Ο Νόβακ και ο κόσμος του

Προ διετίας ο κόσμος, αποσβολωμένος και φοβισμένος, αναρωτιόταν πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα με τον κορωνοϊό και συμμορφωνόταν αδιαμαρτύρητα σε κάθε περιοριστικό μέτρο που αποφάσιζαν οι κυβερνήσεις, ακολουθώντας επιδημιολόγους και λοιμωξιολόγους. Ο άγνωστος ιός και οι εικόνες με εκατόμβες θυμάτων δεν άφηναν περιθώριο για αντιδράσεις. Το Πάσχα του 2020 σχεδόν όλοι παρέμειναν εγκλωβισμένοι κατ’ οίκον, με την ικανοποίηση ότι παρέμειναν μακριά από το νοσοκομείο. Οι ιστορίες του μεγάλου αποκλεισμού περιμέναμε να αφήσουν το δικό τους αποτύπωμα στις κοινωνίες, να αλλάξουν ιδέες και μυαλά, να διαμορφώσουν μια νέα γενιά που θα δώσει έμφαση στον ρόλο του κοινωνικού κράτους και της κοινωνικής αλληλεγγύης.

Σχεδόν δύο χρόνια μετά, το συμπέρασμα είναι ότι τα πράγματα εξελίσσονται διαφορετικά. Ο εγκλωβισμός προκάλεσε παρενέργειες που ακόμη δεν έχουν εκτιμηθεί στην πραγματική τους διάσταση – ακόμη και το μπαράζ γυναικοκτονιών έχει συνδεθεί με την πιεστική κατάσταση της διετίας -, ενώ ένα νέο ρεύμα λαϊκισμού που υπερβαίνει τάξεις και κοινωνικές συνθήκες έχει βρει ζωτικό χώρο, με αφορμή και το ζήτημα των μαζικών εμβολιασμών. Από τον Νόβακ Τζόκοβιτς έως τον Γρηγόρη Πετράκο, διαπιστώνει κανείς ότι η επόμενη μέρα έχει αφήσει πίσω τους «ήρωες» που κράτησαν όρθια τα υγειονομικά συστήματα και αρχίζει να αναδεικνύει «αντι-ήρωες», μέσα σε ένα σκηνικό εντεινόμενης συνωμοσιολογίας.  Μπορεί να έχει παίξει τον ρόλο του ο φόβος που υποχώρησε ή η ρουτίνα των περιορισμών που επανέρχονται και αποσύρονται. Αλλά, τελικά, το χειρότερο σενάριο που μπορεί να αναδειχθεί μέσα από την παρατεταμένη παγκόσμια δοκιμασία είναι ένας νέος μεγάλος διχασμός. Τα ποσοστά δεν έχουν καμία σημασία, δεν χρειάζεται να είναι μοιρασμένοι ισόποσα οι «μεν και οι δεν» σε δύο στρατόπεδα. Οσοι επιλέγουν τον δρόμο της αμφισβήτησης είναι αρκετοί και μπορούν να επηρεάσουν τις εξελίξεις. Πολλοί από αυτούς, άλλωστε, μέσα από τη διασημότητά τους, έχουν τη δυνατότητα να βρουν χρόνο στο παγκόσμιο μιντιακό σύστημα που με τη σειρά του επηρεάζεται και από τον παράλληλο κόσμο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Τα όρια ανάμεσα στις μειοψηφίες και τις πλειοψηφίες γίνονται δυσδιάκριτα, κυρίως γιατί το «παράδειγμα» μπορεί με σχετική ευκολία να μεταδώσει τα μηνύματά του. Ακόμη κι αν το «πρότυπο Τζόκοβιτς» τραυματίζεται από όσα διαδραματίζονται τις τελευταίες μέρες στην αυστραλιανή ήπειρο, ακόμη κι αν οι μέχρι προχθές αναρίθμητοι θαυμαστές του λιγοστέψουν, σχεδόν όλοι πληροφορήθηκαν για τις δικές του ακατανόητες αντιδράσεις. Και κάποιοι από αυτούς θα σπεύσουν να ακολουθήσουν, μέσα στη σύγχυση από την αντίδραση του «ειδώλου» τους.

Ο κάθε Τζόκοβιτς, εν ολίγοις, θα αυξήσει και δεν θα μειώσει τον αριθμό εκείνων που αναζητούν εξηγήσεις έξω από το πεδίο της λογικής. Αν ο διάσημος σέρβος τενίστας διαμηνύει ότι «ο Θεός τα βλέπει όλα» και μπορεί να αντιμετωπίσει τις επίσημες Αρχές, την επιστημονική κοινότητα και τους επικριτές του επειδή «η ευλογία του είναι πνευματική, ενώ η δική τους είναι υλική», τότε κάθε ανησυχία για την επόμενη μετα-πανδημική ημέρα είναι εύλογη. Οχι πλέον για τα φυσικά πλήγματα στον κοινωνικό ιστό και τις απώλειες, αλλά για την ανάδειξη μιας νέας ομάδας μέσα στο κοινωνικό σύνολο που θα ξεφεύγει από τα όρια του λαϊκισμού και του αναχρονισμού που ξέραμε μέχρι σήμερα.

Η νέα κανονικότητα θα συμβαδίζει και με έναν νέο λαϊκισμό σε κάθε πτυχή της κοινωνικής δράσης. Δεν πρόκειται για τον λαϊκισμό του Τραμπ ή άλλων πολιτικών, ούτε για τον λαϊκισμό που οχυρώνεται πίσω από κοινωνικές αδικίες, αντιεξουσιαστικές λογικές και γραφικότητες. Αλλά για μια νέα κατάσταση που θα εξελιχθεί. Μπορεί προσεχώς να συρρικνωθεί και να αποδειχθεί απολύτως αδύναμη, αλλά θα ήταν χρήσιμο να μην την προσπεράσουμε αδιάφορα.