«Φόνισσα»: ένα σκηνικό της ψυχής

Γιώργος Κουμεντάκης, συνθέτης

«Γιατί η Φόνισσα σήμερα;»

Συνθέτοντας τη «Φόνισσα», δεν φαντάστηκα μια αναβίωση εποχής, αλλά την «εσωτερική αναβίωση», το ψυχογράφημα της ίδιας της Φόνισσας-Φραγκογιαννούς. Εζησε περίεργη ζωή, δύσκολη και κακότυχη, σε ένα περιβάλλον με έντονες αντιθέσεις. Τι είναι όμως αυτό που την ωθεί να «σώσει» τον κόσμο απαλλάσσοντάς τον από τα αθώα κοριτσάκια; Τι είναι αυτό που θολώνει το μυαλό της; Πώς οι αρχικές τύψεις σπάζουν το φράγμα της χαράς και γίνονται ηδονική εγκληματική πράξη; Στο τέλος αυτής της συνθετικής διαδρομής, ομολογώ ότι άφησα τα ερωτήματα αυτά ανοιχτά. Συμφιλιώθηκα με την ιδέα της εσωτερικής παρατήρησης όλων των πολύπλοκων συναισθημάτων. Αφησα τη μουσική να περιπλανηθεί και να εκφράσει αβίαστα και ελεύθερα τον ψυχισμό της Φραγκογιαννούς, φτάνοντας εκεί που δεν μπορεί να φτάσει η λογική […] Και θα μου πείτε: Γιατί η Φραγκογιαννού-Φόνισσα σήμερα; Τι είναι αυτό που τη συνδέει περισσότερο με τη σημερινή πραγματικότητα; Νομίζω η έλλειψη αγάπης. Εχει δει να υψώνονται γύρω της ο φόβος, το ψέμα, το μίσος, η απελπισία, αλλά όχι η αγάπη. Δεν υπάρχουν όνειρα, μόνο εφιάλτες. Η προβολή της παντοδυναμίας πάνω στους αδύναμους, ανήμπορους ανθρώπους για μια ζωή χωρίς νόημα και η ίδια απέραντη μοναξιά, τότε και τώρα.

Πέτρος Τουλούδης, σκηνογράφος

«Το σκηνικό ως ψυχικό τοπίο»

Αυτό που ήθελα να σκηνογραφήσω ήταν το ψυχικό τοπίο της απαξιωμένης γυναίκας. Παρουσιάζεται όλη αυτή η δραματική πορεία της οδύνης, από την αρχή μέχρι το κρεσέντο της. Είναι ένα τοπίο με στοιχεία ενός παραλήμνιου οικισμού ή ενός τοπίου με κυρίαρχο το υγρό στοιχείο. Κι είναι ένα σύστημα γεφυρών ή ξύλινων σκαλωσιών που εντείνει αυτή τη σχέση. Στο κεντρικό σημείο υπάρχει μια περιστρεφόμενη σκηνή κι εκεί μια κατασκευή με πολλές αναφορές στη λαϊκή αρχιτεκτονική. Η εργασία πάνω στην όπερα ήταν ένας μετεωρισμός μεταξύ παρόντος και παρελθόντος. Θέλαμε να δημιουργήσουμε ένα κάπως άχρονο πλαίσιο που θα λάμβανε μέρος στην ιστορία της Φόνισσας. Ενα δοχείο για να μπορούν οι ιδέες του κειμένου να μεταφραστούν και σκηνικά. Ολο αυτό για να δημιουργηθεί μια βάση ώστε να μπορέσει ο θεατής να ακολουθήσει τον ρυθμό της μουσικής, που είναι το βασικό χαρακτηριστικό του εγχειρήματος. Ολα βρίσκονται μεταξύ ενός ψυχικού, ενός φυσικού κι ενός μεταφυσικού τοπίου. Καταγράφεται με έναν τρόπο ο ψυχισμός της. Ολοι αυτοί οι μηχανισμοί που δημιουργούνται για να περιγράψουν αυτή την ηρωίδα λειτούργησαν σκηνογραφικά. Στο τέλος το σκηνικό γίνεται ο μηχανισμός που δίνει τη λύση. Την ίδια συλλογιστική ακολουθήσαμε και στα κοστούμια που δημιουργήσαμε σε συνεργασία με την Ιωάννα Τσάμη. Αντλήσαμε από παράδοση αλλά δεν τα δουλέψαμε με εικονογραφικό τρόπο. Είδαμε την παράδοση ως μηχανισμό μετάδοσης γνώσης. Αφαιρέθηκαν πάρα πολλά πράγματα τα οποία δεν χρειάζονταν με βάση τις δικές μας προσλαμβάνουσες. Ολα αυτά τα μικρά θραύσματα πληροφοριών και πραγμάτων συνέδεσαν το όλο.