«Πληθωρισμός και νομισματική πολιτική»

«Πληθωρισμός και νομισματική πολιτική»

To βασικό ερώτημα που απασχολεί σήμερα τη διεθνή οικονομία και αφορά άμεσα και την Ελλάδα είναι το εξής: Θα υπερβεί ο ρυθμός μεταβολής του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή τον στόχο για τον πληθωρισμό (2%) σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα (δηλαδή τα επόμενα δυο με τρία χρόνια) λόγω της νομισματικής και δημοσιονομικής επέκτασης, της μετατροπής των συσσωρευμένων, από την πανδημία, αποταμιεύσεων σε δαπάνες, της αύξησης των τιμών της ενέργειας (π.χ. από τις στενότητες στην αγορά φυσικού αερίου αλλά και των ποικίλων γεωπολιτικών εντάσεων), καθώς και λόγω της αύξησης των μισθών; Αν η απάντηση είναι θετική, τότε θα αυξηθούν τα επιτόκια. Αν αυξηθούν παραλλήλως τα επιτόκια και ο ονομαστικός ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ, το πρόβλημα είναι αντιμετωπίσιμο. Αν αυξηθούν τα επιτόκια αλλά υπάρξει στασιμότητα στον ρυθμό μεταβολής του ονομαστικού ΑΕΠ, το πρόβλημα επιδεινώνεται.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις του ευρωσυστήματος, ο πληθωρισμός στη ζώνη του ευρώ θα αρχίσει να υποχωρεί από τα μέσα του 2022 και θα βρίσκεται κάτω από 2% το 2023. Η νομισματική πολιτική, με βάση την εμπειρία του παρελθόντος, δεν πρέπει να αντιδρά σπασμωδικά σε παροδικές αυξήσεις του ρυθμού του πληθωρισμού, οι οποίες προέρχονται κυρίως από την πλευρά της προσφοράς και από γεωπολιτικές εντάσεις. Αυτές οι παροδικές αυξήσεις αποτελούν διορθώσεις των σχετικών τιμών, κυρίως της ενέργειας, και όχι μόνιμη αύξηση του πληθωρισμού.

Δύο αντίρροπες δυνάμεις επιδρούν σήμερα στον πληθωρισμό: Αυξητικά, αυτές που συνδέονται με την πανδημία: επεκτατική δημοσιονομική και νομισματική πολιτική, στενότητες (περιορισμοί) της προσφοράς, αύξηση δαπανών από τη συσσωρευμένη αποταμίευση. Μειωτικά, αυτές που υπήρχαν και πριν: γήρανση πληθυσμού (αν και διίστανται οι απόψεις για αυτό), υπερβάλλουσα αποταμίευση έναντι επενδύσεων, ψηφιοποίηση οικονομιών, τεχνολογική πρόοδος, και, συνεπώς, αύξηση της παραγωγικότητας, εξαγωγές από χώρες χαμηλού εργατικού κόστους λόγω ανοίγματος στο διεθνές εμπόριο κ.λπ.

Η ζώνη του ευρώ αντιμετωπίζει μικρότερες πληθωριστικές πιέσεις από τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο. Καταλυτικός παράγων για τη «μονιμοποίηση» ή όχι του πληθωρισμού σε υψηλότερα επίπεδα, ιδιαίτερα στη ζώνη του ευρώ, είναι η μεταβολή του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος (δηλαδή η διαφορά μεταξύ μεταβολής των μισθών και της μεταβολής της παραγωγικότητας), δεδομένου μάλιστα ότι η ζώνη του ευρώ στηρίζεται κυρίως σε υπηρεσίες. Στη ζώνη του ευρώ δεν παρατηρούνται σήμερα πιέσεις για αυξήσεις στους μισθούς που θα οδηγούσαν σε πληθωρισμό τιμών καταναλωτή πάνω από τον στόχο. Επομένως, με βάση τα μέχρι τώρα διαθέσιμα στοιχεία και τις προβλέψεις, δεν αναμένεται στασιμοπληθωρισμός στη ζώνη του ευρώ. Μόνο παροδικές αναταράξεις στον απόηχο της πανδημίας.

