Πώς είναι ο «ήχος των αστεριών»;

«Μην παραιτείστε ποτέ, αλλά πάντα να εξερευνείτε» λέει στα «ΝΕΑ» η Wanda Díaz-Merced, αστρονόμος-αστροφυσικός και δημιουργός μια μοναδικής μεθόδου ηχητικής επεξεργασίας με την οποία μπορούμε να «ακούσουμε» τα αστέρια. Μια δυνατότητα που για την ίδια υπήρξε επιστημονική ανάσα, καθώς στα 20 χρόνια της έχασε την όρασή της. Μπροστά σε αυτή τη μεγάλη δοκιμασία έπρεπε να πάρει αποφάσεις γρήγορα. Η ζωή το έκανε γι’ αυτήν – όταν ένα πρωινό η νεαρή Wanda έτυχε να ακούσει τον εκκωφαντικό ήχο από μια έκρηξη στον Ηλιο. Αυτό ήταν όλο: Κατάλαβε ότι θα τα κατάφερνε να «δει» ξανά τα αστέρια. Μέσα από τον ήχο τους…

Σήμερα είναι γνωστή για τη χρήση ειδικής επεξεργασίας στη μετατροπή μεγάλων συνόλων δεδομένων σε ακουστικό ήχο, εργάζεται στο Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Βαρύτητας στην Cascina της Ιταλίας, αλλά παράλληλα γυρίζει τον κόσμο για ομιλίες, προσπαθώντας να εμπνεύσει και να προωθήσει την ισότητα πρόσβασης στην επιστήμη.

«Το Σύμπαν πάντοτε μας έλεγε ότι υπάρχουν περισσότερα από αυτά που έχουμε επιλέξει εδώ και πολύ καιρό να αντιλαμβανόμαστε, περιορίζοντας τον εαυτό μας» τονίζει.

Οσοι μελετούν τα αστέρια κρύβουν τελικά μέσα τους έναν φιλόσοφο, έναν ιδιαίτερο εξερευνητή; Η απάντησή της έρχεται ακαριαία: «Φυσικά! Ολοι είμαστε από τη φύση μας εξερευνητές! Πιστεύω ακράδαντα ότι όποιος έχει την επιθυμία να μελετήσει ή να ερευνήσει σε βάθος οποιοδήποτε διαστρικό αντικείμενο, μπορεί να χρησιμοποιήσει οποιαδήποτε από τις ανθρώπινες αισθητηριακές μεθόδους. Προσωπικά, συμφωνώ με τον δρα Makiguchi, έναν ιάπωνα παιδαγωγό και φιλόσοφο, που λέει ότι σκοπός όλων των ανθρώπων είναι να “δημιουργήσουν καλό” συμμετρικά γύρω τους, για τον εαυτό τους και τους άλλους. Κάτι που μπορεί να κάνει ο καθένας μας χωρίς στερεότυπα ή “πρότυπα” κοινωνικής παρουσίας. Να κάνουμε το καλό, λοιπόν, και γι’ αυτό να στηριχθούμε στη σκέψη ότι οι δυνατότητές μας είναι απεριόριστες και δεν υπάρχει τίποτα να τις σταματήσει. Αν εγώ έχω πιστέψει σε αυτή την αρχή και την έχω αφήσει να καθοδηγήσει τη ζωή μου, τότε μπορεί να το κάνει ο οποιοσδήποτε. Μη σταματάτε ποτέ να εξερευνάτε!».

Πολυαισθητηριακός τρόπος. Την περίοδο αυτή, όπως εξηγεί, εργάζεται στην ανάπτυξη ενός νέου μοντέλου εκπαίδευσης επαγγελματιών, ερασιτεχνών και ενδιαφερόμενων αστρονόμων. «Να δούμε από την άποψη της αστρονομίας και των μαθηματικών πώς μπορούμε με πολυαισθητηριακό τρόπο (με όλες τις αισθήσεις μας δηλαδή) να περιγράψουμε έννοιες που έχουν ως σήμερα περιγραφεί μόνο με εικόνες».

Αυτό, συνεχίζει, δεν αφορά μόνο την προσβασιμότητα και τους ανθρώπους με ειδικά προβλήματα, αλλά είναι και ένας τρόπος για να αυξήσουμε την «αισθαντικότητα» όλων των ανθρώπων για το τι συμβαίνει στον ουρανό. Συνήθως η «ηχοποίηση» «συνδέεται με την προσβασιμότητα, κάτι που είναι πολύ σημαντικό βέβαια, ωστόσο αφορά επίσης τη δυνατότητά μας να μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε όλες τις αντιληπτικές μας δυνατότητες για να ανακαλύψουμε μια πραγματικότητα που έχει παραμείνει κρυμμένη από τις αισθήσεις μας, επειδή άλλες μέθοδοι θεωρήθηκαν επιστημονικά καταλληλότερες» αναφέρει.

