτικά υπάγονταν στη δικαιοδοσία της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας, της Πολωνίας ή της Λιθουανίας.

Η νεοσυσταθείσα σοβιετική κυβέρνηση υπό τον Λένιν που προκάλεσε τόσο μεγάλη περιφρόνηση του Πούτιν, συνέτριψε τελικά το εκκολαπτόμενο ανεξάρτητο ουκρανικό κράτος. Κατά τη σοβιετική εποχή, η ουκρανική γλώσσα εκδιώχθηκε από τα σχολεία και η κουλτούρα της επιτρεπόταν να υπάρχει μόνο ως μια καρτουνίστικη καρικατούρα των Κοζάκων που χορεύουν με φουσκωτά παντελόνια.