Ο Γιάννης Στουρνάρας είναι διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος

Θωράκιση των ασθενών
μέσω των επενδύσεων

Τα οξύτατα προβλήματα που προκάλεσε η πανδημία ανέδειξαν νέα θέματα προς επίλυση στην ατζέντα της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Το κλείσιμο των συνόρων για ένα μήνα στην αρχή της υγειονομικής αυτής κρίσης επέφερε δραματικές ελλείψεις σε υγειονομικό υλικό και βασικά φάρμακα.

Η αρνητική αυτή εξέλιξη προέκυψε ως αποτέλεσμα της έντονης εξάρτησης της Ευρώπης από πρώτες ύλες και τελικά προϊόντα προερχόμενα από χώρες της Ασίας. Το γεγονός αυτό άνοιξε μια συζήτηση γύρω από την ανάγκη θωράκισης των ευρωπαίων ασθενών μέσω της επιστροφής ενός μεγάλου μέρους της παραγωγής φαρμάκων στην Ευρώπη. Βασική προϋπόθεση στην κατεύθυνση αυτή είναι η άρση των υφιστάμενων αντικινήτρων.

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, η Ελλάδα επέδειξε μια εντυπωσιακή δυναμική χάρη στην ισχυρή παραγωγική και ερευνητική της βάση στον τομέα της φαρμακοβιομηχανίας. Ενδεικτικό είναι το γεγονός, πως τα 32 εργοστάσια παραγωγής φαρμάκων που διαθέτει μπορούν να καλύψουν το 70% των ελλήνων  ασθενών με ποιοτικές και ασφαλείς θεραπείες.

Η ελληνική φαρμακοβιομηχανία πρωτοστατεί στην προσπάθεια για εδραίωση αναπτυξιακών ρυθμών. Αξιοποιώντας τη δυνατότητα συμψηφισμού σε ποσοστό 8% της υπερφορολόγησης που της επιβάλλεται με επενδυτικές δαπάνες έρευνας και ανάπτυξης, ξεκινά ένα μεγάλο κύκλο επενδύσεων σε νέες τεχνολογίες και στην ανάπτυξη και παραγωγή διεθνώς ανταγωνίσιμων προϊόντων.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ELPEN δρομολογεί ένα επενδυτικό πλάνο ύψους 125 εκατ. ευρώ, το οποίο περιλαμβάνει τη δημιουργία ενός εργοστασίου παραγωγής φαρμάκων στην Κερατέα κι  ενός Πάρκου Ερευνας και Καινοτομίας στα Σπάτα, καθώς και τον εκσυγχρονισμό των υφιστάμενων παραγωγικών της εγκαταστάσεων   στο Πικέρμι. Με τις νέες επενδύσεις που υλοποιεί, η εταιρεία θα δημιουργήσει 250 νέες άμεσες θέσεις εργασίας κυρίως για επιστήμονες υψηλής εξειδίκευσης, συμβάλλοντας ενεργά στον επαναπατρισμό των ελλήνων επιστημόνων.

Ο Θεόδωρος Τρύφων είναι πρόεδρος ΠΕΦ, συνδιευθύνων σύμβουλος ΕΛΠΕΝ

Κανονικότητα, δημοκρατία και
ανάπτυξη σε δύσκολους καιρούς

H κανονικότητα δεν είναι κάτι στατικό. Εξαρτάται από τον χρόνο, τον τόπο και τις προτεραιότητες της κάθε στιγμής.

