«Το Ελληνικό, επίκεντρο {LF}του Παγκόσμιου Ποντιακού Ελληνισμού»

Ελάχιστα 24ωρα πριν από την επίσημη εκδήλωση της Τρίτης 11 Ιανουαρίου, στις 18.30, στο Πολιτιστικό – Συνεδριακό Κέντρο «Μίκης Θεοδωράκης», όπου θα παρουσιαστεί το σχέδιο ανέγερσης του Μεγάρου Παγκόσμιου Ποντιακού Ελληνισμού Σουρμένων στον χώρο του πρώην αεροδρομίου Ελληνικού, μια πρωτοβουλία του δημάρχου Ελληνικού – Αργυρούπολης χρηματοδοτούμενη εξ ολοκλήρου από τον δρα Σπύρο Λάτση, ενώπιον της Προέδρου της Δημοκρατίας, του Πρωθυπουργού, του Προέδρου της Βουλής, του γερουσιαστή των ΗΠΑ και προέδρου της Παγκόσμιας Διακοινοβουλευτικής Ενωσης Ελληνισμού (ΠΑΔΕΕ) Λεωνίδα Ραπτάκη, του προέδρου της Ενωσης Ποντίων Σουρμένων και άλλων εκπροσώπων του Ποντιακού Ελληνισμού από κάθε γωνιά του κόσμου, «ΤΑ ΝΕΑ» συνάντησαν τον Ιωάννη Κωνσταντάτο στο δημαρχείο, σε μια προσπάθεια να εκμαιεύσουμε πληροφορίες για το τι θα περιλαμβάνει και κυρίως τι θα συμβολίζει το συγκεκριμένο κτίριο – μνημείο, όπως το αποκαλεί ο ίδιος. Αν και φειδωλός στην περιγραφή του, προκειμένου να διατηρήσει αναλλοίωτο το στοιχείο της έκπληξης για τους εκλεκτούς καλεσμένους της εκδήλωσης, μας αποκάλυψε αρκετά από τα ταυτοτικά στοιχεία του νέου Μεγάρου στο Ελληνικό, το οποίο θα ανοίξει τις πύλες του στο κοινό σε περίπου τρία χρόνια.

«Αυτό που θα δείξουμε την Τρίτη είναι η πρόταση που έχουμε καταθέσει ως σχέδιο σε συνεργασία με το Γραφείο Δοξιάδη Associates και τον αρχιτέκτονα κ. Τσούλο», αναφέρει ο Ιωάννης Κωνσταντάτος και συνεχίζει: «Δεν πάμε να φτιάξουμε ένα κτίριο αλλά ένα μνημείο του οποίου τη μελέτη και την υλοποίηση, έπειτα από αίτημα της δημοτικής μας Αρχής, θα αναλάβει ο δρ Λάτσης. Εκεί θα εντάξουμε τη διοίκηση της Ενωσης των Ποντίων Σουρμένων, τον Πολυχώρο – που ως σχήμα θυμίζει τον πυρρίχιο χορό – όπου θα πραγματοποιούν οι Πόντιοι τις πολιτιστικές τους εκδηλώσεις, το Μουσείο και τον Χώρο Ερευνών και Μελετών με διαδραστικά μέσα, ώστε να βλέπουν τα νέα παιδιά τη Γενοκτονία σε μια ψηφιακή απεικόνιση για να μην ξεχνάμε. Θέλουμε να συνδεθεί με τις βιβλιοθήκες του κόσμου, τα πανεπιστήμια, τα μουσεία, προκειμένου να υπάρχει μια διαδραστική σχέση που θα εξελίσσεται τα επόμενα χρόνια για τον ποντιακό πολιτισμό συνολικά. Αυτό το κτίριο – μνημείο θα εμπεριέχει τη ζωντανή ιστορία του Πόντου: θρησκευτικά σύμβολα, τον Εύξεινο Πόντο και όσα έφεραν μαζί τους οι Πόντιοι, τον χορό και τη γλώσσα τους. Θα είναι ένα κτίριο ζωντανό που θα θυμίζει πάρα πολύ τον Πόντο. Υπολογίζουμε ότι όλο το κτίριο, που θα ανεγερθεί βορειοανατολικά, θα είναι γύρω στα 2.000 τ.μ. Θα είναι ένα σύγχρονο κτίριο, βιοκλιματικό, με πολλές πολλές εκπλήξεις».

