Έντονους προβληματισμούς για το κυβερνητικό σχέδιο νόμου που προβλέπει την απαγόρευση πρόσβασης παιδιών κάτω των 15 ετών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εκφράζουν 25 ελληνικοί και διεθνείς φορείς, με κοινή επιστολή προς τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και τους συναρμόδιους υπουργούς.
Η δημόσια συζήτηση γύρω από το μέτρο είχε ξεκινήσει ήδη από τις αρχές Απριλίου, όταν η κυβέρνηση ανακοίνωσε την πρόθεσή της να προχωρήσει σε αυστηρότερους περιορισμούς για τη χρήση των social media από ανηλίκους. Το θέμα προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και παρεμβάσεις από γονείς, εκπαιδευτικούς, επιστήμονες και οργανώσεις ψηφιακών δικαιωμάτων, με βασικό άξονα τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην προστασία των παιδιών και στις ψηφιακές ελευθερίες.
Η συζήτηση απέκτησε πλέον επίσημο χαρακτήρα μετά την ανάρτηση, στις 12 Μαΐου, του σχεδίου νόμου στην πλατφόρμα TRIS της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στο πλαίσιο της διαδικασίας κοινοποίησης και διεθνούς διαβούλευσης.
Μία εβδομάδα αργότερα, 25 οργανώσεις από την Ελλάδα και το εξωτερικό —με δράση στην ψυχική υγεία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την προστασία των παιδιών, τα ψηφιακά δικαιώματα, την επιστήμη Η/Υ και την προστασία των καταναλωτών— συνυπέγραψαν πολυσέλιδη επιστολή 19 σελίδων, στην οποία ασκούν εκτενή κριτική στη νομοθετική πρωτοβουλία.
Οι οργανώσεις υποστηρίζουν ότι η σχεδιαζόμενη διαδικασία «επαλήθευσης ηλικίας» δεν θα επηρεάσει μόνο τους ανήλικους χρήστες, αλλά πρακτικά το σύνολο των πολιτών που χρησιμοποιούν το διαδίκτυο στην Ελλάδα. Όπως αναφέρουν, η υποχρεωτική χρήση εργαλείων ταυτοποίησης και ψηφιακών πορτοφολιών ενδέχεται να μετατρέψει την πρόσβαση στο διαδίκτυο σε διαδικασία διαρκούς ελέγχου και επιτήρησης, περιορίζοντας σταδιακά την ανωνυμία στον ψηφιακό δημόσιο χώρο.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην έλλειψη ουσιαστικής δημόσιας διαβούλευσης πριν από την προώθηση του μέτρου. Οι υπογράφοντες καταγγέλλουν ότι δεν προηγήθηκε συμμετοχική διαδικασία με επιστήμονες, κοινωνικούς φορείς ή ακόμα και με τα ίδια τα παιδιά, ενώ εκφράζουν ερωτήματα για το κατά πόσο ελήφθη υπόψη η εισήγηση της αρμόδιας επιτροπής του ΚΕΣΥ, η οποία —σύμφωνα με όσα αναφέρονται— διατηρούσε επιφυλάξεις απέναντι σε γενικευμένες απαγορεύσεις.
Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκεται επίσης η αναλογικότητα του μέτρου. Οι οργανώσεις αναγνωρίζουν ότι υπάρχουν πραγματικοί κίνδυνοι για τους ανηλίκους στο ψηφιακό περιβάλλον, ωστόσο θεωρούν ότι οι οριζόντιες απαγορεύσεις δεν αποτελούν αποτελεσματική λύση. Αντίθετα, προτείνουν ενίσχυση του ψηφιακού γραμματισμού, εκπαίδευση παιδιών και γονέων, καθώς και αυστηρότερες υποχρεώσεις για τις ίδιες τις πλατφόρμες, ώστε να περιοριστούν οι εθιστικοί και εκμεταλλευτικοί μηχανισμοί λειτουργίας τους.
