Ξεπερασμένο πολιτικό μάρκετινγκ

Ο καβγάς είχε αντικείμενο παλιακό, έγινε για τη διαφημιστική καμπάνια ενός κόμματος. Τα new – ηλικιακά τουλάχιστον – kids in town που έλαβαν μέρος έμειναν πιστά στα περισσότερα έθιμα μιας πατροπαράδοτης πολιτικής κόντρας. Το μεν γαλάζιο, ενώ «επαινούσε» την «προσπάθεια συστράτευσης στην εθνική προσπάθεια», ειρωνεύτηκε τον «βαθμό πρωτοτυπίας» της κιναλίτικης αφίσας με το φιλί – η οποία μοιάζει σχεδόν με ρεπλίκα μιας από εκείνες που συμπεριέλαβε η γαλλική κυβέρνηση στη δική της εκστρατεία υπέρ του εμβολιασμού. Το δε κεντροαριστερό κατηγόρησε τον αντίπαλο για αλαζονεία, κι έσπευσε να του επισημάνει ότι κάνουν «αυτά που θα έπρεπε να κάνει το κόμμα σας, αλλά αντί για αυτοκριτική κάνετε και κριτική». Τα τιτιβίσματα του Νίκου Ρωμανού και του Παναγιώτη Βλάχου κέρδισαν μια θέση στις παραπολιτικές στήλες. Αλλά ταυτόχρονα αποτελούν και μια καλή αφορμή να θυμηθεί κανείς πως η παρουσία των ελληνικών κομμάτων σε παραδοσιακά και νέα μίντια ως διαφημιστικών προϊόντων συχνά δεν είναι συνώνυμη της δημιουργικότητας. Αντίθετα, μια γρήγορη ματιά σε προεκλογικά σποτ του πρόσφατου παρελθόντος φανερώνει μια ροπή στην αντιγραφή των ευρημάτων ξένων – και όχι μόνο – διαφημιστών.

Ο συριζαίος Σεγκελά
κι η γκάφα

Στο πρώτο διαδικτυακό σποτάκι που κυκλοφόρησε η Κουμουνδούρου ενόψει των ευρωεκλογών του 2019 οι περισσότεροι είδαν την γκάφα: τη φωτογραφία του δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά μεταξύ των στιγμιότυπων με εμβληματικές μορφές της ελληνικής ιστορίας που απεικόνιζαν «τη δύναμη των Ελλήνων». Το κόμμα το κατέβασε έπειτα από μερικά λεπτά, ωστόσο στο Ιντερνετ όλα βρίσκουν τρόπο να μένουν. Οι μυημένοι στην τέχνη της πολιτικής επικοινωνίας, βέβαια, διέκριναν και κάτι ακόμη: ομοιότητες με ένα της καμπάνιας που είχε σχεδιάσει για τον Φρανσουά Μιτεράν το 1988 ο επικοινωνιολόγος και διαφημιστής Ζακ Σεγκελά. Για να είμαστε δίκαιοι, προτού τον μιμηθούν οι αριστεροί είχαν προλάβει να τον κοπιάρουν οι κεντροαριστεροί. Στην προεκλογική περίοδο των πρόωρων του 1993 το ΠΑΣΟΚ είχε κυκλοφορήσει ένα παρόμοιο στο οποίο τις εικόνες έντυνε μουσικά το «Chariots of fire» του Βαγγέλη Παπαθανασίου. Οι πολύ κακές γλώσσες της πολιτικής αγοράς αντί να δεχθούν ότι ο ΣΥΡΙΖΑ «έκλεβε από τον καλύτερο», είχαν προτιμήσει να επισημάνουν και μια σύμπτωση διόλου κολακευτική για την Αριστερά – αν κι εμφανώς οφειλόμενη στη δύναμη του κλισέ που καμιά φορά αδυνατίζει την οξύνοια των διαφημιστικών μυαλών -: στο πρώτο δευτερόλεπτο του συριζαϊκού σποτ εμφανιζόταν στην οθόνη του λάπτοπ, όπου έτρεχε η ιστορία του Εθνους, ένα έργο του Βρυζάκη. Στο ίδιο δευτερόλεπτο ενός διαφημιστικού της ΧΑ, την ίδια περίοδο, ο τηλεθεατής έβλεπε επίσης έναν πίνακα του θεμελιωτή της Σχολής του Μονάχου.

