Από την «Πορνογραφία» στο porn revenge

Εχω μερικές φορές την εντύπωση ότι το μεγάλο κοινό εκεί έξω – ή εκεί μέσα, στις κοινωνίες των social media – αντλεί ένα είδος αυταρέσκειας από τη χρήση των νέων όρων που περιγράφουν, καινούργιες και παλιές, συμπεριφορές και πράξεις. Μεγαλύτερης ίσως από τον αποτροπιασμό του γι’ αυτές καθαυτές τις συμπεριφορές και πράξεις. Δεν είναι κακό. Οι κοινωνίες και οι αντιλήψεις μπορεί να μην αλλάζουν με τις λέξεις αλλά, συχνά, οι λέξεις ταυτοποιούν τις αλλαγές. Ετσι, με το που πληροφορηθήκαμε ότι ο Στάθης Παναγιωτόπουλος κρεμούσε στα μπουγαδόσχοινα πορνογραφικών σάιτ τις ιδιωτικές στιγμές της συντρόφου του, μάθαμε και το porn revenge. Που, τελικά, δεν ήταν revenge αλλά σκέτο porn λες και, όπως και να το πεις, δεν είναι το ίδιο ειδεχθές.

Εμένα όμως, αυτή η χρήση των περί πορνό όρων τις τελευταίες μέρες, μου φέρνει στο μυαλό, από μια καραμπόλα συνειρμών, ένα χατζιδακικό βαλσάκι, σε στίχους του Αρη Δαβαράκη. «Πορνογραφία σημαίνει συνουσία / συνωμοσία στο φως των αστεριών / Για την Ευρώπη μα και για την Ασία / πορνογραφούμε στα μάτια των παιδιών». Και αναλογίζομαι πόσο μάς λείπουν σήμερα κάποιοι άνθρωποι σαν τον Μάνο Χατζιδάκι που μπορούσαν να «ελευθερώσουν» λέξεις και έννοιες από τα στενά πλαίσια των όρων.

Ηταν το 1982 όταν ο Χατζιδάκις, είκοσι χρόνια μετά την «Οδό Ονείρων» και χωρίς να έχει κάνει ενδιάμεσα κάτι ανάλογο, ανέβασε την «Πορνογραφία». Μια σπονδυλωτή μουσική παράσταση – δεν του άρεσε να τη λένε «επιθεώρηση» – σε δική του μουσική και σκηνοθεσία και κείμενα νέων συγγραφέων (στίχους σε δύο τραγούδια είχε γράψει και ο Γκάτσος). «Η “Πορνογραφία”» έλεγε τότε ο συνθέτης «είναι ένα παιχνίδι ευαισθησίας με λέξεις, μουσικές και χρώματα που περιγράφει έναν κόσμο απίθανο […] Που περιβάλλει εσάς και εμένα, τους φίλους μας και τους εχθρούς μας, τον παραλογισμό και τη σοφία μας». Η παράσταση είχε ιστορική αποτυχία, κατέβηκε σε ενάμιση μήνα. Πήγαινε κόντρα στο πνεύμα της εποχής (στον πρώτο χρόνο της «Αλλαγής» ήμασταν), κάτι σαν τα σημερινά trends των social media, στο πολύ πιο δυνατό. Στο σημείωμα του προγράμματος έγραφε ανάμεσα σε άλλα: «Πορνογραφία είναι το υποκατάστατο της ερωτικής επικοινωνίας και, σε προέκταση, το υποκατάστατο κάθε ανθρώπινης επικοινωνίας, το υποκατάστατο της αλήθειας. Πορνογραφία πραγματοποιούν οι πολιτικές παρατάξεις που οικειοποιούνται αυθαίρετα και με θρασύτητα την κάθε αναμενόμενη ιστορική αλλαγή και με έντεχνη δολιότητα διαβρώνουν το κοινό αίσθημα και την κοινή λογική […] Πορνογραφία είναι ο εθισμός του κόσμου μας με το τρομακτικό, η καλοζωισμένη αναισθησία μας στου διπλανού τον πόνο. Και όλα αυτά στο όνομα των αλλαγών και του μέλλοντος».

Γράφω πιο πάνω πόσο λείπει από τα διάφορα τρέχοντα το σχόλιο του Χατζιδάκι. Λάθος. Το έχει κάνει σαράντα χρόνια πριν και έχει συμπεριλάβει κάθε λογής «Στάθηδες» ανεξαρτήτως, τυπικά, πορνογραφικής δραστηριότητας. Και νιώθω τυχερή που είδα εκείνη την παράσταση και, βγαίνοντας, σιγομουρμούριζα τον στίχο του τραγουδιού. «Πορνογραφία σημαίνει στην ουσία / φωτογραφία, σημάδι των καιρών». Των κάθε καιρών.