Η σκοτεινή πλευρά του «Καρυοθραύστη»

Παραμονή Χριστουγέννων. Η Μαρί-Κλάρα ανοίγει τα δώρα του νονού της και βρίσκει ένα παράξενο παιχνίδι, τον αγαπημένο της Καρυοθραύστη. Στον εύθραυστο παιδικό της κόσμο, τα όνειρα και η πραγματικότητα μπερδεύονται γλυκά. Στην αγκαλιά του Καρυοθραύστη θα δει τα πιο υπέροχα όνειρα αλλά και τους πιο τρομακτικούς εφιάλτες. Αυτή τη σκοτεινή αλλά και την πιο φωτεινή και φαντασμαγορική πλευρά του γνωστού παραμυθιού επιχειρεί να αναδείξει η νέα παραγωγή του Μπαλέτου της Εθνικής Λυρικής Σκηνής που κάνει πρεμιέρα σήμερα στο Κέντρο Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Ο διευθυντής του Μπαλέτου Κωνσταντίνος Ρήγος, μια δεκαετία μετά την πρώτη του προσέγγιση στο αριστούργημα του Τσαϊκόφσκι, παρουσιάζει μια νέα χορογραφία της ομορφότερης ιστορίας των Χριστουγέννων: του «Καρυοθραύστη». Η παράσταση ανεβαίνει για οκτώ γιορτινές βραδιές σε μουσική διεύθυνση Ηλία Βουδούρη.

Ο Κωνσταντίνος Ρήγος επιστρέφει στον αγαπημένο του συνθέτη και δημιουργεί για δεύτερη φορά μια νέα χορογραφία για τον «Καρυοθραύστη», επιστρατεύοντας όλες τις σύγχρονές του εμπνεύσεις. «Μου αρέσουν πάρα πολύ τα έργα του Τσαϊκόφσκι. Μου αρέσει πάρα πολύ αυτή η τριλογία του μπαλέτου που έχει φτιάξει και με ενδιαφέρει πάρα πολύ. Γι’ αυτόν τον λόγο έχω ξανακάνει και τα τρία. Ο “Καρυοθραύστης” είναι το δεύτερο που κάνω. Το είχα ξανακάνει πριν από 11 χρόνια με το χοροθέατρο Οκτάνα σε μια παράσταση για ενηλίκους. Τώρα ξαναπροσεγγίζω το έργα μέσα από το πρίσμα και τη θέση που βρίσκομαι 10 χρόνια μετά. Τα έργα αυτά του Τσαϊκόφσκι έχουν μια τρομακτική δύναμη κι επιδέχονται πολλές και διαφορετικές αναγνώσεις. Από πολύ ανατρεπτικές μέχρι πολύ κλασικές. Γιατί και η μελωδία και οι ιστορίες έχουν τρομακτικό ενδιαφέρον. Οπότε με αυτή την έννοια, όντας εδώ στο Μπαλέτο της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, σκέφτηκα να τον διαβάσω ξανά τον “Καρυοθραύστη” μέσα από το πνεύμα της κλασικής τεχνικής, του κλασικού μπαλέτου, χρησιμοποιώντας πιο πολύ από ποτέ κλασικό βηματολόγιο σε παράστασή μου» αναφέρει ο ίδιος μιλώντας στο «ΝΣυν».

Στη νέα του προσέγγιση ο χορογράφος διαβάζει το παραμύθι σαν μια αλλόκοτη ιστορία που ο καθένας μπορεί να τη διαβάσει διαφορετικά με βάση τα δικά του όνειρα και απωθημένα. «Φέρνω το παραμύθι σε μια πιο dark punk rock εκδοχή. Χωρίς όμως αυτό να είναι τόσο προφανές. Δηλαδή, απλώς ηλεκτρίζοντας λίγο τα όρια της αισθητικής του παραμυθιού. Απομακρύνοντάς το λίγο δηλαδή από το πολύ χαριτωμένο και φέρνοντάς το σ’ έναν κόσμο πιο σημερινό, που έχει να κάνει πάρα πολύ με την έκθεση στην οποία βρισκόμαστε όλοι μας. Γι’ αυτόν τον λόγο χρησιμοποιώ στοιχεία και από το παραμύθι του Χόφμαν, όχι μόνο από το διαμορφωμένο λιμπρέτο για τη μουσική του Τσαϊκόφσκι» δηλώνει ο Κωνσταντίνος Ρήγος και συνεχίζει. «Τοποθετώ την Κλάρα σ’ ένα γυάλινο κλειστό δωμάτιο που ουσιαστικά είναι για μένα η βιτρίνα της εφηβείας. Μεταφέρω την Κλάρα στην εφηβική της ηλικία και είναι τα παιδιά τα οποία περιμένουν το δώρο των Χριστουγέννων. Το έργο μιλάει για χαρούμενη εκδοχή των Χριστουγέννων, αλλά υπάρχει και η άλλη, η σκοτεινή, γιατί υπάρχουν σπίτια που δεν μπορούν να βιώσουν τα Χριστούγεννα με τον ίδιο τρόπο, παιδιά που δεν μπορούν και ξεφεύγουν στην προσωπική τους φαντασίωση. Σαν να ανοίγουν μια τηλεόραση συμβολική, ένα παράθυρο σε κάτι που θα τους μαγέψει και θα τους απομακρύνει. Αρα λοιπόν βάζω την Κλάρα μέσα σ’ ένα γυάλινο δωμάτιο. Γιατί για μας τους παλαιότερους το δωμάτιο της εφηβείας είναι ένα κλειστό δωμάτιο που δεν έχει επικοινωνία με τον έξω κόσμο. Ομως τώρα το δωμάτιο της εφηβείας για μένα είναι γυάλινο, διαφανές λόγω της χρήσης των social media. Είναι μια βιτρίνα ουσιαστικά η εφηβεία. Τα παιδιά έχουν πλέον μια μεγαλύτερη ανάγκη για έκθεση απ’ ό,τι είχαμε εμείς στο παρελθόν».

ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΣΕΛ. 47

Αν και ο «Καρυοθραύστης» είναι ένα πολύ φωτεινό παραμύθι, ο Κωνσταντίνος Ρήγος, ξεπερνώντας το πρώτο επίπεδο, βυθίζεται στο σκοτεινό του κομμάτι. «Πιστεύω ότι αυτά τα παραμύθια είναι πάρα πολύ σκοτεινά. Και η αλήθεια είναι ότι διαβάζοντας το κείμενο του Χόφμαν, πραγματικά μπαίνεις σε μια πάρα πολύ σκοτεινή ματιά, σχεδόν τρομακτική. Οπότε νομίζω πως μάλλον μ’ αυτόν τον τρόπο επιστρέφω τις ιστορίες στην αρχική τους μορφή. Σε αυτή που είναι περισσότερο αληθινή για μένα. Εχει όλο αυτό το dark στοιχείο που θέλω να βγαίνει στις παραστάσεις αυτές, χωρίς όμως να χάνεται η γοητεία του παραμυθιού. Γιατί τελικά το παραμύθι υπερισχύει όλων αυτών των πραγμάτων και είναι κάτι που με ενδιαφέρει πολύ. Γι’ αυτό ίσως μου αρέσουν πολύ αυτά τα έργα του Τσαϊκόφσκι κι έχει ενδιαφέρον που κάθε 10 χρόνια τα ξαναπιάνω γιατί η μουσική αυτή είναι τόσο δυνατή, τόσο γεμάτη και ταυτόχρονα μπορεί να σε ταξιδέψει σε διαφορετικές αναζητήσεις ανάλογα με την περίοδο που βρίσκεσαι», παραδέχεται ο διευθυντής του Μπαλέτου.

ΤΟ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ. Αυτή η νέα προσέγγιση στο κλασικό έργο του Τσαϊκόφσκι γοητεύει τον ίδιο αφού τον βοηθάει παράλληλα να μιλήσει μέσα από τον χορό για το διαφορετικό, παντρεύοντας το φανταστικό με το ρεαλιστικό. «Θέλω να μιλήσω για το πώς μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα παραμύθι, μια φαντασίωση την οποία να κάνουμε πραγματικότητά μας. Η Μαρί – Κλάρα πλάθει η ίδια τον κόσμο γύρω της. Για να ερωτευτεί ουσιαστικά το διαφορετικό. Να δει η ίδια μόνο στον Καρυοθραύστη, σ’ αυτό το δύσμορφο παιχνίδι, να δει πίσω από το προσωπείο το αγόρι που κρύβεται από πίσω και να ερωτευτεί το διαφορετικό και το διαφορετικό να ζωντανέψει για χάρη της», τονίζει ο Κωνσταντίνος Ρήγος και καταλήγει: «Με γοητεύει το ότι αυτή η κοπέλα ερωτεύεται αυτό το αντικείμενο που πίσω του κρύβεται ένα μαγεμένο αγόρι. Γιατί έχει ενδιαφέρον ότι στο παραμύθι δεν είναι ένας πρίγκιπας πίσω από το προσωπείο. Ενώ αυτή είναι μια πριγκιποπούλα που την έχει καταραστεί η βασίλισσα των ποντικών και θα τη σώσει ένας καρυοθραύστης που θα σπάσει το μαγεμένο καρύδι, στην πραγματικότητα ο καρυοθραύστης είναι ένας κανονικός άνθρωπος, κι αυτό νομίζω ότι έχει ενδιαφέρον. Κι όλο αυτό το πριγκιπικό στοιχείο της φαντασίωσης των παιδιών έρχεται στο έργο σαν ένα στιγμιότυπο παραμυθιού και όχι σαν πραγματικότητα. Μ’ αρέσει αυτός ο ρεαλισμός που έχει το έργο».