Η απάντηση πάντα είναι: περισσότερη Ευρώπη

Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, λίγο μετά τη Μεταπολίτευση, τελειώνοντας το σχολείο όλοι οι τότε νέοι θέλαμε να ταξιδέψουμε στην Ευρώπη. Δεν ήταν εύκολο, ιδίως αν ήμασταν από λαϊκές τάξεις δεν είχαμε χρήματα, ούτε την εμπειρία του ταξιδιού, δεν μιλάγαμε γλώσσες. Αν επιπροσθέτως ήμασταν και αριστεροί, όπως ήμουν εγώ, ζούσαμε μια αντίφαση: θέλαμε να ταξιδέψουμε στην Ευρώπη αλλά δεν θέλαμε να ανήκουμε εκεί. Δήθεν θέλαμε να διαφυλάξουμε την ιδιοπροσωπία μας. Γι’ αυτό, οι αριστεροί, όχι μόνο οι κομμουνιστές και οι κομμουνιστογενείς, αλλά και οι πασόκοι, φώναζαν «ΕΟΚ και ΝΑΤΟ το ίδιο συνδικάτο», και είχαν μετατρέψει την Ευρώπη στην κορυφαία από τις συνήθεις αρνήσεις τους: «Oχι στην ΕΟΚ των μονοπωλίων».

Ολοι οι αριστεροί; Μικρή εξαίρεση, το ΚΚΕ εσωτερικού. Εξαρχής, το κόμμα της ανανεωτικής Αριστεράς ήταν με την Ευρώπη, στήριζε την ένταξη της χώρας στην τότε ΕΟΚ και αρνιόταν τον μανιχαϊσμό που είχε γεννήσει ο Ψυχρός Πόλεμος, τον οποίο επικαλούνταν η Αριστερά. Ο Κύρκος, ο Δρακόπουλος, ο Φιλίνης, οι ηγέτες του, έκαναν σαφές ότι ήθελαν την ένταξη, αντιπαρέθεταν μάλιστα στην αντιμονοπωλιακή συνθηματολογία του ΚΚΕ και του ΠΑΣΟΚ «την ΕΟΚ των εργαζομένων». Μαζί με το φωτισμένο κομμάτι της ΝΔ του Κωνσταντίνου Καραμανλή, ο οποίος είχε διακηρύξει ότι «ανήκομεν εις την Δύσιν», το ΚΚΕ εσωτερικού ήταν μια μικρή αριστερή μειοψηφία που έλεγε το αυτονόητο, που δεν επένδυε στην απομόνωση και τη μιζέρια. Αν σήμερα η Ελλάδα είναι μια προοδευμένη δυτική χώρα το οφείλει στη μειοψηφία της Δεξιάς που εξέφραζε ο Καραμανλής και στη μειοψηφία της Αριστεράς που εξέφραζαν ο Κύρκος κι ο Δρακόπουλος.

Η Ελλάδα ήταν τυχερή. Το τέλος της δικτατορίας έβρισκε σχηματισμένο το σχήμα της ευρωπαϊκής ενοποίησης και με σαφήνεια εκφρασμένες τις πολιτικές συνοχής. Χάρη σε μια από αυτές τις πολιτικές, την επόμενη δεκαετία, το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου υποδέχτηκε τα διαρθρωτικά της οικονομίας ευρωπαϊκά προγράμματα, που άρχισαν να αλλάζουν την Ελλάδα. Αν και για πολύ καιρό η Ευρώπη, για το ελληνικό συλλογικό ασυνείδητο, μεταφραζόταν στον όρο «πακέτο Ντελόρ», οι Eλληνες εξοικειώθηκαν γρήγορα με το νέο περιβάλλον – ακόμα κι αν ο προοδευτισμός συνέχιζε πλειοψηφικά να εκφράζεται μέσω της άρνησης στα επόμενα μεγάλα ευρωπαϊκά βήματα, στην καθοριστική για τη μετέπειτα αρχιτεκτονική της Ευρώπης συνθήκη του Μάαστριχτ ή στη συμφωνία του Σένγκεν με την οποία καταργήθηκαν τα εσωτερικά σύνορα.

Πολιτικές συνοχής

Ο,τι εμείς ανακαλύπταμε σταδιακά, αποσπασματικά, και το εμπιστευόμασταν ανάλογα με το συμφέρον μας, στο ευρωπαϊκό περιβάλλον είχε καταβληθεί τεράστια προσπάθεια για να πραγματωθεί. Στο βιβλίο του, «Η πολιτική συνοχής της Ευρωπαϊκής Ενωσης», ο Αλέκος Κρητικός, στέλεχος για πολλά χρόνια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τακτικός συνεργάτης των «ΝΕΩΝ», καταγράφει και συνοψίζει όλες αυτές τις πολιτικές που έκαναν την Ευρωπαϊκή Ενωση τον οργανισμό που είναι σήμερα: μια ένωση ειρήνης και προόδου, οικονομική δύναμη αλλά και ζώνη ελευθερίας και αλληλεγγύης.

