Το ραδιόφωνο επί σκηνής

Αμεσα συνδεδεμένη με το εορταστικό κλίμα αλλά και τις διαχρονικές μεγάλες αξίες της ζωής, μέσα σε μια νοσταλγική ατμόσφαιρα χωρίς (ιδιαίτερους) μελοδραματισμούς, ζωντανεύει η θεατρική εκδοχή της ταινίας του Φρανκ Κάπρα (Francesco Rosario Capra, 1897-1991) «Μια υπέροχη ζωή» («It’s a wonderful life»). Τη διασκευή («A Live Radio Play») υπογράφει ο Τζο Λάντρι (Joe Landry), που μεταφέρει το έργο στο ραδιόφωνο. Κι αυτή ακριβώς η «ζωντανή» ραδιοφωνική εκπομπή – ένα θέατρο στο ραδιόφωνο – παρουσιάζεται στη σκηνή του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών σε σκηνοθεσία του Γιάννη Καλαβριανού και μετάφραση του Νίκου Χατζόπουλου.

Τον Δεκέμβριο του 1946, πριν από ακριβώς εβδομήντα πέντε χρόνια, δόθηκε η πρεμιέρα της ταινίας στο θέατρο Globe. Εμπνευσμένη από το διήγημα του Φίλιπ φαν Ντόρεν Στερν (Philip Van Doren Stern) με τον τίτλο «The Greatest Gift» («Το καλύτερο δώρο»), που με τη σειρά του αντλεί τη θεματολογία του από τη «Χριστουγεννιάτικη Ιστορία» του Τσαρλς Ντίκενς, η ταινία αναγνωρίστηκε με την πάροδο των χρόνων και σήμερα κατέχει την 11η θέση στη λίστα του Αμερικανικού Ινστιτούτου Κινηματογράφου. Διαδραματίζεται λίγο-πολύ την ίδια εποχή που γράφτηκε, μια παραμονή Χριστουγέννων: Κεντρικός ήρωας είναι ο Τζορτζ Μπέιλι (Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης), ένας άνθρωπος που αν και δεν πραγματοποίησε τα όνειρα με τα οποία ξεκίνησε, κατάφερε, στο τέλος, να συνειδητοποιήσει ότι είχε «Μια υπέροχη ζωή», γεμάτη αγάπη και αλληλεγγύη. Τον ρόλο που γράφτηκε αρχικά για τον Κάρι Γκραντ ερμήνευσε στην οθόνη ο Τζέιμς Στιούαρτ. Απέναντί του ο διαχρονικός «κακός» της ιστορίας, που εδώ λέγεται Χένρι Πότερ (Νίκος Ψαρράς), και ως άλλος άπληστος Σκρουτζ θέλει να τον καταστρέψει.

ΠΑΙΧΝΙΔΙ. Πάνω στη σκηνή της αίθουσας Τριάντη, που έχει μετατραπεί σε ραδιοφωνικό στούντιο του ’40 από τον Γιώργο Γαβαλά, έχουν τοποθετηθεί οκτώ τραπέζια: Εκεί ανεβαίνουν οι έξι ηθοποιοί του θιάσου, στέκονται μπροστά στα μικρόφωνα και παίζουν όλους τους ρόλους, εναλλάσσοντας φωνές κι εκφράσεις, παράγοντας ήχους με πρωτότυπο τρόπο. Πλάι στο δίδυμο του «καλού» και του «κακού», αδέλφια, συγγενείς (Αγγελος Μπούρας), σύζυγος (Νάντια Κοντογεώργη), παιδιά, φίλοι (Θεοδοσία Σαββάκη), γείτονες, όλοι, και είναι σαράντα οκτώ συνολικά, ζωντανεύουν μέσα από τις φωνές του θιάσου. Ανάμεσά τους ένας «άγγελος επί της γης» (Γιώργος Γλάστρας) που ως από μηχανής θεός θα δώσει τη λύση. Πίσω τους, μια μεγάλη οθόνη προβάλλει μικρές λεπτομέρειες από τη ζωντανή σκηνική δράση που παράγεται από τους ίδιους τους ηθοποιούς με κάθε λογής αντικείμενο που βρίσκεται πάνω στη σκηνή. Είναι οι ίδιοι που «παίζουν» και τις διαφημίσεις στα διαλείμματα της ραδιοφωνικής εκπομπής με τρόπο εξαιρετικά χαριτωμένο…