Μέχρι σήμερα κανονικότητα εννοούμε το φιλοεπενδυτικό κλίμα, την ανάπτυξη, τις ποιοτικές υπηρεσίες του Δημοσίου, τον εκσυγχρονισμό των δομών και της λειτουργίας του κράτους, την κοινωνική συνοχή και τη συμμετοχή στην προσπάθεια της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Υπάρχουν όμως καινούργιες προκλήσεις, οι οποίες θέτουν σε δοκιμασία την αισιόδοξη άποψη της κανονικότητάς μας. Προκλήσεις όπως η πανδημία, η κλιματική αλλαγή, οι εντεινόμενες ανισότητες, η κρίση ταυτότητας, οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις και η συνεχώς αυξανόμενη «εισβολή» της τεχνολογίας στην εκπαίδευση, στην εργασία και στην προσωπική μας ζωή.

Η απόκτηση της κανονικότητας συνεπάγεται το ν’ αποδεχθούμε να ζούμε με αβεβαιότητες και να προσαρμοζόμαστε συνεχώς στις εξελίξεις. Οι μόνες σταθερές και διαχρονικές αξίες είναι η δημοκρατία μας, τα κεκτημένα ανθρώπινα δικαιώματα, η ανάπτυξη που βασίζεται σε ανθρωποκεντρικούς δείκτες ποιότητας ζωής και η σχέση του ανθρώπου με τη φύση. Η ποιότητα της δημοκρατίας εξαρτάται από το πόσο συνειδητοί πολίτες είμαστε, με έγκυρη πληροφόρηση, ενεργή συμμετοχή και το δικαίωμα στην αμφισβήτηση. Είναι σημαντική η δημιουργία συναινέσεων για όλα τα μεγάλα θέματα που είναι ανοιχτά και βρίσκονται σε διαρκή σύγκρουση.

Οι νέοι, παρά τα όποια προβλήματα αντιμετωπίζουν, είναι ενεργοί και ευαίσθητοι στα θέματα του περιβάλλοντος, της κλιματικής αλλαγής και των κοινωνικών δικαιωμάτων. Εχουν ανάγκη για έντονη επικοινωνία, συμμετοχή, ελπίδα για έναν καλύτερο κόσμο και προσπαθούν να βρουν λύσεις στα προβλήματα που δημιουργεί η νέα τεχνολογική εποχή και ο εντεινόμενος διεθνής ανταγωνισμός.

Ο Γιώργος Βερνίκος είναι πρώην πρόεδρος ΟΚΕ, γενικός γραμματέας ΣΕΤΕ

Η ανάκαμψη ήρθε ευτυχώς νωρίτερα,
όμως η πολυαναμενόμενη αλλαγή
του παραγωγικού μοντέλου εκκρεμεί ακόμη

Παρά τα πρόσφατα σημάδια ανάκαμψης της ελληνικής οικονομίας και την εύλογη προσμονή της πρόκλησης των ευρωπαϊκών πόρων, ο μακροχρόνιος κίνδυνος στο παραγωγικό επίπεδο είναι η αναπαραγωγή του υφιστάμενου παραγωγικού και επιχειρηματικού ιστού, παρά τη διαθεσιμότητα ενός πρωτόγνωρου ύψους ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. Και όμως το στρατηγικό αναπτυξιακό διακύβευμα της χώρας είναι η τεχνολογική και οργανωτική αναβάθμιση, η αναδιάρθρωση και εν τέλει ο μετασχηματισμός του παραγωγικού της συστήματος με δύο στόχους: α) να μπορέσει να συμβάλει στη βελτίωση της διαρθρωτικής ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας, η οποία εδώ και πάνω από μία δεκαετία έχει κατρακυλήσει δεκάδες θέσεις στις διάφορες κατατάξεις της διεθνούς ανταγωνιστικότητας (World Economic Forum, IMD κ.ά.) και β) να διευκολύνει τον σταδιακό απεγκλωβισμό των ελληνικών επιχειρήσεων από τη στρατηγική θέση «stuck in the middle» (κολλημένες στη μέση) στο πεδίο του διεθνούς ανταγωνισμού – καθώς είναι στην πλειονότητά τους ακριβότερες από επιχειρήσεις που προέρχονται από χώρες χαμηλού κόστους εργασίας, αλλά και ποιοτικά λιγότερο ανταγωνιστικές από επιχειρήσεις που προέρχονται από οικονομίες υψηλότερων τεχνολογικών, παραγωγικών και οργανωσιακών δυνατοτήτων.

