«Γεννήθηκα μες στο ποδόσφαιρο»

Κάποτε ο Ερλ Γουόρεν εξήγησε γιατί πρέπει απαραιτήτως να ξεκινάς την ανάγνωση των εφημερίδων από τις σελίδες με τα αθλητικά: «Γιατί εκεί γράφουν για τα κατορθώματα των ανθρώπων, ενώ η πρώτη σελίδα λέει μόνο για τις αποτυχίες τους» είπε, και σε μια πρόταση χώρεσε ίσως όλη τη γοητεία των σπορ αλλά και των ανθρώπων που τα υπηρετούν. Δεν είναι (τόσο) οι νίκες και τα ρεκόρ. Ούτε φυσικά τα συμπαρομαρτούντα τους. Είναι πρωτίστως η ανάγκη να υπενθυμίζεις το πρωί στον καθρέφτη σου πως υπάρχουν και εκείνοι που δεν επέλεξαν να παρκάρουν νωρίς στον δρόμο της επιτυχίας: πριν φτάσουν στον προορισμό τους. Οι ίδιοι που δίχως να σε ξέρουν σε συνοδεύουν με συνέπεια στη ζωή σου. Που κάπου στο σαλόνι σου ακούμπησαν ένα δικό σου άλμπουμ με αναμνήσεις.

«Ευχαριστώ» έλεγε εγκάρδια ο Πέδρο Μαρτίνς σε κάθε έναν ξεχωριστά από τους πολλούς που το μεσημέρι της προηγούμενης Παρασκευής στο Παλαιό Φάληρο, τον πλησίασαν με χαμόγελο μικρού παιδιού για να τον χαιρετήσουν ή να του ζητήσουν να φωτογραφηθεί μαζί τους. Δύο ώρες αργότερα έφυγα βέβαιος ότι το εννοούσε. «Εμείς σε ευχαριστούμε για αυτό που κάνεις για τον Ολυμπιακό» του απάντησε ένας. Ο δε ιδιοκτήτης του εστιατορίου «Ψαράδες» (Ζησιμοπούλου 52), ο Γιάννης Βουλγαράκης, ούτε που το συζήτησε να μας επιτρέψει να πληρώσουμε τον λογαριασμό για τα πλούσια εδέσματα στο τραπέζι: «Για τον κόουτς». Και δεν σήκωνε δεύτερη κουβέντα.

Πρώτα τα σπορ

Δεν ήμουν ο μοναδικός αυτήκοος μάρτυρας. Ηταν εκεί η Μαρίνα Τσαλή και ο Βασίλης Δούκας από το Γραφείο Τύπου του Ολυμπιακού φροντίζοντας για αυτή τη συζήτηση. Και είναι βέβαιο ότι και οι δυο τους θα έχουν να εξιστορήσουν κάμποσες τέτοιες στιγμές με πρωταγωνιστή τον Πορτογάλο στα χρόνια που κωδικοποιημένα φέρουν το όνομά του στο ελληνικό ποδόσφαιρο.  Εναν λόγο με όνομα και επώνυμο για να ξεκινήσεις την ανάγνωση της εφημερίδας σου απευθείας από τις σελίδες με τα σπορ. Διακόσια συμπληρωμένα παιχνίδια στον πάγκο των πρωταθλητών. Στον δρόμο για την ολοκλήρωση της τέταρτης αγωνιστικής σεζόν. Και ήδη με προοπτική να μείνει εδώ ως το καλοκαίρι του 2024 σπάζοντας το «ταμπού» που θέλει την καρέκλα του προπονητή στον Ολυμπιακό να είναι η πιο… ηλεκτρική της χώρας.  Ή έστω τραβώντας το από την πρίζα…

Ζωή σαν το παιχνίδι

«Εντάξει, αλλά δεν είναι κάποια στιγμή ενοχλητικό να σε πλησιάζουν όλοι και να σου μιλούν μόνο για το ποδόσφαιρο» ρωτώ σχεδόν προβοκατόρικα. Η απάντηση που παίρνω όμως δεν επιτρέπει αντίστοιχες απόπειρες για τη συνέχεια: «Οχι. Με πλησιάζουν με μεγάλο σεβασμό και μου μιλούν για κάτι που αγαπούν. Είναι τόσο ευγενικοί μαζί μου όπου και αν πάω. Εχουν τόσο καλή διάθεση. Και ξέρεις όλο αυτό είναι ένα προνόμιο που μας προσφέρει το ποδόσφαιρο» αποκρίνεται πειστικά. Σε τέτοιο βαθμό που να σε κάνει να σκεφτείς πόσο ωραία θα ήταν τελικά η ζωή αν έμοιαζε περισσότερο στο πιο όμορφο παιχνίδι… Πώς το είχε πει ο Εδουάρδο Γκαλεάνο: «Δεν είμαι παρά ένας ζητιάνος που περιφέρεται ανά τον κόσμο, παρακαλώντας για λίγο καλό ποδόσφαιρο στα γήπεδα. Ενα καλό παιχνίδι, για τον Θεό. Και όταν η ευχή πραγματοποιείται, πανευτυχής για το θαύμα, λίγο με νοιάζει ποια ομάδα ή ποια χώρα παίζει».

