«Κύτταξε {LF}τι θα κάμεις»

Τις μέρες των Γιορτών διάβασα μεταξύ άλλων και κάποια κείμενα ελλήνων συγγραφέων του πρώτου μισού του 20ού αιώνα. Κείμενα που έχουν μάλλον ξεχαστεί, όπως τα διηγήματα της ελάχιστα γνωστής σήμερα και μακρινής μου θείας Κατίνας Παπά με τίτλο Στη συκαμιά από κάτω (Βιβλιοπωλείον της Εστίας, α΄ έκδοση: 1935, β΄ έκδοση: 1955). Υποθέτω δεν θα είναι καν προφανές (κυρίως στους νεότερους) ότι η συκαμιά, που δίνει τον τίτλο στο πρώτο από τα διηγήματα και κατ’ επέκταση στο βιβλίο, είναι είδος μουριάς με πολύ νόστιμους καρπούς.

Εκτός, ωστόσο, από το φολκλορικό ενδιαφέρον (με την καλή πάντα έννοια) που παρουσιάζουν τέτοιου είδους κείμενα, ενδιαφέρον παρουσιάζουν και λέξεις που ανιχνεύει κανείς εκεί, η ορθογραφία τους, ακόμα και το κλιτικό τους σύστημα. Πράγματι, φαίνεται ίσως περίεργη σήμερα η φράση-παραίνεση «Κύτταξε τι θα κάμεις». Ωστόσο, τόσο το κυττάζω όσο και το κάμεις είναι αρκετά κοινοί τύποι σε κείμενα, λογοτεχνικά και άλλα, της εποχής εκείνης. Το ίδιο ισχύει για τον τύπο είνε, τον οποίο όποιος ανατρέχει σε παλαιότερα περιοδικά και φύλλα εφημερίδων είμαι βέβαιος ότι θα τον έχει συναντήσει αρκετά συχνά. Επίσης αρκετά συχνά, σε κείμενα των δημοτικιστών της ηρωικής εκείνης εποχής θα βρει κανείς ασυνήθιστους σήμερα ρηματικούς τύπους όπως θἂλεγε, θἂφευγαν, θἂτανε (έτσι, με οξεία και ψιλή), νἀφήσουμε, τὢκαμε, τὢπαιρναν, και βέβαια κάνανε, πάθανε, θέλανε (αυτά εν μέρει επιβιώνουν). Επίσης, λέξεις ή εκφράσεις όπως γιαὐτό, σαὐτό, τὂνομά του, τἂλογα, Θε μου (αντί Θεέ μου), πάλε (αντί πάλι), οι εφκές (αντί ευχές), το ρόϊδο (αντί ρόδι, εξού και η έκφραση τα ‘χεις κάνει ρόιδο), έρριχναν (με δύο ρ), οι ξωθικιές (τα ξωτικά), τα φείδια (sic), ο δέντρος (αρσενικό), το πράμμα, κ.λπ.

Προφανώς δεν ισχυρίζομαι ότι πρέπει να επανέλθουμε σε τέτοιους ή άλλους ανάλογους τύπους. Ευτυχώς, κάποια γλωσσικά ζητήματα έχουν πια λυθεί, η ορθογραφία και η κλίση των περισσότερων λέξεων έχει παγιωθεί. Σίγουρα όμως, αξίζουν τον κόπο κάποιες περιηγήσεις σε τέτοιας εποχής κείμενα. Και το γλωσσικό αισθητήριο πλουτίζεται έτσι, και αίσθηση αποκτά κανείς της διαδρομής που διανύθηκε έως ότου καταλήξουμε στη λεγόμενη νεοελληνική κοινή.

Οσο για το κάμεις που δεσπόζει στον σημερινό τίτλο, θα επανέλθω, λόγω και ιδιαίτερης αδυναμίας σε αυτόν τον τύπο.

Επιδόρπιο

Η κάποτε πρωτεύουσα της Ρωσίας, η λεγόμενη Αγία Πετρούπολη, Πέτρογκραντ στο διάστημα 1914-18 και Λένινγκραντ από το 1924 έως το 1991, ιδρύθηκε από τον Μεγάλο Πέτρο το 1703. Οφειλε, ωστόσο, το όνομά της όχι στον ρώσο ηγεμόνα, αλλά στον προστάτη του/της, τον άγιο Πέτρο. Αν θέλουμε λοιπόν να είμαστε ακριβείς, πρόκειται για την Αγιοπετρούπολη, την πόλη του Αγίου Πέτρου, και όχι για την Αγία Πετρούπολη, όπως κατά κανόνα διαβάζουμε και ακούμε. Αλλωστε, εξ όσων γνωρίζω, πόλεις που να έχουν αγιάσει δεν υπάρχουν.