Το σωστό «σύνθημα» της κατώτατης αμοιβής

Τι θα απαντούσε ένας μισθωτός αν κληθεί να διαλέξει μεταξύ σταθερού τρέχοντος πληθωρισμού – αυτό που η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ορίζει γύρω στο 2% – και μιας αύξησης της αμοιβής του, κατά ποσοστό διπλάσιο της ανόδου του μέσου επιπέδου τιμών; Η επιλογή ήταν, κατά κανόνα, αύξηση υπέρτατη του πληθωρισμού. Οι ελεύθερες συλλογικές συμβάσεις έκαναν αυτό ακριβώς. Με αποτέλεσμα οι μισθωτοί να μη διαπραγματεύονται την άξια, εξατομικευμένη, ανταμοιβή τους.

Απότοκος αυτής της «συνήθειας» είναι ότι οι περισσότεροι εργαζόμενοι δεν γνωρίζουν καν τη συνολική τους αμοιβή, παρά μόνον ό,τι μπαίνει στον λογαριασμό τους. Αντιθέτως, η επιχείρηση γνωρίζει πολύ καλά τη συνολική και πραγματική ανταμοιβή της εργασίας, το γνωστό «κόστος εργασίας». Το άλλο αποτέλεσμα ήταν ότι, σταδιακά, μετά την ένταξη στο ευρώ, ένα συνεχώς μεγαλύτερο μέρος των μισθωτών, κυρίως όσοι είχαν καλύτερες δεξιότητες ή δούλευαν σε επιχειρήσεις που τα κατάφερναν καλύτερα από τις άλλες, αδιαφορούσαν για τη συμβατική αμοιβή αφού είχαν την ευκαιρία να πάρουν κάτι πολύ καλύτερο από όσα προέβλεπε η κλαδική ή επιχειρησιακή σύμβαση.

Στο πέρασμα των ετών, το συνεχώς, μέχρι το 2010, αυξανόμενο δημοσιονομικό έλλειμμα και ακολούθως, η προσπάθεια περιορισμού του οδήγησαν σε τρομακτικό χάσμα μεταξύ ετήσιου εισοδήματος «μετά από ασφαλιστικές εισφορές και φόρους» και κόστους εργασίας. Με αποτέλεσμα, ένας καλά αμειβόμενος μισθωτός να παίρνει «στο χέρι» τα μισά από όσα του αναγνωρίζει η επιχείρηση για τη συνεισφορά του στην παραγωγική διαδικασία. Η δεκαετής οικονομική κρίση (και όχι τα μνημόνια) έκανε τα πράγματα χειρότερα για τους μισθωτούς, λόγω της ανεργίας και των βαρύτερων φόρων.

Ευτυχώς όμως, ο πληθωρισμός ήταν, πρακτικά, ανύπαρκτος. Η μέση άνοδος τιμών στη «μνημονιακή» δεκαετία (2011-2020) ήταν μόλις 0,1%. Την προηγούμενη δεκαετία (2001-2010), παρά την ένταξή μας στο ευρώ, ήταν 3,3%. Ομως, στην τελευταία δεκαετία της δραχμής (1991-2000) ήταν στο τριπλάσιο 9,4%. Και στην «πράσινη» δεκαετία 1981-1990, που πολλοί θυμούνται με «τρυφερότητα», οι τιμές αυξήθηκαν με τον εξωφρενικό ρυθμό 19,1%.

Στο φως των παραπάνω, είναι φρόνιμο να αναρωτηθούμε ποιος είναι ο σωστός τρόπος αντιμετώπισης της τρέχουσας τριπλής πληθωριστικής πίεσης (ύφεση Covid, γεωπολιτική εμπλοκή φυσικού αερίου και πράσινη μετάβαση). Σίγουρα δεν είναι μια κάποια σπουδή να υπερφαλαγγίσουμε την άνοδο του τιμάριθμου. Από την άλλη, επειδή το μερίδιο των μισθωτών στη διανομή του εθνικού εισοδήματος έχει συρρικνωθεί σε όφελος άλλων πηγών εισοδήματος (κυρίως αυτοαπασχολουμένων) είναι απαραίτητο να ξεκινήσει μια σημαντική διόρθωση. Το κράτος, από την πλευρά του, οφείλει να συνεχίσει το σωστό που κάνει υπό τη νέα διακυβέρνηση και να μειώσει κι άλλο τη συνολική φορολογική επιβάρυνση. Οι επιχειρήσεις όμως έχουν τον κύριο λόγο: αυτές είναι, με πρώτες όσες τα καταφέρνουν καλύτερα, που πρέπει να μοιράσουν στους συνεργάτες τους μεγαλύτερο μέρος των ακαθάριστων κερδών τους. Ο ορισμός της κατώτατης αμοιβής πρέπει να παραμείνει ουδέτερος, δίνοντας, σε κάθε περίπτωση, το σωστό σύνθημα, προς μια ουσιώδη διόρθωση.

Ο Μπάμπης Παπαδημητρίου είναι δημοσιογράφος και βουλευτής