Η βία ως κοινωνική αξία

Ο νεαρός που κατηγορείται ότι δολοφόνησε τον 19χρονο φοιτητή Αλκιβιάδη Καμπανό, στη Θεσσαλονίκη, επειδή ο φοιτητής δεν ήταν οπαδός ποδοσφαιρικής ομάδας της αρεσκείας του, φωτογραφήθηκε χθες για την εθνοτική καταγωγή του και τον ιδεολογικό χώρο του. Νομίζω ότι δεν είναι ακριβώς οι λόγοι της βίαιης συμπεριφοράς του. Ο νεαρός κατηγορούμενος ζει όλη του τη ζωή στην Ελλάδα και μεγάλωσε όπως πολλά άλλα παιδιά στη χώρα, σε μικροαστική οικογένεια – οι μετανάστες από τις χώρες του κομμουνισμού μετά την κατάρρευσή του, σήμερα, είναι απολύτως ενσωματωμένοι στην εγχώρια κοινωνική ζωή και μόνο επαγγελματίες του ρατσισμού ανακινούν πολιτισμικές και φυλετικές διαφορές.

Η δολοφονική επίθεση της ομάδας οπαδών κατά του νεαρού Καμπανού, ωστόσο, δεν είναι μια κοινωνικά δυσεξήγητη πραγματικότητα. Οφείλεται σε πολλά. Και πρώτα – επειδή δεν είναι η πρώτη εκδήλωση οπαδικής βίας, κάθε άλλο – παρά οφείλεται στη συλλογική ψύχωση που τροφοδοτείται από την τυφλή ταύτιση του οπαδού με το χρώμα της φανέλας. Ενίοτε, η ταύτιση αυτή υποθάλπεται από τις ομάδες, διότι η ηχηρή έκφρασή της (στο γήπεδο, αλλά και εκτός γηπέδου) μεταφράζεται σε ισχύ, σε επιβολή. Η βία επαινείται ως κοινωνική αξία.

Αλλά πριν παραδοθεί ο τυφλός οπαδός στον φανατισμό της φανέλας, έχει προηγηθεί η διαμόρφωσή του στους λεγόμενους ιδεολογικούς μηχανισμούς του κοινωνικοπολιτικού συστήματος. Οι μηχανισμοί αυτοί αδυνατούν, πολύ συχνά, να οδηγήσουν τους νέους σε αυτονόητες αρχές και αξίες. Η οικογένεια, συχνά, αδυνατεί να βοηθήσει οικονομικά αλλά, κυρίως, να οδηγήσει και να κατευθύνει τα παιδιά της. Πολύ συχνά, επίσης, το υποτίθεται αντιαυταρχικό σχολείο σαν να μην μπορεί να παίξει τον ρόλο του. Αλλά πώς να εμπνεύσει το σχολείο αρχές όταν αδυνατεί να μεταδώσει βασικές γνώσεις, με αποτέλεσμα τα δραματικά υψηλά ποσοστά λειτουργικού αναλφαβητισμού;

Το πρόβλημα είναι και ταξικό, μολονότι βίαιες και τυφλές συμπεριφορές υιοθετούν και παιδιά πλουσίων. Σε κάθε περίπτωση, πάντα θα διαφεύγουν διάφοροι προς μπρουτάλ συλλογικότητες και λούμπεν βίαιες συμπεριφορές – αλλά το δεδομένο είναι ότι η κοινωνική πραγματικότητα παράγει λούμπεν πληθυσμούς έτοιμους να παραδοθούν στη βία. Δεν είναι στραβός ο γιαλός, στραβά αρμενίζουμε.

HHH

Προσοχή. Ενα κομμάτι της κοινωνικής βίας είναι λούμπεν, και χρειάζεται αναμόρφωση της παιδείας για να πολεμηθεί. Αλλά δεν είναι μόνο λούμπεν η βία – αντίθετα, διάφορες εκδοχές της επικοινωνούν και αλληλεπηρεάζονται.

Η βία στα πανεπιστήμια ή η πολιτική βία δεν είναι λιγότερο καταδικαστέα φαινόμενα, επειδή τα κίνητρά τους περιβάλλονται από δήθεν υψηλούς στόχους – ξερωγώ την κατάργηση της καταπίεσης ανθρώπου από άνθρωπο ή την κατάλυση της ταξικής παιδείας για την αγορά. Κάθε άλλο. Οπουδήποτε βίαιες συμπεριφορές εκπορεύονται από συλλογικότητες στο όνομα κάποιου σκοπού (της φανέλας της ομάδας είτε ενός δήθεν δικαιότερου κόσμου), τα αποτελέσματα είναι τα ίδια: καταστροφές και πόνος. Η Ελλάδα έχει πληρώσει ακριβά τη βία της αριστερής τρομοκρατίας είτε τη βία της ριζοσπαστικής και ρατσιστικής Ακροδεξιάς, αλλά και τη βία κατά πολιτικών στόχων ή αντιπάλων. Για να αναφερθώ μόνο σε πρόσφατες εκφάνσεις της, από το περίφημο κίνημα «Δεν πληρώνω» που διέλυσε τις συγκοινωνίες και τον κοινωνικό ιστό μέχρι τους ταραξίες στα πανεπιστήμια, που μετατρέπουν ένα χώρο ελεύθερης ανταλλαγής των ιδεών σε χώρο ιδεολογικής μονομέρειας εγκάθετων στο όνομα της Αριστεράς ή του αναρχισμού, όλοι βλάπτουν το ίδιο.

Θα μπορούσαν άραγε οι ομάδες ή οι πολιτικές οργανώσεις να αποφασίσουν να αποκηρύξουν ή να πολεμήσουν τη βία που ανέχονται; Δεν είμαι αισιόδοξος.