Κανόνες και αξίες

«Το ποδόσφαιρο έχει κανόνες. Κανόνες έχει και η ζωή. Αρκεί λοιπόν να θες να τους σεβαστείς. Και βέβαια αρκεί να θυμάσαι πως αν δεν το κάνεις υπάρχουν συνέπειες. Οι κοινωνίες είναι χτισμένες πάνω σε κανόνες. Τους ακολουθείς έστω και αν δεν συμφωνείς με όλους. Αλλες φορές κερδίζεις και άλλες όχι. Φυσικά επιλέγεις τις αξίες σου. Τις αρχές σου. Θα πρέπει να διαφωνείς σε κάθε τι που είναι μακριά από αυτές. Και να το λες γιατί στο τέλος θες να αφήσεις έναν καλύτερο κόσμο για τα παιδιά σου. Τους κανόνες όμως πρέπει να τους σέβεσαι. Γιατί αλλιώς δεν μπορεί να υπάρχει κοινωνία» προσθέτει ο Πέδρο Μαρτίνς και με έναν τρόπο εξηγεί προκαταβολικά κάθε λέξη από την ατάκα «γεννήθηκα μες το ποδόσφαιρο» που ακολουθεί. Και που μάλλον χαρακτηρίζει ολόκληρη τη συζήτηση. Ζωή σαν το ποδόσφαιρο. Ποδόσφαιρο σαν τη ζωή…

Πυροσβέστης

Εχει να κάνει με τα 51 του χρόνια και εκείνο το ρητό που θέλει τον άνθρωπο να γεννιέται εμπρηστής αλλά να καταλήγει πυροσβέστης η επιμονή του στους κανόνες; «Οχι. Είμαι πειθαρχημένος. Ημουν έτσι από την αρχή. Σαν πυροσβέστης, έστω και αν πρέπει να σου πω πως αν χρειαστεί κάποια στιγμή να βάλω φωτιά θα το κάνω (γέλια). Η πειθαρχία είναι ο δρόμος για την επιτυχία. Να είσαι αυστηρός. Και με τους άλλους αλλά κυρίως με τον εαυτό σου. Να ακολουθείς τους κανόνες αλλά και τις αξίες σου. Εγώ νιώθω ότι γεννήθηκα μες το ποδόσφαιρο. Και στο ποδόσφαιρο δεν υπάρχει άλλος δρόμος. Για παράδειγμα ήρθα στην Ελλάδα για τον Ολυμπιακό. Για να φτιάξουμε μια νέα ομάδα. Χρειάστηκε το πρώτο καλοκαίρι να αλλάξουμε 21 ποδοσφαιριστές. Ο Ολυμπιακός όμως είναι η κουλτούρα του, η ιστορία του, τα ιδανικά του. Είναι οι αξίες του που υιοθετείς και υπερασπίζεσαι. Διάβασα για αυτές. Θέλησα να μάθω. Να καταλάβω ποιες μου ταιριάζουν. Πώς αλλιώς θα γινόμασταν Ολυμπιακός;».

Τώρα ξέρουν

Αργότερα σε ένα άλλο σημείο της συζήτησης ο κύκλος αυτός κλείνει αρμονικά: «Το πρώτο πρόβλημα που αντιμετώπισα στην ομάδα ήταν όταν διαπίστωσα ότι στα αποδυτήριά μας δεν υπήρχαν ποδοσφαιριστές που να γνωρίζουν τα παραπάνω. Που να είναι μέρος της ιστορίας. Που να θυμίζουν τι ακριβώς είναι αυτή η ομάδα. Που θα το μάθαιναν ακόμη και στους top ποδοσφαιριστές που αργότερα θα βρίσκονταν μαζί μας. Σήμερα έχω τον Τοροσίδη που είναι πάντα δίπλα μας και που θα ήθελα αν έπρεπε να διαλέξω έναν από όσους έφυγαν να επιστρέψει σαν ποδοσφαιριστής στα 22 του (γέλια). Εχω τον Αβραάμ και τον Βαλμπουενά που μακάρι να συνεχίσουν μέχρι τα 50 τους (γέλια). Τον Ελ Αραμπί. Εχω τους μικρούς τον Σουρλή και τον Τζολάκη. Υπάρχουν πολλά παιδιά που γνωρίζουν τις αξίες του συλλόγου. Που ξέρουν τι είναι αυτή η ομάδα και μπορούν να το μεταδώσουν στα αποδυτήριά μας. Τις αξίες μας».