Για τον σκοπό αυτό, αναγκαία είναι η διαμόρφωση ενός παραγωγικού μοντέλου με επίκεντρο την καινοτομία σε όλους τους τομείς (πρωτογενής τομέας, μεταποίηση και υπηρεσίες) και σε όλους τους κλάδους (υψηλής, μέσης και χαμηλής τεχνολογίας) και τη συστηματική αξιοποίηση της γνώσης (επιστημονικής, τεχνολογικής, οργανωσιακής / διοικητικής, πρακτικής, κωδικοποιημένης ή διάχυτης), που θα επιτρέψει στην ελληνική παραγωγή και τις ελληνικές επιχειρήσεις να σταθούν καλύτερα στον διεθνή καταμερισμό εργασίας. Για την επιτυχία ενός φιλόδοξου εγχειρήματος για μια Ελλάδα που «εκπαιδεύεται, ερευνά, καινοτομεί, καταρτίζεται, μαθαίνει και επιχειρεί» βασική προϋπόθεση είναι η κινητοποίηση του κόσμου της γνώσης, της τεχνολογίας και της παραγωγής με την ενεργοποίηση συνεργασιών (π.χ. συνεργασία των πανεπιστημίων και των ερευνητικών κέντρων με τη βιομηχανία, δίκτυα επιχειρήσεων), τη συνδυασμένη ανάπτυξη συμβατικών και ψηφιακών υποδομών και τη δημιουργική, ορθολογική και προσανατολισμένη αξιοποίηση πόρων ευρωπαϊκών, εγχώριων, δημόσιων και ιδιωτικών.

Ο Γιάννης Καλογήρου είναι ομότιμος καθηγητής Τεχνολογικής, Οικονομικής και Βιομηχανικής Στρατηγικής του ΕΜΠ

Η πολιτική σημασία του Ταμείου Ανάκαμψης

Στην ειδησεογραφία και στις σχετικές αναλύσεις για το Ταμείο Ανάκαμψης κυριάρχησε – εν πολλοίς δικαιολογημένα – το μέγεθος της πρόσθετης χρηματοδότησης που εξασφαλίζει και οι αναμενόμενες σημαντικές θετικές  επιπτώσεις σε μια σειρά από δημοσιονομικά μεγέθη των ωφελούμενων κρατών-μελών. Αυτό είχε σαν συνέπεια την de facto υποτίμηση της πολιτικής σημασίας που έχει η εισαγωγή αυτού του μηχανισμού για τις ευρωπαϊκές εξελίξεις, που κατά την εκτίμησή μας, θα αποδειχθεί μεγαλύτερη από την οικονομική.