Ενα παιχνίδι ανάμεσα στο ηχητικό στοιχείο (του ραδιοφώνου) και στην οπτική εικόνα (της θεατρικής πράξης) εξελίσσεται στην παράσταση, που περιλαμβάνει όλα τα γοητευτικά παλιομοδίτικα στοιχεία που μένουν ανεξίτηλα στον χρόνο. Σημαντική η συνεισφορά της ζωντανής ορχήστρας με τα τζαζ μοτίβα που διευθύνει ο Αλέξανδρος Δράκος Κτιστάκης.

Ενας υφυπουργός του μέλλοντος
Εκ των πρωταγωνιστών της χρονιάς που φεύγει, ο Νικόλας Γιατρομανωλάκης, έχει κάθε λόγο να θεωρεί πως το 2021 σηματοδότησε μια νέα αφετηρία: Οχι μόνον για τον ίδιο και τον χώρο του Πολιτισμού αλλά και για την κοινωνία γενικότερα. Γενικός γραμματέας στο ΥΠΠΟΑ από τον Αύγουστο του 2019 στην κυβέρνηση Κυριάκου Μητσοτάκη, ανέλαβε καθήκοντα υφυπουργού για θέματα Σύγχρονου Πολιτισμού στις αρχές του τρέχοντος έτους. Το γεγονός είναι από μόνο του σημαντικό – ως ο πρώτος, ανοιχτά ομοφυλόφιλος πολιτικός σε κυβερνητική θέση. Ωστόσο, πέρα από την ουσία του συμβολισμού που εμπεριέχει η ανάληψη της θέσης αυτής, σημασία έχει ο ρόλος που έχει ως τώρα διαδραματίσει στα πολιτιστικά πράγματα.
Η πρόσφατη περιπέτεια του Ελληνικού Φεστιβάλ με τους συμβασιούχους και η λύση που επιλέχθηκε στο παρά πέντε (ή στο και πέντε…) αποτελεί ίσως ένα παράδειγμα μιας διαφορετικής νοοτροπίας, λιγότερο «πολιτικάντικης» και περισσότερο πολιτικής. Στην τελική συμφωνία του ΥΠΠΟΑ με το υπουργείο Εσωτερικών διασφάλισε την ανανέωση των συμβάσεων ως τις 31/10/2022, έτσι ώστε να μη βρεθούν, τελευταία στιγμή, άνεργοι οι εργαζόμενοι του Φεστιβάλ και κυρίως να μη διαταραχθεί η υλοποίηση και η λειτουργία του Φεστιβάλ το προσεχές καλοκαίρι.
Παράλληλα όμως αποφασίστηκε, να τεθεί σε εφαρμογή ένας οδικός χάρτης μετάβασης σε μια νέα πραγματικότητα, χωρίς συμβασιούχους αορίστου χρόνου πλέον. Επέλεξε δηλαδή να λύσει ένα χρόνιο θέμα που όλοι οι προκάτοχοί του άφηναν για τον… επόμενο, έτσι ώστε να μην αναλάβουν την ευθύνη. Τώρα τίθενται πια οι βάσεις ώστε να μελετηθεί εκ νέου το οργανόγραμμα του Φεστιβάλ και να μελετηθούν οι πραγματικές ανάγκες του, σε όλα τα επίπεδα. Ολο αυτό θα οδηγήσει, μεταξύ άλλων, και σε ένα πλάνο προσλήψεων, σε ένα ξεκαθάρισμα του τρόπου λειτουργίας αυτού του πολιτιστικού οργανισμού.
Ο Νικόλας Γιατρομανωλάκης έχει κατά καιρούς αναφερθεί στους στόχους που έχει θέσει, κι αυτός είναι ένας από τους κυρίαρχους: Να μπουν νέες βάσεις σε δομικά ζητήματα που αφορούν στους τομείς του Σύγχρονου Πολιτισμού είτε λύνοντας παθογένειες του παρελθόντος είτε εφαρμόζοντας εναλλακτικές πολιτικές με το βλέμμα στο μέλλον.
Καλή χρονιά!