«Μετά την κόρη μου»

Είναι τόσο εύκολο όσο το κάνει ο κόουτς να ακούγεται κρατώντας στα χέρια του ένα ποτήρι λευκό κρασί ελληνικής ποικιλίας; «Στο ποδόσφαιρο δεν είναι τίποτα εύκολο γιατί κάθε εβδομάδα θα είναι εκεί κάτι που δεν έχεις πετύχει. Κάτι που θα πρέπει να βελτιώσεις. Τα τελευταία χρόνια ζω 48ωρο με 48ωρο από το ένα παιχνίδι στο άλλο. Με το που τελειώνει ένα ματς, η πρώτη σκέψη είναι το επόμενο. Φυσικά αυτή είναι η ζωή μου και δεν θέλω να την αλλάξω παρότι η πραγματικότητα για κάθε προπονητή είναι σκληρή και μοναχική, ειδικά μετά τις ήττες. Ευτυχώς με τον Ολυμπιακό δεν είναι πολλές (γέλια). Παλιότερα όταν ήμουν ποδοσφαιριστής σκέφτομαι ακόμη πως δεν μπορούσα να ευχαριστηθώ τίποτα για αυτόν τον λόγο. Και είχε συνέπειες και στους ανθρώπους που ήταν γύρω μου. Σχηματίζει μια απόσταση, δεν μπορείς συναισθηματικά να είσαι κοντά τους. Νομίζω όμως πως άρχισα να το καταλαβαίνω και να το αντιμετωπίζω ειδικά μετά τη γέννηση της κόρης μου».

Μια κακή απόφαση

Η κουβέντα κυλάει σαν το κρασί. Για την οικογένειά του που του λείπει όντας πίσω στην πατρίδα. Για τη Φέιρα που είναι ο τόπος καταγωγής του και τον Τάσο Καραμάνο (ναι, της Λαμίας) που πριν από μερικά χρόνια έπαιξε στην πρώτη του ομάδα, τη Φεϊρένσε. Για τις ομοιότητες της Ελλάδας με τον νότο της Πορτογαλίας, την μπουγάτσα που τη βρίσκει καταπληκτική, το ποδήλατο που έχει παρκαρισμένο στο σπίτι του, την ικανότητά του στη μαγειρική, το γεγονός ότι έγινε πατέρας μόλις στα 23 του χρόνια  μετατρέποντας τον σε ένα παιδί που έπρεπε να μεγαλώσει ένα παιδί και με έναν τρόπο τον προπόνησε για τη μελλοντική θέση… προπονητή. Αλλά και για όλα τα παιδιά που είναι γύρω του. Στο απαιτητικό περιβάλλον του πρωταθλητισμού. Στον τρόπο που «διοικεί» 50-60 ανθρώπους σε καθημερινή βάση. Σε αυτό που το ποδόσφαιρο καταλαβαίνει ως αποδυτήρια. Μην έχετε καμία αμφιβολία: «Με κανόνες. Και με διάθεση όταν εμφανίζεται ένα πρόβλημα να το λύσεις αμέσως. Ξέρεις εκείνη τη στιγμή μπορεί να μην πάρεις τη σωστή απόφαση, αλλά ακόμη και έτσι προτιμώ να μην αφήνω το πρόβλημα να υπάρχει. Καλύτερα μια κακή απόφαση παρά να περιμένεις. Αφήνοντας το πρόβλημα εκεί»…