Αντιγράφοντας το παρελθόν του

Το μακρινό 2002 ο πράσινος διαφημιστής είχε εκμεταλλευτεί την κριτική του γαλάζιου αντιπάλου στην υποψήφια για την Υπερνομαρχία Αθηνών – Πειραιώς, Φώφη Γεννηματά, κι είχε φτιάξει το περίφημο σποτ με το μικρό αυτοκίνητο πόλης και το θηριώδες τζιπ. Πριν από τις τελευταίες ευρωκάλπες το ΚΙΝΑΛ αντέγραψε την επιτυχία του παρελθόντος γυρίζοντας ένα διαφημιστικό στο οποίο ο ΣΥΡΙΖΑ παρομοιαζόταν με ένα αυτοκίνητο που ξεκίνησε για αριστερή διαδρομή με το Bella Ciao να παίζει στο ραδιόφωνο, έστριψε όμως τελικά δεξιά, ο σταθμός το γύρισε στο Dolce Vita, κι έτσι συνάντησε ένα άλλο πολυτελές αυτοκίνητο, τη ΝΔ.

Ενα γύρισμα μαγικό, στην Αργεντινή

Ενας δάσκαλος μαθαίνει στην τάξη του τις χώρες-μέλη της ευρωζώνης. «Κύπρος, Βέλγιο, Ιρλανδία, Γαλλία, Πορτογαλία, Ισπανία. Αυτές οι χώρες είναι στο ευρώ». «Κι η Ελλάδα κύριε; Δεν είναι;», τον ρωτά μια μικρή μαθήτρια. Το νεοδημοκρατικό σποτ για τις δεύτερες κάλπες του 2012 έκλεινε με τη φράση «με το μέλλον των παιδιών μας δεν παίζουμε». Το μήνυμα δεν ήταν υπόρρητο. Ηταν μάλλον κατακούτελο. Εξού κι είχε προκαλέσει μεγάλες αντιδράσεις στη σοσιαλμιντιακή δημόσια σφαίρα – με πιο λάιτ εκείνες όσων επέκριναν τη «χρήση μικρών παιδιών στην πολιτική αντιπαράθεση». Βέβαια, η πατρότητα της ιδέας ανήκε σε κάποιον Αργεντίνο. Η ΝΔ είχε ξεπατικώσει μια διαφήμιση της πρεζιντέντα Κριστίνα Κίρχνερ, η οποία – σύμφωνα με το πρωτότυπο σενάριο – θα φρόντιζε τα παιδιά των ψηφοφόρων της να μην ξέρουν τι είναι το ΔΝΤ, να νομίζουν ότι μοιάζει με ένα κοπάδι άλογα ή πως είναι δορυφόρος που έπεσε στο φεγγάρι.

Η «δεύτερη» πρώτη φορά

Στο ένα μια νεαρή γυναίκα μιλούσε για την πρώτη της φορά, στο άλλο μια μεγαλύτερη για το άγχος που της προκαλούσε ο καιρός που είχε «να το κάνει». Τα σεξουαλικά υπονοούμενα κατέληγαν στη διαπίστωση πως η ψήφος είναι σημαντική. Αμφότερα τα διαφημιστικά του Ποταμιού στις ευρωεκλογές του 2014 είχαν εκνευρίσει μέχρι και υποψήφιους ευρωβουλευτές του κόμματος, οι οποίοι τα αποκήρυξαν δημοσίως στο Facebook. Εμπνεύστριά τους, παρ’ όλα αυτά, ήταν στην πραγματικότητα η Λένα Ντάναμ, αμερικανίδα ηθοποιός και σεναριογράφος – η οποία ως είδωλο της ποπ κουλτούρας και των μιλένιαλς, χάρη στη σειρά «Girls» στο HBO, είχε γυρίσει ένα πανομοιότυπο σποτ στήριξης του Μπαράκ Ομπάμα προκειμένου να απευθυνθεί στην αμερικανική νεολαία – και ειδικά στα κορίτσια της – που θα έφτανε για πρώτη φορά πίσω από τα παραβάν στις προεδρικές του 2012. Παρεμπιπτόντως, οι Ρεπουμπλικανοί κατηγορούσαν τότε τους Δημοκρατικούς ότι είχαν κάνει κόπι-πέιστ ένα αντίστοιχο σποτάκι της καμπάνιας του Πούτιν. Ούτε καν οι απόγονοι των Mad Men της χρυσής εποχής της αμερικανικής διαφήμισης, λοιπόν, δεν μπορούν να υπερηφανευθούν πως η δουλειά τους είναι αποτέλεσμα παρθενογένεσης.