Η συνοχή, λέει ο συγγραφέας, είναι προϋπόθεση της ύπαρξης της Ευρωπαϊκής Ενωσης και της λειτουργίας της προς το συμφέρον όλων των μελών της. Συστατικό της είναι η οικονομική ευημερία και η μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων, ζητούμενο ήδη από το προοίμιο της ιδρυτικής Συνθήκης της Ρώμης (1957) – «έστω και αν ο όρος “συνοχή” εμφανίστηκε για πρώτη φορά στο θεσμικό κοινοτικό λεξιλόγιο μόλις το 1986, στην Ενιαία Πράξη». Οι βασικές συνθήκες, με καθοριστική τη συνθήκη του Μάαστριχτ, είχαν κατεύθυνση τη συνοχή, όπως επίσης η Συνθήκη της Λισαβόνας, που εκτός των άλλων ήταν συνθήκη διεύρυνσης της ΕΕ. Στην ενίσχυσή της συνέβαλε σειρά επιλογών όπως η ελεύθερη κυκλοφορία προσώπων, αγαθών και κεφαλαίων στην Ενιαία Αγορά, η θέσπιση του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων των εργαζομένων, η καθιέρωση ενιαίου νομίσματος σε δεκαεννιά χώρες, η κατάργηση των ελέγχων μετακίνησης (συνθήκη Σένγκεν), η υιοθέτηση του Χάρτη των Δικαιωμάτων της ΕΕ, η θέσπιση ευρωπαϊκής ιθαγένειας, το πρόγραμμα Erasmus κ.ά.

Η συνοχή δοκιμάστηκε ιδίως τη δεκαετία του 2010, δεκαετία της ελληνικής κρίσης και του Brexit. O συγγραφέας εκτιμά ότι η προσπάθεια που ήδη είχε ξεκινήσει από τη Συνθήκη της Ρώμης, να δημιουργηθούν οι δεσμοί που ως συγκολλητική ουσία θα συνέδεαν μεταξύ τους τις ευρωπαϊκές χώρες και τους πολίτες τους, κάνοντάς τους να αισθάνονται ένα κοινό σύνολο με κοινές αξίες, κοινά συμφέροντα και κοινούς στόχους, υπονομεύτηκε δραστικά από την άνοδο του λαϊκισμού, αλλά και της Ακροδεξιάς, από την παραβίαση αρχών του κράτους δικαίου εκ μέρους ορισμένων χωρών (πρωτίστως Ουγγαρία και Πολωνία) από την εκλογή θιασωτών της «ανελεύθερης δημοκρατίας» κι από την αδυναμία συνεννόησης και αλληλεγγύης στο θέμα του Προσφυγικού. Η υπονόμευση της ευρωπαϊκής συνοχής αυτή τη δεκαετία μετριάστηκε, υποστηρίζει ο συγγραφέας, λόγω της αποφασιστικότητας με την οποία η ΕΕ αντιμετώπισε την πανδημία του κορωνοϊού, τις υγειονομικές αλλά και τις οικονομικές επιπτώσεις της.

Ο Αλέκος Κρητικός είναι ένας έλληνας και ευρωπαίος τεχνοκράτης, με τεράστια πείρα στα ευρωπαϊκά ζητήματα. Πρωτίστως όμως είναι ένας υπεύθυνος πολίτης, με βαθύτατη ουμανιστική παιδεία και αίσθηση της κοινωνικής ευθύνης. Η πραγμάτευση των «λεπτομερειών» της ευρωπαϊκής συνοχής και των εξελίξεών της στη διάρκεια της ευρωπαϊκής ενοποίησης, που είναι το θέμα του βιβλίου του, προδίδει αυτή τη βαθιά καλλιέργεια, κάνοντας το έργο του μια σημαντική καταγραφή του πολιτικού αγώνα για περισσότερη, δικαιότερη και ελκυστικότερη Ευρώπη. Μια διεκδίκηση που οι Ελληνες την οφείλουν στον εαυτό τους: στην υπέρβαση της αφέλειας του αντιευρωπαϊκού προοδευτισμού της Μεταπολίτευσης αλλά και στη διατήρηση του επιπέδου ζωής και του διεθνούς στάτους τους παρά τη λαϊκιστική περιπέτεια της χώρας, μετά τη χρεοκοπία του 2010, τα Μνημόνια και την παραλίγο ολέθρια διακυβέρνηση των ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ.

{1BSYG}Αλέκος Κρητικός{1BSYG}{CR}{2BTIT}Η πολιτική συνοχής {LF}της Ευρωπαϊκής Ένωησς{2BTIT}{CR}{3BEKD}Εκδ. Επίμετρο (Παπαζήση), σελ. 248{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 11,66 ευρ{4BTIM}ώ