Κατ’ αρχάς, η δημιουργία του Ταμείου Ανάκαμψης προκαλεί μια πρωτόγνωρη αύξηση, σχεδόν διπλασιασμό, του προϋπολογισμού της Ευρωπαϊκής Ενωσης, πράγμα που ήταν αδιανόητο πριν από την κρίση της πανδημίας. Το δεύτερο εξίσου σημαντικό χαρακτηριστικό είναι ότι η αύξηση αυτή θα προέλθει από δανεισμό της Ευρωπαϊκής Ενωσης από τις διεθνείς κεφαλαιαγορές, δηλαδή από ανάληψη, για πρώτη φορά, αμοιβαίου χρέους. Η ανάγκη δε εξυπηρέτησης αυτού του δανείου οδηγεί σε θέσπιση νέων ιδίων πόρων του ενωσιακού προϋπολογισμού, δηλαδή νέων πηγών εσόδων, που μάλιστα θα έχουν ως αποδέκτη απευθείας την ΕΕ και δεν θα στηρίζονται σε συνεισφορές των κρατών-μελών, στις οποίες στηρίζεται σήμερα κατά κύριο λόγο ο προϋπολογισμός της ΕΕ. Πρόκειται για τρεις πολύ σημαντικές εξελίξεις στα ευρωπαϊκά πράγματα, που σπάζουν τα επί δεκαετίες εδραιωμένα «ταμπού» και στρώνουν τον δρόμο για τη δημοσιονομική ένωση και, συνακόλουθα, για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Η πολιτική σημασία του Ταμείου Ανάκαμψης συμπληρώνεται από το γεγονός ότι για πρώτη φορά μια τέτοιου είδους και ύψους παρέμβαση αφορά συμμετρικά όλα τα κράτη-μέλη και όλους τους πολίτες της Ενωσης, αποτελώντας, όπως σημείωσε ο Martin Wolf, «μια τρομερά ισχυρή δήλωση κοινής βούλησης για αλληλεγγύη και αναγνώρισης ενός συλλογικού συμφέροντος που υπερβαίνει τα στενά εθνικά όρια».

Ο Αλέκος Κρητικός είναι πρώην ΓΓ ΥΠΕΣ, πρώην ΓΓ Βιομηχανίας

Το κόστος της ενεργειακής μετάβασης

Στο ερώτημα αν προχωράμε από την κρίση της πανδημίας στην κανονικότητα ή αν η κρίση που δημιούργησε η πανδημία αποτελεί πλέον κανονικότητα και αφετηρία πολλών άλλων φαίνεται πως υπερισχύει η δεύτερη περίπτωση.

Σε μια παγκόσμια κοινωνία, μέλος της οποίας είναι και η χώρα μας, τα γεγονότα έχουν άμεση συνέπεια και στην Ελλάδα, συνεπώς οι εξελίξεις στις παγκόσμιες αγορές μάς επηρεάζουν. Γι’ αυτό είναι αναγκαίο να τις κατανοήσουμε.

Το momentum ανάπτυξης που είχε ξεκινήσει μετά το πρώτο σοκ της πανδημίας απειλείται από τη δυσκολία της παραγωγής να ανταποκριθεί στη ζήτηση, από τα ενεργειακά κοστολόγια και τον πληθωρισμό. Ζούμε λοιπόν την τέλεια καταιγίδα, με την παρούσα ενεργειακή κρίση να διαφαίνεται πως είναι η πρώτη εκ των πολλών, καθώς σε ευρωπαϊκό αλλά και διεθνές επίπεδο επισπεύστηκαν οι διαδικασίες απανθρακοποίησης. Ομως δεν προηγήθηκε κάποιο σχέδιο.

Κι ενώ το φυσικό αέριο είναι αδιαμφισβήτητα το μεταβατικό καύσιμο, δεν έχει αναπτυχθεί ακόμα η τεχνολογία, δεν έγιναν οι αναγκαίες επενδύσεις, δεν δημιουργήθηκαν οι απαραίτητες υποδομές εκτεταμένης αποθήκευσης, όσο οι επενδύσεις στις ΑΠΕ προχωρούν, χωρίς μάλιστα να έχει λυθεί το ζήτημα της στοχαστικότητάς τους. Ζούμε έτσι την πρώτη κρίση από όσες αναμένονται μέχρι να φτάσουμε στην πραγματική πράσινη μετάβαση.

Στον δρόμο που όλοι μαζί έχουμε αποφασίσει είναι απαραίτητο να μιλήσουμε με γενναιότητα για το κόστος της ενεργειακής μετάβασης και να αναλάβουμε όλοι το μέρος που μας αναλογεί, πολιτεία, πολίτες, επιχειρηματικότητα. Για ένα πράσινο, βιώσιμο μέλλον.

Ο Ευάγγελος Μυτιληναίος είναι πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της MYTILINEOS