Η Πολιτική Προστασία μπροστά {LF}σε παλιά και νέα προβλήματα

Η Πολιτική Προστασία έχει χάσει, εντός των δύο τελευταίων δεκαετιών, πολλά στοιχεία από τον χαρακτήρα της ως μηχανισμού αντιμετώπισης των φυσικών καταστροφών. Εχει μετατραπεί σε μηχανισμό άμεσης αντίδρασης σε αιφνίδιες απειλές προερχόμενες είτε από το εσωτερικό είτε το εξωτερικό.

Οι απειλές αυτές στην εποχή της παγκοσμιοποίησης παραλλάσσουν και οι μορφές αντιμετώπισής τους, επίσης.

Η Ελλάδα αντιπαρατάσσει στους πολλαπλούς κινδύνους του παγκοσμιοποιημένου κόσμου τον «εθνικό μηχανισμό διαχείρισης κρίσεων και αντιμετώπισης κινδύνων» που ενώ περιλαμβάνει ως προτεραιότητές του το σύνολο των αγαθών που πρέπει να προστατεύονται, δεν συνοδεύεται από έναν επιτελικό και επιχειρησιακό μηχανισμό που θα μπορούσαν να εγγυηθούν την επίτευξη αποτελεσμάτων. Αντί γι’ αυτούς, ο εθνικός μηχανισμός απομειώνεται στη δομή της γενικής γραμματείας Πολιτικής Προστασίας που, εσχάτως, αναβαθμίστηκε σε υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας.

Τα νέα προβλήματα, όμως, προστίθενται στα υφιστάμενα που έχουμε μάθει να σπρώχνουμε κάτω από το χαλί.

Ιδού μερικά απ’ αυτά:

Α) Ο στρατηγικός σχεδιασμός που ήταν, πάντα, ελλιπής. Στη χώρα μας ακολουθείται μια μακροπρόθεσμη (εξαετής) στρατηγική Πολιτικής Προστασίας που τροφοδοτεί και ανατροφοδοτείται από μια άλλη συντομότερη (τριετή) και μια ακόμη (ετήσια). Καμία απ’ αυτές, όμως, δεν έχει αποτελέσει αντικείμενο διαλόγου, η κοινωνική τους νομιμοποίηση είναι ανύπαρκτη και η ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών Πολιτικής Προστασίας στους πολίτες δεν φαίνεται να επηρεάζεται απ’ αυτές.

Β) Η ασυγκράτητη πολυνομία και η διασπορά αρμοδιοτήτων. Μόνον για τις πλημμύρες υπάρχουν 42 ενεργές ρυθμίσεις και 20 φορείς που πρέπει να συντονίσουν τις ενέργειές τους για να επέλθει ένα αξιοπρεπές αποτέλεσμα.

Τα ίδια, ακριβώς, ισχύουν και για τις άλλες φυσικές καταστροφές. Η πολυνομία δεν αντιμετωπίζεται με λεπτομερείς εγκυκλίους που γίνονται, ολοένα και μεγαλύτερες, ολοένα και πιο δυσνόητες. Η εγκύκλιος της ΓΓΠΠ για την αντιμετώπιση των χιονοπτώσεων αριθμεί, ήδη, 95 σελίδες. Προβλέπει, δε, μέχρι και τη διανομή κουβερτών επιβίωσης. Η αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα μιας πολιτικής δεν κρίνεται, όμως, από την πρόθεση του σχεδιαστή της αλλά από το αποτέλεσμά της. Επείγει η άμεση αποκάθαρση και κωδικοποίηση της ρυθμιστικής ύλης και η συνακόλουθη τυποποίηση των διοικητικών διαδικασιών.

Ιδιαίτερα σημαντικό θέμα, εδώ, είναι ο ακριβής ορισμός των ορίων της έκτακτης ανάγκης που συνήθως κηρύσσεται μετά από μια φυσική καταστροφή. Η αναστολή του κανόνα δικαίου και οι  εξαιρέσεις πρέπει να γίνονται με φειδώ.

Γ) Η διστακτική αποκέντρωση και αποσυγκέντρωση αρμοδιοτήτων στην περιφέρεια και στους δήμους, αποτελεί ένα ακόμη κεφάλαιο προβλημάτων. Αντί να υπάρξει μια σχεδίαση για τη μεταφορά του πεδίου πολιτικής, εν όλω, στην Αυτοδιοίκηση και, αντί η λήψη των αποφάσεων να γίνεται μέσα από τη συνεργασία των διοικητικών επιπέδων, υπάρχει μια ατέρμονη και ατελέσφορη προσταγή από τους διοικητικά και πολιτικά ανώτερους προς ετερόκλητους φορείς που είναι αδύνατον να συντονιστούν (υπουργεία, εταιρείες του Δημοσίου, ιδιωτικές εταιρείες παροχής υπηρεσιών). Σημειωτέον ότι οι φορείς αυτοί πολλαπλασιάζονται για τις διαφορετικές φάσεις της Πολιτικής Προστασίας (πρόληψη, αντιμετώπιση, αποζημίωση) και μαζί τους πολλαπλασιάζεται η πολυφωνία και ο θόρυβος στην πληροφορία που μεταφέρουν. Για παράδειγμα, όταν, από τη μια, η γενική γραμματεία Πολιτικής Προστασίας δίνει οδηγίες στους ΟΤΑ να δημιουργήσουν το δικό τους σχέδιο αντιμετώπισης καταστροφών, με τρόπο που να είναι συμβατό με το γενικό σχέδιο και απλουστεύει τη διαδικασία έγκρισής του ενώ, από την άλλη, μια ντουζίνα υπουργείων που είναι άμεσα εμπλεκόμενα (Υποδομών, Περιβάλλοντος, Ανάπτυξης, Υγείας, Αμυνας, Προστασίας του Πολίτη, Παιδείας, Πολιτισμού, Εσωτερικών Εργασίας, Ναυτιλίας) δεν είναι υποχρεωμένα να υπακούουν στον προηγούμενο σχεδιασμό αλλά «οφείλουν να συμβάλλουν» στην υλοποίησή του, είναι βέβαιον ότι θα προκύψει χάος στο πεδίο δράσης.

Εν τέλει, μια Πολιτική Προστασία απαλλαγμένη από τα προηγούμενα προβλήματα θέτει κι ένα στοίχημα στη διακυβέρνηση: Η ηγεσία που θα έχει την ευθύνη γι’ αυτήν ή θα είναι δικτυωτή και πολυεπίπεδη ή θα είναι καταδικασμένη να αποτύχει.

Ο Παναγιώτης Καρκατσούλης είναι εμπειρογνώμων δημόσιας διοίκησης, σύμβουλος ΑΣΕΠ, πρώην βουλευτής