Παράλληλα, εκφράζονται φόβοι για πιθανό κοινωνικό αποκλεισμό οικογενειών που δεν διαθέτουν επαρκείς ψηφιακές δεξιότητες ή σύγχρονα τεχνολογικά μέσα. Οι φορείς σημειώνουν ακόμη ότι οι ανήλικοι χρήστες είναι πιθανό να στραφούν σε τεχνικές παράκαμψης, όπως VPN ή μη ελεγχόμενες πλατφόρμες, γεγονός που θα μπορούσε τελικά να αυξήσει τους κινδύνους για τα προσωπικά τους δεδομένα.
Σημαντικό μέρος της επιστολής αφορά και τη νομική διάσταση της υπόθεσης. Οι οργανώσεις υποστηρίζουν ότι η ελληνική πρωτοβουλία ενδέχεται να συγκρούεται με το ευρωπαϊκό πλαίσιο που ήδη ρυθμίζει τις ψηφιακές υπηρεσίες μέσω του Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA). Όπως τονίζουν, ο DSA προβλέπει προστασία των ανηλίκων και διαχείριση συστημικών κινδύνων, όχι όμως γενικευμένες απαγορεύσεις πρόσβασης με βάση την ηλικία και υποχρεωτική ταυτοποίηση χρηστών.
Οι συντάκτες της επιστολής σχολιάζουν ακόμη ότι το μέτρο παρουσιάστηκε δημόσια με αντιφατικές δηλώσεις και ασάφειες, γεγονός που —όπως υποστηρίζουν— δημιουργεί αβεβαιότητα τόσο για το πραγματικό εύρος εφαρμογής του όσο και για τη νομική του βιωσιμότητα.
Στο κείμενο επισημαίνεται επίσης, ότι το πεδίο εφαρμογής της ρύθμισης θα μπορούσε να επεκταθεί πέρα από τις μεγάλες εμπορικές πλατφόρμες όπως το TikTok, το Instagram και το Facebook, περιλαμβάνοντας ακόμη και αποκεντρωμένα κοινωνικά δίκτυα όπως το Mastodon και το PixelFed, τα οποία λειτουργούν χωρίς κεντρικό εταιρικό έλεγχο και χωρίς αλγοριθμικούς μηχανισμούς που ενισχύουν τον εθισμό των χρηστών.
Ερωτήματα διατυπώνονται και για την εξαίρεση του YouTube από τη ρύθμιση, παρά το γεγονός ότι αποτελεί μία από τις δημοφιλέστερες πλατφόρμες μεταξύ ανηλίκων και περιλαμβάνει αντίστοιχους μηχανισμούς προώθησης περιεχομένου.
Οι οργανώσεις καταλήγουν ζητώντας από την κυβέρνηση ανοιχτή δημόσια διαβούλευση, δημοσιοποίηση της εισήγησης του ΚΕΣΥ, πλήρη ενημέρωση για τις τεχνικές και νομικές γνωμοδοτήσεις που συνοδεύουν το μέτρο, καθώς και πολιτικές που θα υποχρεώνουν τις ίδιες τις πλατφόρμες να γίνουν ασφαλέστερες για όλους τους χρήστες.
Οι 25 φορείς που υπογράφουν την επιστολή είναι:
Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού
Διεθνής Αμνηστία – Ελληνικό Τμήμα
Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου
ΕΠΑΨΥ – Εταιρεία Περιφερειακής Ανάπτυξης και Ψυχικής Υγείας
Ένωση Καταναλωτών “Η Ποιότητα της Ζωής” Ε.Κ.ΠΟΙ.ΖΩ.
Ένωση Πληροφορικών Ελλάδας (ΕΠΕ)
Ινστιτούτο Έρευνας Ρυθμιστικών Πολιτικών (ΙΝΕΡΠ)
Οργανισμός Ανοιχτών Τεχνολογιών – ΕΕΛΛΑΚ
Asociația pentru Tehnologie și Internet (ApTI)
Alternatif Bilisim
Chaos Computer Club Karlsruhe – Entropia e.V.
Danes je nov dan, Inštitut za druga vprašanja
Defend Digital Me
Digital Democracy Foundation
Electronic Frontier Foundation
works – for digital rights
European Digital Rights (EDRi)
FactReview
Homo Digitalis
Initiative für Netzfreiheit
Ιn_contACT org
IT-Pol Denmark
Metamorphosis Foundation
Share Foundation
Visible Machines – AI Research and Social Awareness Center
