Διαπρεπής, αυστηρός, διεθνής

Οσοι είχαν την τύχη να έχουν καθηγητή τον Κωνσταντίνο Κεραμέα έχουν όλοι τους από μια ιστορία για την αυστηρότητά του. Ηταν ο ένας του ιστορικού για τη Νομική Αθηνών ντουέτου της πολιτικής δικονομίας, μαζί με τον συνάδελφό του Κώστα Μπέη. Η περιλάλητη αυστηρότητα εκείνη όμως είχε μερικά γοητευτικά χαρακτηριστικά. Πρωτίστως γιατί τα αυστηρά κριτήριά του ο Κωνσταντίνος Κεραμεύς τα εφάρμοζε και στον ίδιο του τον εαυτό. Τα λόγια του ήταν ιδιαιτέρως μετρημένα. Δεν μιλούσε ποτέ για τα προσωπικά του επιστημονικά επιτεύγματα. Κόντρα στην τάση της εποχής που ήθελε τους νομικούς να τοποθετούνται ευρύτερα για ζητήματα που αφορούν τον δημόσιο βίο, ο ίδιος παρέμενε περίκλειστος στα σύνορα της επιστήμης του. Ηταν ταγμένος, άλλωστε, σε έναν «στρυφνό» και ζόρικο κλάδο της νομικής, την πολιτική δικονομία, που χαρακτηρίζεται, ούτως ή άλλως, από ατελείωτες λεπτομέρειες τεχνικής φύσεως, με δαιδαλώδεις υποσημειώσεις που απαιτούν ιδιαίτερη προσήλωση για να τις συλλάβει κάποιος, έστω και σε αρχάριο επίπεδο, πόσω μάλλον στον βαθμό της απόλυτης ακαδημαϊκής εξειδίκευσης. Δεν είναι τυχαίο ότι βιβλία που έγραψε προ δεκαετιών είναι ακόμη και σήμερα αντικείμενο μελέτης και οι αναλύσεις του για ζητήματα όπως αυτά της πολυνομίας ή του δεδικασμένου παραμένουν επίκαιρες.

Οπως καταμαρτυρούν, ωστόσο, και πάλι οι πρώην φοιτητές του, αυτή η αυστηρή προσήλωση στη γνώση ήταν, παράλληλα, αυτή που τον έκανε να υποστηρίζει με θέρμη την πρόοδό τους, να τους ωθεί σε νέα ακαδημαϊκά μονοπάτια, να ενθαρρύνει και να βοηθά πολλούς, βάζοντας συχνά μπρος το προσωπικό του κύρος, να συνεχίσουν τις σπουδές τους στο εξωτερικό. Πολλοί εξ αυτών, διαπρεπείς νομικοί και οι ίδιοι σήμερα, αναπόλησαν στο άκουσμα της είδησης του θανάτου του το πόσα του χρωστούν.

Μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια που δείχνει πολλά όχι τόσο για τον καθηγητή όσο για τον άνθρωπο είναι ότι ελάχιστοι, μόνο οι πραγματικοί γνώστες της ακαδημαϊκής νομικής πραγματικότητας σε παγκόσμιο επίπεδο, γνώριζαν ότι επρόκειτο για έναν έλληνα νομικό με πραγματικό διεθνές εκτόπισμα. Ελληνες που σπούδασαν σε σπουδαίες νομικές σχολές του εξωτερικού, ιδίως στις ΗΠΑ, τη Γερμανία και τη Γαλλία, αναφέρουν ότι εκεί, από τα λόγια των ξένων καθηγητών τους, αντιλήφθηκαν την εμβέλεια του Κεραμέως, την οποία ο ίδιος δεν άφηνε ποτέ να διαφανεί. Ισως επειδή, λένε, δεν θα επέτρεπε ποτέ στον εαυτό του, για λόγους αισθητικής αν μη τι άλλο, να περιαυτολογεί.

Στα βιογραφικά του σημειώματα διαβάζει κανείς ότι είχε διδάξει πολιτική δικονομία, συγκριτικό δίκαιο και δικονομικό διεθνές δίκαιο σε πολλά ξένα πανεπιστήμια, στο Βερολίνο και στο Αμβούργο, στο Τούλεϊν, στη Λουιζιάνα και στο Οχάιο, στο Παρίσι και στη Γάνδη, ότι είχε δώσει διαλέξεις σε περίπου 90 πανεπιστημιακά ιδρύματα σε τρεις ηπείρους και ότι είχε αναγορευτεί επίτιμος διδάκτωρ τεσσάρων κορυφαίων ευρωπαϊκών σχολών. Επίσης ότι είχε διατελέσει πρόεδρος του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών, πρόεδρος της Academic Cooperation Association, πως ήταν τακτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας, μέλος της Διεθνούς Ενωσης Νομικής Επιστήμης και της Διεθνούς Ενωσης Δικονομικού Δικαίου. Η νομική του ματιά είχε επιστρατευτεί επίσης από την πολιτεία σε διαπραγματεύσεις, υπογραφές διεθνών συμβάσεων και διπλωματικές διασκέψεις, ενώ ήταν εκ των νομικών που υποστήριξαν το έργο της εναρμόνισης του εθνικού δικαίου και της δικονομίας με το ευρωπαϊκό δίκαιο.

Αυτά είναι απολύτως ενδεικτικά μεν, αλλά η πιο σημαντική λεπτομέρεια είναι ότι αυτές οι διακρίσεις του οφείλονταν στην κατάρτιση και στο ογκώδες συγγραφικό έργο του, τα εγχειρίδια, τις μονογραφίες, τα άρθρα σε διεθνή νομικά επιστημονικά περιοδικά, στον κομβικό ρόλο του στην ανάπτυξη του συγκριτικού δικαίου, στις παρεμβάσεις σε διεθνή συνέδρια, όλα γραμμένα στις διάφορες γλώσσες με τις οποίες είχε μνημειώδη άνεση. Μια δράση που δεν θα βρείτε γραμμένη σε άρθρα των ΜΜΕ και συνεντεύξεις του όσο ήταν ακόμη στη ζωή, διότι προφανώς δεν το επιθυμούσε.

Η κληρονομιά που δεν κρύβεται, ωστόσο, είναι όλοι αυτοί οι νομικοί που δίδαξε και διέπλασε, ανάμεσα σε αυτούς και τα δύο παιδιά του, το ένα εκ των οποίων πρόλαβε να το δει να αναλαμβάνει και ένα από τα σημαντικότερα υπουργεία του τόπου.