Πλάγια «ποιητική συγκίνηση»

Η απόφανση του Αντρέ Μπρετόν «θέλω να σιωπά κανείς, όταν παύει να συναισθάνεται» αποκτά στις μέρες μας ιδιαίτερη αξία, τόσο αισθητικής, όσο και ηθικής τάξεως. Αυτό δεν θα ήταν δυνατόν να διαφύγει την προσοχή ενός εξέχοντος ποιητή και διανοητή διεθνούς εμβέλειας, του Κώστα Γουλιάμου, που από την εμφάνισή του στα Γράμματα, το 1976, υπήρξε και παραμένει ένας πιστός υπερρεαλιστής.

Με την τελευταία ποιητική συλλογή του Υγρό γυαλί (2020) ο Γουλιάμος επιτυγχάνει μια θεαματική ανανέωση στα εκφραστικά του μέσα. Αποστασιοποιείται από το, γενικά, ανεξέλικτο ποιητικό γλωσσικό ιδίωμα της γενιάς του ’70, τεχνουργώντας μια ποιητική γραφή, ολοκάθαρα προσωπική. Μιλώντας ως «έγκλειστος της παγκόσμιας πανδημίας του Covid-19», κατορθώνει να δημιουργήσει μια ιδιότυπη «ποιητική συγκίνηση» που είναι απόλυτα δική του:

ενώ τα άλογα δακρύζουν στον ύπνο τους βαθιά

καθώς ο θάνατος αλλάζει

– ο θάνατος έχει αλλάξει –

τα δόντια της νύχτας έχουν αλλάξει

όπως το σώμα αλλάζει

– και το σώμα έχει αλλάξει –

και ο αέρας θυμάται τα σκοτεινά μαντάτα

στη ράθυμη ράχη του καλοκαιριού

– και το καλοκαίρι έχει αλλάξει –

δεν έρχεται πια να παγώσει τους κάμπους

μόνο τ’ άστρα κολυμπούν ελεύθερα

στη σκοτεινή ύλη

Σε τι συνίσταται η ιδιοτυπία της «ποιητικής συγκίνησης» που εισάγει στη νεοελληνική ποίηση ο Κώστας Γουλιάμος; Χρησιμοποιεί μεν τη μέθοδο της επωδού που συνέχει το κλασικό μοιρολόι, αλλά με τρόπο πλάγιο. Δεν υψώνει δηλαδή την ένταση της φωνής του στην επωδό, τουναντίον τη χαμηλώνει, απευθύνοντάς την, περίπου με ύφος εμπιστευτικό, στον ακροατή του: «ο θάνατος έχει αλλάξει», «και το σώμα έχει αλλάξει», «και το καλοκαίρι έχει αλλάξει» κ.ο.κ.

Υπάρχει ένα ποίημα στη συλλογή αυτή του Γουλιάμου, το οποίο επιγράφεται «Διά βίου θάνατος» και στο οποίο ο ποιητής παρεμβάλλει τους στίχους του Γιάννη Ρίτσου «Μου χρειάζεται πριν απ’ το θάνατό μου μια ύστατη γνώση, η γνώση του θανάτου μου, για να μπορέσω να πεθάνω». Με το ποίημά του αυτό και τους εμβόλιμους στίχους του Ρίτσου, ο Γουλιάμος αφενός υπαινίσσεται ότι στα χρόνια του Covid-19 κανείς δεν μπορεί να έχει ύστατη γνώση της «αληθινής» αιτίας του θανάτου του, αφετέρου καταξιώνει αισθητικά έναν «άηχο θρήνο» που είναι καθαρά εύρημα δικό του:

Η σιωπή του ήχου.

Πιο λαμπερή από το φως.

Με το Υγρό γυαλί, ο Κώστας Γουλιάμος όχι μόνον εφηύρε και εφάρμοσε με επιτυχία μια νέα μορφή «ποιητικής συγκίνησης», όχι μόνο κατέθεσε το σημαντικότερο – μέχρι σήμερα – ποιητικό έργο του, αλλά και πέρασε στην πρώτη γραμμή των ποιητών της εποχής μας.