Το παράδειγμα του Βαλμπουενά

Λέω πως σίγουρα είναι δυσκολότερο όταν έχεις να κάνεις με παιδιά. Αλλα μικρότερα και άλλα μεγαλύτερα. «Ναι, αλλά στο ποδόσφαιρο δεν τους βλέπει κανείς σαν παιδιά και από τη στιγμή που επέλεξαν αυτόν τον δρόμο πρέπει να προσαρμοστούν. Να γίνουν επαγγελματίες. Είναι σκληρό, αλλά πραγματικότητα. Φυσικά παίζουν ρόλο πολλά. Η οικογένεια ας πούμε, διότι στο επαγγελματικό ποδόσφαιρο οι περισσότεροι ζουν πολύ μακριά από τα σπίτια τους και χρειάζονται σίγουρα περισσότερη βοήθεια. Οπως και να έχει είναι υποχρέωση να τους πλησιάσεις όλους. Να τους εξηγήσεις. Κάποιοι καταλαβαίνουν, κάποιοι όχι. Χαίρεσαι πολύ για τους πρώτους όπως για παράδειγμα με τον Κώστα Τσιμίκα που με την προσήλωση και την εξέλιξή του έφτασε στο υψηλότερο επίπεδο. Στεναχωριέσαι για τους άλλους. Πρέπει να ξέρουν όμως, όλοι. Να τους εξηγήσεις ότι ο κόσμος δεν τους βλέπει σαν να είναι 18-20 χρόνων. Να τους προτρέψεις να κάνουν το καλύτερο για να αποδώσουν. Για να έχουν δίψα για τη νίκη. Και αυτά δεν έχουν ηλικία. Γιατί κοιτάζεις για παράδειγμα τον Βαλμπουενά στα τριάντα οκτώ του και διψάει για τη νίκη όσο όλοι οι 18άρηδες μαζί».

Αν έπρεπε να διαλέξω

Και ο ανθρώπινος παράγοντας; Πόσο εύκολο να διαχειριστείς όλα τα παραπάνω με θέα στο πράσινο του αγωνιστικού χώρου. Διότι είναι προφανές ότι μέσα από μια τέτοια ζύμωση δεν σκέφτεσαι για όλους τα ίδια. «Οταν μιλάμε για το γήπεδο σκέφτεσαι μόνο τον Ολυμπιακό και τι είναι καλύτερο για εκείνον. Κάποιες φορές αυτό σημαίνει ότι μπορεί να είσαι άδικος με έναν ποδοσφαιριστή για να είσαι δίκαιος με το σύνολο. Είναι ανθρώπινο να έχεις με κάποιους καλύτερη επικοινωνία και με άλλους όχι. Οταν όμως βρίσκεσαι σε ένα μεγάλο κλαμπ σέβεσαι πρωτίστως τον επαγγελματία. Αν πρέπει να διαλέξω έναν τοπ επαγγελματία ή έναν καλό χαρακτήρα, είναι λογικό πως προτιμώ τον πρώτο για το καλό της ομάδας. Και είναι και κάτι ακόμη. Ολοι μιλούν για την εμπιστοσύνη που πρέπει να δείχνει ο προπονητής στους ποδοσφαιριστές. Υπάρχει όμως και η εμπιστοσύνη που πρέπει να δείχνουν οι ποδοσφαιριστές στον προπονητή. Η σχέση είναι εξ ορισμού αμφίδρομη».

Καλύτερος άνθρωπος

Οσο η ώρα περνά σκέφτομαι (μάλλον φωναχτά) την ατάκα του άλλοτε ποδοσφαιριστή του Πέδρο Μαρτίνς, Πάουλο Ουρτάδο ότι ο κόουτς «είναι καλός προπονητής, αλλά ακόμη καλύτερος άνθρωπος».

Και τα λόγια του Βαγγέλη Μαρινάκη μετά την πρόσφατη ανανέωσης συνεργασίας: «Ο Πέδρο δεν είναι μόνο ο προπονητής, είναι καλός φίλος, μέλος της οικογένειας». Πόσο εύκολο είναι σε συνθήκες απόλυτου ανταγωνισμού να καταφέρνει κάποιος να κερδίζει τέτοια παράσημα; «Θέλω να ξέρεις πως είμαι πολύ ανταγωνιστικός. Και σίγουρα προτιμώ ας πούμε μια τυχερή νίκη από μια ήττα που τα έκανες όλα καλά. Αν έπρεπε να επιλέξω όμως ανάμεσα στο καλύτερος προπονητής ή καλύτερος άνθρωπος θα προτιμούσα σίγουρα το δεύτερο. Για αυτό προσπαθώ πάντα να είμαι ο χαρακτήρας μου. Να ακολουθώ τις αξίες μου. Ακόμη και αν μπορεί κάποια στιγμή να σημαίνει μια επαγγελματική επιτυχία λιγότερη».