Οι επιλογές της Δύσης απέναντι στον ρωσικό κίνδυνο

Η μεγάλη συγκέντρωση ρωσικών στρατευμάτων κοντά στα σύνορα με την Ουκρανία και η ανάπτυξη δομών υλικοτεχνικής υποστήριξης και οδών ανεφοδιασμού στην περιοχή αυτή έχουν προκαλέσει συναγερμό στη Δύση για πιθανή εισβολή των ρωσικών δυνάμεων. Αντιμέτωπες με αυτό το σενάριο, οι δυτικές χώρες εξέδωσαν ηχηρές προειδοποιήσεις, διαβεβαιώνοντας ότι μια τέτοια ενέργεια θα προκαλούσε έντονη αντίδραση εκ μέρους τους με καταστροφικές συνέπειες για τη Ρωσία. Τι θα μπορούσε, όμως, πραγματικά να κάνει η Δύση; αναρωτιέται η ισπανική εφημερίδα «El Pais».

Οι επιλογές είναι πολλές, αλλά είναι εξαιρετικά δύσκολο να τετραγωνιστεί ο κύκλος μιας δέσμης μέτρων η οποία ταυτόχρονα να μπορεί να συγκεντρώσει τη συναίνεση των δυτικών χωρών, να πλήξει τη Ρωσία χωρίς να προκαλέσει σοβαρή ζημιά στην ΕΕ, χωρίς να επισπεύσει την ανεξέλεγκτη κλιμάκωση της αντιπαράθεσης, χωρίς να προκαλέσει οποιαδήποτε υπερβολική και αδικαιολόγητη ζημιά στον ρωσικό πληθυσμό.

Σε στρατιωτικό επίπεδο, η Ουκρανία δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ και ως εκ τούτου δεν προστατεύεται από τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας. Προφανώς κανείς δεν σκέφτεται να εμπλακεί ενεργά. Η ενίσχυση της προμήθειας όπλων είναι δυνατή, αλλά πολύ λεπτό ζήτημα, και μπορεί να αποτελέσει casus belli, όπως αποδεικνύεται από το έγγραφο που δημοσίευσε την Παρασκευή η Μόσχα, όπου εντείνει την απαίτησή της από το ΝΑΤΟ να κρατήσει τις δυνάμεις του μακριά από το ρωσικό έδαφος.

Στο οικονομικό επίπεδο, υπάρχει ένα ευρύ φάσμα επιλογών, μεταξύ των οποίων κάποιες που θα μπορούσαν όντως να είναι πολύ επώδυνες για τη Ρωσία, αλλά υπάρχουν πολλοί παράπλευροι κίνδυνοι που περιπλέκουν το σενάριο. Πολλές επιλογές οικονομικών κυρώσεων θα προκαλούσαν σημαντική ζημιά στη Δύση, και μάλιστα με ασύμμετρο τρόπο – δηλαδή πλήττοντας ιδιαίτερα τις χώρες της Ευρωπαϊκή Ενωσης -, κάτι που καθιστά δύσκολη την εξεύρεση ουσιαστικής συναίνεσης. Αλλες πιο βιώσιμες επιλογές θεωρούνται λιγότερο αποτελεσματικές και δύσκολα θα άλλαζαν τους στρατηγικούς υπολογισμούς του Βλαντίμιρ Πούτιν. Τα μέσα που βλάπτουν εκτεταμένα τους ρώσους πολίτες διατρέχουν τον κίνδυνο να ενισχύσουν τη λαϊκή υποστήριξη προς το Κρεμλίνο. Οι ενέργειες χρηματοοικονομικής και εμπορικής απομόνωσης μπορούν επιπλέον, ειδικά κατά τη σκέψη της κινεζικής ηγεσίας, να ενισχύσουν την αποφασιστικότητα να οικοδομηθούν εναλλακτικές λύσεις στα πλέον κεντρικά δυτικά συστήματα. Μια τέτοιου είδους συνεργασία έχει ήδη αρχίσει να διαφαίνεται σε αρκετούς τομείς μεταξύ Μόσχας και Πεκίνου.

«Το σημείο εκκίνησης είναι να επαληθευτεί ότι η ρωσική οικονομία είναι στενά συνδεδεμένη με αυτήν της ΕΕ. Εάν ασκηθεί πίεση στη μία, υπάρχει προβληματισμός για το πώς θα επηρεαστεί η άλλη» λέει ο Τομ Κίτινγκ, διευθυντής του Κέντρου Μελετών Οικονομικού Εγκλήματος και Ασφάλειας στο Ινστιτούτο Royal United Services του Ηνωμένου Βασιλείου. «Φυσικά, αυτό σημαίνει ότι θα υπάρχουν πολύ διαφορετικές συμπεριφορές απέναντι σε ισχυρές κυρώσεις στη Φρανκφούρτη ή στο Μιλάνο σε σύγκριση με το Λονδίνο ή, ακόμη περισσότερο, την Ουάσιγκτον».

Ενας άλλος κρίσιμος τομέας για ενδεχόμενα αντίποινα κατά της Ρωσίας είναι αυτός των υδρογονανθράκων – ένας τομέας που αποτελεί βασικό τροφοδότη της ρωσικής οικονομίας. Ενα σκληρό πλήγμα εκεί θα ήταν εξαιρετικά οδυνηρό για τη Μόσχα. Το πρόβλημα είναι η διασύνδεση. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2019 η Ρωσία παρείχε το 41% ​​των συνολικών εισαγωγών φυσικού αερίου της ΕΕ και το 26% του αργού πετρελαίου. Η εξάρτηση είναι τεράστια, οι εναλλακτικές λύσεις εξαιρετικά περίπλοκες και μακρινές. Επιπλέον, η αγορά βρίσκεται σε μια εποχή μεγάλων αναταράξεων, με πολύ υψηλές τιμές, και εν μέσω του χειμώνα.

Στο πλαίσιο αυτό, επί τάπητος βρίσκεται το μπλοκάρισμα της άδειας λειτουργίας του αγωγού φυσικού αερίου Nord Stream II, ο οποίος ενισχύει την άμεση σύνδεση Ρωσίας – Γερμανίας. Η αποτροπή της ενεργοποίησης του αγωγού φυσικού αερίου, ο οποίος ολοκληρώθηκε πριν από μερικούς μήνες, θα αποτελούσε ισχυρό πολιτικό μήνυμα από το Βερολίνο, που μέχρι στιγμής δείχνει απρόθυμο να χτυπήσει τη Μόσχα στον τομέα της ενέργειας.