Μπορούμε να ανεχτούμε ένα πυρηνικό Ιράν;

To 1977, ο τότε αντιπρόεδρος της ισραηλινής κυβέρνησης, ο Γιγκαέλ Γιαντίν, ρώτησε τον αιγύπτιο πρόεδρο Ανουάρ ελ Σαντάτ, που πραγματοποιούσε ιστορική επίσκεψη στην Ιερουσαλήμ, γιατί δεν είχε προχωρήσει ο αιγυπτιακός στρατός στα περάσματα του Σινά στη διάρκεια του Πολέμου του Γιομ Κιπούρ, το 1973. «Εχετε πυρηνικά όπλα, αν δεν το έχετε ακούσει», ήταν η απάντηση του Σαντάτ.

Φυσικά, οι πυρηνικές δυνατότητες του Ισραήλ ανήκαν στη σφαίρα της φημολογίας. Ακόμα και σήμερα, το Ισραήλ ουδέποτε έχει επιβεβαιώσει επισήμως την ύπαρξη ενός πυρηνικού προγράμματος. Εντούτοις, το κοινό μυστικό του Ισραήλ διαμορφώνει εδώ και δεκαετίες την πολιτική της περιοχής, μεταξύ άλλων και αποτρέποντας τους εχθρούς του. Μπορεί όμως να αποτρέψει το Ιράν;

Το Ιράν έχει υπομείνει χρόνια συντριπτικών οικονομικών κυρώσεων, ενός υπερεξεζητημένου ισραηλινού κυβερνοπολέμου κατά της στρατηγικής υποδομής του, δολοφονιών πυρηνικών επιστημόνων του και επιθέσεων σε στρατιωτικούς του στόχους στη Μέση Ανατολή.

Εντούτοις, βρίσκεται σήμερα εγγύτερα από ποτέ στην ολοκλήρωση του πυρηνικού κύκλου. Επιπλέον, έχει καταφέρει να διατηρήσει τους πληρεξούσιους στρατούς του ανά τη Μέση Ανατολή και να επεκτείνει τη στρατηγική επιρροή του από την Υεμένη και το Ιράκ έως τη Συρία και τον Λίβανο.

Το ισραηλινό «δόγμα Μπεγκίν» – η χρήση προληπτικών χτυπημάτων ώστε να τερματιστεί η ανάπτυξη όπλων μαζικής καταστροφής από δυνητικούς εχθρούς – δεν πρόκειται να σταματήσει το Ιράν. Μια διεθνής συμφωνία είναι κατά πάσα πιθανότητα η καλύτερη ελπίδα του Ισραήλ – και του κόσμου – προκειμένου να αποτραπεί το Ιράν από το να γίνει πυρηνική δύναμη. Παρότι όμως αυτό ακριβώς προσπαθούν να επιτύχουν επί του παρόντος οι διαπραγματευτές στη Βιέννη, το Ιράν έχει υιοθετήσει μια σκληρή διαπραγματευτική θέση.

Αυτό δεν είναι εντελώς αδικαιολόγητο. Στο τέλος τέλος, ήταν οι ΗΠΑ (με τη συνέργεια του Ισραήλ) εκείνες που αποχώρησαν μονομερώς από την πυρηνική συμφωνία του 2015, παρότι το Ιράν δεν είχε παραβιάσει τις δεσμεύσεις του. Και η Ευρώπη απέτυχε να κρατήσει την υπόσχεσή της να βοηθήσει το Ιράν να παρακάμψει τις κυρώσεις που επανεπέβαλαν στη συνέχεια. Επιπλέον, οι συνομιλητές του Ιράν στη Βιέννη είναι ως επί το πλείστον και οι ίδιες πυρηνικές δυνάμεις.

Αυτή η εκλαμβανόμενη ως υποκρισία ενισχύει πιθανότατα την πεποίθηση των ιρανών ηγετών ότι ο πραγματικός κίνδυνος έγκειται στη μη ανάπτυξη πυρηνικών όπλων. Αν η Ουκρανία δεν είχε παραδώσει το 1994 το πυρηνικό οπλοστάσιο που διέθετε από την εποχή της ΕΣΣΔ (τότε, το τρίτο μεγαλύτερο παγκοσμίως), σε αντάλλαγμα για τις αμερικανικές διαβεβαιώσεις πως η Ρωσία θα σεβόταν την εθνική κυριαρχία της, ίσως να είχε ακόμα την Κριμαία και μπορεί να μην παρακολουθούσε γεμάτη ανησυχία την ανάπτυξη ρωσικών στρατευμάτων στα σύνορά της.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι ηγέτες του Ιράν ενδεχομένως να σκέφτονται όπως και ο πακιστανός πρωθυπουργός Ζουλφικάρ Αλί Μπούτο πριν από 50 χρόνια. Οι Πακιστανοί, διακήρυξε ο Μπούτο, θα «έτρωγαν γρασίδι, ακόμα και θα πεινούσαν», αν αυτό χρειαζόταν προκειμένου να αναπτύξουν τη δική τους πυρηνική βόμβα.

Οι συνομιλίες στη Βιέννη μπορεί ακόμα να οδηγήσουν σε μια συμφωνία. Ομως, με τους ηγέτες του Ιράν πεπεισμένους σε μεγάλο βαθμό πως ένα πυρηνικό όπλο είναι η καλύτερη προστασία τους, ο μόνος βιώσιμος τρόπος να αποτραπεί το Ιράν από την κατασκευή ενός λειτουργικού πυρηνικού όπλου είναι πιθανότατα η αλλαγή καθεστώτος. Αυτή ήταν η θέση κρίσιμων αξιωματούχων στο Ισραήλ πριν από μια γενιά, όταν το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν βρισκόταν ακόμα στα σπάργανα. Δεδομένου του πόσο ανθεκτική αποδείχθηκε η Ισλαμική Δημοκρατία, φαίνεται πως ο κόσμος μπορεί κάλλιστα να αναγκαστεί στο τέλος να ανεχτεί μια ιρανική πυρηνική βόμβα, όπως ακριβώς έμαθε να ζει με το ινδικό και το πακιστανικό οπλοστάσιο.

Ο Σλόμο Μπεν – Aμι είναι πρώην υπουργός Εξωτερικών του Ισραήλ και νυν αντιπρόεδρος του Διεθνούς Κέντρου για την Ειρήνη του Τολέδο