Το νέο στέλεχος με αυξημένη λοιμοτοξικότητα

Ανάλυση περισσότερων από 100 ανθρώπων με HIV-λοίμωξη ανέδειξε ένα στέλεχος ιού που προκαλεί πιο γρήγορη μείωση των κυττάρων του ανοσιακού συστήματος (CD4 Τ κύτταρα), που προσβάλλει ο ιός HIV. Η μείωση αυτή είναι ενδεικτική υψηλότερου κινδύνου ανάπτυξης νόσου AIDS σε πιο σύντομο χρονικό διάστημα σε σχέση με άλλα στελέχη. Αυτό το εύρημα χαρακτηρίζει το συγκεκριμένο στέλεχος ως πιο λοιμογόνο.

Οι μεταλλάξεις που ταυτοποιήθηκαν στο νέο στέλεχος δεν την καθιστούν ανθεκτική στα υπάρχοντα αντιρετροϊκά φάρμακα για τον HIV και, συνεπώς, όλα τα μέσα στο υπάρχον οπλοστάσιό μας εκτιμάται ότι παραμένουν δραστικά έναντι της λοίμωξης.

Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό Science στις 3 Φεβρουαρίου 2022, αποτελούν ένδειξη ότι οι ιοί δεν εξελίσσονται πάντα για να γίνουν λιγότερο λοιμογόνοι με την πάροδο του χρόνου. Λόγω της εμφάνισης και κυριαρχίας του στελέχους Ομικρον του SARS-CoV-2, υπάρχει πληθώρα αναφορών ότι ιικά στελέχη που προκαλούν ήπια νόσο τείνουν να κυριαρχούν στον χρόνο. Τα χαρακτηριστικά του SARS-CoV-2 είναι διαφορετικά σε σχέση με αυτά του HIV και συνεπώς δεν θα πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι όλα τα παθογόνα ακολουθούν μια παρόμοια εξελικτική πορεία. Για παράδειγμα ο ιός SARS-CoV-2 δεν προκαλεί χρόνιο νόσημα και η περίοδος μολυσματικότητάς του διαρκεί λίγες ημέρες σε αντίθεση με τον HIV που διαρκεί αρκετά έτη. Αυτά τα χαρακτηριστικά προκαλούν σημαντικές διαφορές στις παραμέτρους που καθορίζουν την πορεία και την εξέλιξη των ιών στον χρόνο και συνεπώς δεν θα πρέπει να θεωρείται ότι όλοι οι ιοί εξελίσσονται παρόμοια.

Ο HIV είναι ένας από τους ταχύτερα μεταλλασσόμενους ιούς που προκαλεί χρόνια νόσο και, ως συνέπεια, με την πάροδο του χρόνου, ο ιός αναπτύσσει μεταλλάξεις και διαφέρει σημαντικά ακόμα και στον ίδιο άνθρωπο. Στην πρόσφατη μελέτη βρέθηκε ότι όσα άτομα είχαν μολυνθεί με το συγκεκριμένο στέλεχος είχαν έως και 5,5 φορές υψηλότερα (ή 3,5 φορές κατά μέσο όρο) επίπεδα ιικού φορτίου στο περιφερικό αίμα και παρουσίασαν διπλάσιο ρυθμό μείωσης των CD4 Τ-κυττάρων, σε σχέση με άτομα που είχαν μολυνθεί με άλλα στελέχη HIV. Τα CD4 Τ-κύτταρα είναι μέρος του ανοσιακού συστήματος και η μείωσή τους σχετίζεται με ανάπτυξη ανοσοανεπάρκειας. Εκτιμήθηκε ότι τα άτομα που μολύνονται με το συγκεκριμένο στέλεχος, απουσία θεραπείας, μπορεί να αναπτύξουν AIDS εντός 2-3 ετών μετά τη διάγνωση, σε σύγκριση με 6-7 χρόνια για όσους μολύνονται με άλλα στελέχη HIV.

Με προσέγγιση μοριακού ρολογιού, εκτιμήθηκε ότι το συγκεκριμένο στέλεχος αναπτύχθηκε τη δεκαετία του 1990 στην Ολλανδία και εξαπλώθηκε γρήγορα κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 2000. Η εξάπλωσή του περιορίστηκε από το 2010 και μετά, πιθανόν ως συνέπεια της προσπάθειας για να περιοριστεί η διασπορά HIV. Δύο επιπλέον άτομα σε άλλες χώρες βρέθηκαν να έχουν μολυνθεί με παρόμοια στελέχη – ένα στην Ελβετία και ένα στο Βέλγιο – αλλά μέχρι στιγμής δεν έχει εντοπιστεί άλλο κρούσμα σε άλλες περιοχές. Ο ιός, συνεπώς, δεν αποτελεί ένα νέο στέλεχος αλλά προϋπήρχε για πολλές δεκαετίες και βάση των δεδομένων της μελέτης δεν έχει σχετίζεται με εκτεταμένη διασπορά σε άλλες χώρες.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, δεν υπάρχει λόγος για ιδιαίτερη ανησυχία αλλά σύμφωνα με τις δηλώσεις των ειδικών του ΠΟΥ, τα ευρήματα της μελέτης υπογραμμίζουν την ανάγκη για γονιδιωματική επιτήρηση προκειμένου να είμαστε σε θέση να ταυτοποιούμε νέα στελέχη με διαφορετικές ιδιότητες.

Επίσης η μελέτη αναδεικνύει τη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης και έναρξης θεραπείας στα άτομα με HIV λοίμωξη που αποτελεί και τους βασικούς άξονες αντιμετώπισης της επιδημίας HIV παγκοσμίως.

Οι ιοί αποτελούν το πιο ενδεικτικό παράδειγμα επιβεβαίωσης του κανόνα ότι τα πάντα ρει και συνεπώς η ανάπτυξη μεταλλαγμένων ιικών στελεχών αποτελεί τον κανόνα και όχι την εξαίρεση. Εν μέσω πανδημίας το στοίχημα για τον άνθρωπο είναι να συνυπάρξει με την πολυμορφία εκμεταλλευόμενος τα μέσα αντιμετώπισης που του παρέχει η επιστήμη έναντι του μεταβαλλόμενου περιβάλλοντος που τον περιβάλλει…

+Ο Δημήτρης Παρασκευής είναι αναπληρωτής καθηγητής Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, επιστημονικός συνεργάτης του ΕΟΔΥ