Να κοιτάμε μπροστά. Ως ερευνήτρια όμως έρχεται καθημερινά σε επαφή με πολλούς νέους και νέες. Κάποιοι από τους οποίους τα τελευταία δύο χρόνια μπορεί να έχασαν την επαφή τους με τη μελέτη και να αφέθηκαν στον φόβο. «Η πανδημία ήταν (και είναι) πράγματι φρικτή. Τόσες χαμένες ζωές και τόσες ζωές που επηρεάστηκαν. Ολοι οι άνθρωποι ήμασταν εξίσου ευάλωτοι. Οταν συνέβη το πρώτο lockdown, στράφηκα προς τους συνεργάτες μου με αναπηρίες, πολλοί από τους οποίους και πριν από την πανδημία ζούσαν σε μια μορφή κοινωνικού lockdown, χωρίς να μπορούν να αποφασίσουν ελεύθερα και αυθόρμητα τι και πότε θα κάνουν κάτι. Και συνειδητοποίησα ότι δεν σταμάτησαν ποτέ. Συνέχισαν να ζουν με αυτοπεποίθηση, θάρρος και με τις ηθικές αρχές τους. Δουλεύοντας ασταμάτητα για να στηρίξουν την κοινωνία και να προσφέρουν ό,τι μπορούν στο κοινό καλό.

Η συμβουλή μου προς τους νέους είναι ότι τα εμπόδια μπορούν να πάρουν οποιαδήποτε μορφή. Το σημαντικό είναι να μην εγκαταλείπουμε ποτέ τον στόχο μας, τα όνειρά μας, την ανάπτυξη και εξέλιξή μας. Τα εμπόδια είναι μέρος της ζωής. Το σημαντικό είναι να μην εγκαταλείπετε ποτέ τα σχέδιά σας. Το να κοιτάμε μπροστά και να προχωράμε είναι η μέθοδος για να φτιάξουμε μια ισχυρή βάση στη ζωή μας. Ποτέ μην εγκαταλείπετε τον στόχο σας!».

Συνεργασία. Είδε το «Don’t Look Up»; «Δυστυχώς άρχισα να ακούω την ταινία και δεν μου άρεσε. Νομίζω ότι σταμάτησα περίπου 10 λεπτά αφότου ξεκίνησε» λέει αυθόρμητα. Υπάρχουν όμως πολιτικοί ή επιχειρηματίες – όπως οι πρωταγωνιστές της ταινίας – που ελέγχουν τη ζωή μας; «Αν εννοείτε ποια είναι η πιθανότητα να έχουμε έναν τέτοιο πρόεδρο στις ΗΠΑ, είχαμε ήδη τον Τραμπ…».

Τέλος, όσον αφορά την πιθανότητα να συγκρουστεί ένας μετεωρίτης με τη Γη και να προκαλέσει εξαφάνιση του ανθρώπινου είδους θυμίζει: «πρώτον, το κομμάτι του μικρού αστεροειδούς που συνετρίβη στη Ρωσία, ίσως ήταν το 2013, και ότι έχουμε πλέον την τεχνολογία για να αντιμετωπίσουμε ή να αλλάξουμε τροχιά σε οποιοδήποτε αντικείμενο μπορεί να εντοπιστεί εγκαίρως να πλησιάζει τη Γη αν είναι πραγματικά επικίνδυνο». Και συνεχίζει: «Το μόνο που χρειάζεται είναι μια μεγάλη επένδυση χρημάτων και η συνεργασία όλων των εθνών για το κοινό καλό όλων. Υπάρχει ένα γραφείο “Υποθέσεων Διαστήματος” στα Ηνωμένα Εθνη που επικεντρώνεται στις “ειρηνικές χρήσεις του Διαστήματος”. Θεωρώ ότι αυτό κρατά τις χώρες σε συνεργασία προς την επίτευξη των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης στη χρήση του Διαστήματος. Οι διαστημικές επιστήμες έχουν τη δύναμη να δημιουργήσουν έναν ενοποιημένο κόσμο προστατευμένο, κάτω από τον ίδιο ουρανό».