Πώς γεννήθηκε, όμως, η ιδέα της ανέγερσης του συγκεκριμένου Μεγάρου στον χώρο του πρώην αεροδρομίου Ελληνικού; Με μια σύντομη ιστορική αναδρομή, ο δήμαρχος εξηγεί πώς έφτασε το έργο από σύλληψη στο μυαλό του να γίνει μακέτα έτοιμη προς χρήση. «Στις 11 Ιανουαρίου – στο κατώφλι της νέας χρονιάς, κατά την οποία συμπληρώνονται 100 χρόνια από την καταστροφή της Σμύρνης και από τότε που οι πρώτοι πόντιοι πρόσφυγες, από την πόλη των Σουρμένων στον Εύξεινο Πόντο, ήρθαν κατατρεγμένοι στον χώρο του πρώην αεροδρομίου και φύτεψαν, σε έναν τόπο άνυδρο, τον σπόρο της ζωής και της ελπίδας κουβαλώντας μόνο τις αναμνήσεις, τον πόνο και τις εικόνες τους – θα γίνει μια μεγάλη εκδήλωση που γεννήθηκε από την ανάγκη να συνδεθεί η επένδυση του Ελληνικού με την ίδια την ιστορία του τόπου. Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι οι πόντιοι πρόσφυγες εκδιώχθηκαν από το αεροδρόμιο και το ’36 επί Μεταξά για να γίνει αεροδιάδρομος και το ’40 είδαν ξανά τα σπίτια τους να γκρεμίζονται από τις βόμβες Γερμανών και Συμμάχων. Οπότε, όταν παραδώσαμε, για τις ανάγκες της επένδυσης του Ελληνικού, το σύνολο των δημοτικών εγκαταστάσεων, συμπεριλαμβανομένων των κτιρίων της Ενωσης Ποντίων Σουρμένων με τους χώρους των πολιτιστικών τους εκδηλώσεων, ζητήσαμε να μας δοθούν τα κοινωφελή οικόπεδα εντός του χώρου για να ξαναστεγάσουμε όλες τις δομές, με πρώτη από όλες την Ενωση Ποντίων Σουρμένων στο νέο Μέγαρο. Διότι θεωρούμε ότι δεν γίνεται να εκτοπιστούν για τέταρτη φορά οι Πόντιοι από τον τόπο τους», περιγράφει ο δήμαρχος Ελληνικού – Αργυρούπολης και τονίζει:

«Θα πει κανείς, γιατί παγκόσμιο; Ηταν μια ευκαιρία, με την επένδυση στο Ελληνικό, ένα έργο με παγκόσμια ακτινοβολία, αυτό το κτίριο – μνημείο για τον οικουμενικό Ελληνισμό και την ποντιακή ιστορία, να γίνει ο χώρος όπου θα βρίσκονται κάθε χρόνο οι εκπρόσωποι όλων των ποντιακών σωματείων από όλο τον κόσμο. Γι’ αυτό βάλαμε τη διάσταση του παγκόσμιου, για να γίνει το Ελληνικό το επίκεντρο του Ποντιακού Ελληνισμού και της Ομογένειας. Για εμένα ήταν θέμα τιμής να ξαναχτίσουμε το σημείο αναφοράς για τα επόμενα 100 χρόνια, για να μπορούν οι επόμενες γενιές να κάνουν εκδηλώσεις μνήμης εδώ, όπως εμείς σήμερα, και η επένδυση στο Ελληνικό να έχει χαρακτήρα και ταυτότητα. Γιατί δεν είναι τα κτίρια η ταυτότητα μιας περιοχής, είναι οι άνθρωποι και η ιστορία που κουβαλάνε. Και εδώ η ποντιακή ιστορία της προσφυγιάς ήταν και θα είναι πάντα κυρίαρχη».

Το ταφικό έθιμο

«Σαν να μην έφυγαν ποτέ»

Κι αν το Ελληνικό φιλοδοξεί να γίνει το επίκεντρο του Ποντιακού Ελληνισμού παγκοσμίως, τα Σούρμενα είναι ήδη το επίκεντρο του Ποντιακού Ελληνισμού στην Αττική. Εκεί, κάθε χρόνο και συγκεκριμένα την Κυριακή του Θωμά, χιλιάδες Πόντιοι αναβιώνουν το Ταφικό Εθιμο που έχει αρχαιοελληνικές ρίζες και όποιος έχει λάβει μέρος έστω και μία φορά τού έχει μείνει για πάντα χαραγμένο στην καρδιά και στον νου. Ο σημερινός δήμαρχος Ελληνικού – Αργυρούπολης, ο πρώτος μη πόντιος δήμαρχος της περιοχής από το 1924, ακόμα θυμάται την πρώτη φορά, όταν το Πάσχα του 2015 έγινε κοινωνός αυτής της μοναδικής γιορτής των Ποντίων στο Κοιμητήριο των Σουρμένων, στη συμβολή των οδών Τριπόλεως και Μαρίνου: «Το Ταφικό Εθιμο είναι μια συγκλονιστική εμπειρία για όποιον δεν είναι Πόντιος. Πρόκειται για ένα αρχαιοελληνικό έθιμο που οι Πόντιοι έφεραν μαζί τους. Τη μέρα εκείνη, στρώνουν εορταστικά τα μνημεία των κεκοιμημένων τους, με πλουσιοπάροχα εδέσματα επάνω, παίζουν λύρες, τραγουδούν, χορεύουν σε μια γιορτινή ατμόσφαιρα, όπου οι ζωντανοί μαζί με τους νεκρούς τους γιορτάζουν την Ανάσταση. Είναι σαν να βρίσκονται ανάμεσά τους και οι άνθρωποι που έφυγαν, σαν να μην έφυγαν ποτέ. Κάθε τάφος είναι και μια οικογένεια. Ως Επτανήσιος που είμαι εγώ, με εντελώς άλλη κουλτούρα, θα έλεγα ότι την πρώτη φορά που πήγα ως δήμαρχος ανατρίχιασα όταν είδα να τραγουδούν γύρω από τα μνήματα και να αισθάνονται οι άνθρωποι μυσταγωγικά την παρουσία των ανθρώπων τους που έχουν φύγει. Αξίζει να το παρακολουθήσει κάποιος, είναι μια μοναδική εμπειρία πραγματικά».