Κινδυνεύει {LF}η Δημοκρατία;

Στον δημόσιο λόγο έχει υποστηριχθεί από κάποιες πλευρές ότι η χώρα βαδίζει στον δρόμο προς μια ανελεύθερη δημοκρατία. Κάποιοι αναλυτές μάλιστα υποστήριξαν ότι ένα σύνολο από παράγοντες συντονίζονται και λειτουργούν ως θηλιά που πνίγει το αίσθημα ελευθερίας στη χώρα μας.

Οι απόψεις αυτές μετατρέπονται σε πολιτική ρητορεία από τον ΣΥΡΙΖΑ που υποστηρίζει με επίταση ότι η χώρα ολισθαίνει προς «ορμπανοποίηση», συγκρίνοντας την κατάσταση στην Ελλάδα με το ανελεύθερο καθεστώς Ορμπαν στην Ουγγαρία. Πρόκειται ίσως για ένα από τα λίγα θέματα στο οποίο ομονοούν όλες οι τάσεις του κόμματος αυτού. Ενδεικτικά, τον όρο έχουν χρησιμοποιήσει, μεταξύ άλλων, οι Ευκλείδης Τσακαλώτος, Πάνος Σκουρλέτης, Νίκος Παππάς, Αλέξης Χαρίτσης, Νίκος Ξυδάκης και πολλοί άλλοι. Ο Αλέξης Τσίπρας υπερθεμάτισε στη συζήτηση για την πρόταση μομφής υποστηρίζοντας ότι «οδηγούμαστε σε ερντογανοποίηση και ορμπανοποίηση της πολιτικής ζωής».

Μία τεκμηριωμένη αντίκρουση των ανωτέρω έρχεται από τον έγκυρο Economist, σε έρευνα του Economist Intelligence Unit (EIU) που δημοσιοποιήθηκε στις αρχές Φεβρουαρίου 2022, για τον Δείκτη Δημοκρατίας (Democracy Index) σε 167 χώρες κατά το 2021. Ο δείκτης αυτός συνυπολογίζει τις επιδόσεις κάθε χώρας σε πέντε τομείς: Εκλογική διαδικασία και πλουραλισμός, λειτουργικότητα της κυβέρνησης, βαθμός πολιτικής συμμετοχής, πολιτικός πολιτισμός και κοινωνικές ελευθερίες.

Η Ελλάδα βρίσκεται στην 34η θέση σε σύνολο 167 χωρών, με επίδοση 7,56 (άριστα το 10), σε άνοδο σε σχέση με το 2020 που κατέγραψε 7,39. Η επίδοση του 2021 είναι η καλύτερη της τελευταίας επταετίας. Συγκριτικά, η χειρότερη επίδοση στα 15 χρόνια που ο Economist παρακολουθεί αυτόν τον δείκτη ήταν το 2016, με κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, με 7,23, με αμέσως χειρότερες χρονιές το 2017 και το 2018 με επίδοση 7,29.

Η Ουγγαρία το 2021 συγκέντρωσε 6,50 και βρίσκεται στην 56η θέση. Από το 2006 και μετά, που δημοσιοποιείται ο Δείκτης Δημοκρατίας, η Ουγγαρία όλες τις χρονιές χειροτερεύει τις επιδόσεις της.

Τίποτα στην έρευνα του Economist δεν αποδεικνύει ότι η χώρα ορμπανοποιείται. Αντίθετα, η βελτίωση της θέσης της Ελλάδας στον Δείκτη Δημοκρατίας είναι ιδιαίτερα θετική δεδομένου ότι παρατηρείται σ’ ένα παγκοσμίως δυσμενές για τη Δημοκρατία περιβάλλον, λόγω κορωνοϊού και άλλων παραγόντων. Διεθνώς, ο Δείκτης Δημοκρατίας υποχώρησε το 2021 γνωρίζοντας τη μεγαλύτερη μείωση από το 2010.

Τα ανωτέρω δεν σημαίνουν ότι η κατάσταση της Δημοκρατίας στη χώρα είναι ιδανική. Ο Economist κατατάσσει την Ελλάδα ως ατελή δημοκρατία (flawed democracy), μία κλίμακα κάτω από την πλήρη δημοκρατία (full democracy). Πρέπει να σημειωθεί ότι τα κριτήρια της έρευνας είναι ιδιαίτερα αυστηρά, δεδομένου ότι στην ίδια κατάταξη με την Ελλάδα, ως ατελείς δημοκρατίες, είναι από τις χώρες της Δυτικής Ευρώπης η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία, το Βέλγιο, η Μάλτα, η Πορτογαλία και η Κύπρος. Στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης η Ελλάδα είναι τρίτη από το τέλος, υπερτερώντας της Κύπρου και του Βελγίου. Είναι πάνω από όλες τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, πλην Τσεχίας και Εσθονίας. Αδύνατα σημεία της ελληνικής δημοκρατίας είναι η λειτουργικότητα της κυβέρνησης (6,07) και η πολιτική συμμετοχή (6,11).

Ενας εθνικός στόχος πρέπει να είναι η βελτίωση της ποιότητας της Δημοκρατίας στην Ελλάδα. Δεν είμαστε μακριά. Το 7,56 του 2021 είναι αρκετά κοντά στο 8 που είναι το όριο συμπερίληψης στις πλήρεις δημοκρατίες.

Αξίζει τον κόπο να το προσπαθήσουμε.

Ο Πέτρος Παπασαραντόπουλος είναι εκδότης και συγγραφέας