Δύο εναλλακτικές προτάσεις για τον προϋπολογισμό και το πακέτο ενίσχυσης

Η κατάθεση του προϋπολογισμού αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά γεγονότα του έτους. Δεν θα σταθούμε στις προβλέψεις του φετινού προϋπολογισμού, καθώς ειδικά στο μακροοικονομικό του σκέλος, η επαλήθευσή του εξαρτάται από μια σειρά ενδογενών και εξωγενών παραγόντων. Η εκδήλωση του τέταρτου πανδημικού κύματος και οι ανατιμήσεις, κυρίως των ενεργειακών προϊόντων δημιουργούν δεδομένα που θα επηρεάσουν τις μελλοντικές πολιτικές αποφάσεις. Θα επικεντρωθούμε σε δυο επιμέρους θέματα, ένα που αφορά τον κατατεθειμένο προϋπολογισμό και ένα που έλαβε χώρα τρεις ημέρες μετά την κατάθεσή του στο Κοινοβούλιο που αξίζουν μεγαλύτερης ανάλυσης.

Ξεκινώντας από το γεγονός της ανακοίνωσης του Πρωθυπουργού για τη χορήγηση ενός έκτακτου πακέτου ύψους 338,5 εκατομμυρίων ευρώ, 72 μόλις ώρες μετά την κατάθεση του προϋπολογισμού χωρίς να έχει πραγματοποιηθεί αντίστοιχη πρόβλεψη της δαπάνης, γεγονός που εγείρει ερωτήματα για την «ξαφνική ανακάλυψη» επιπρόσθετου δημοσιονομικού χώρου σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα.  Για λόγους επικοινωνίας η κυβέρνηση κατέταξε την ενίσχυση των φυσικών προσώπων στα ληφθέντα μέτρα αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης. Αυτό που πρέπει να σημειωθεί είναι ότι το συγκεκριμένο πακέτο σαφώς δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως «μέρισμα» από τη στιγμή που ο προϋπολογισμός προβλέπει πρωτογενές έλλειμμα της τάξης του 7,3%, με βάση τη μεθοδολογία της ενισχυμένης εποπτείας. Επομένως η χρηματοδότηση του παραπάνω ποσού δεν έχει ως πηγή την υπεραπόδοση της οικονομίας αλλά ότι μέσω αύξησης του ελλείμματος, πρακτικά με δανεικά. Δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής μας ότι το ελληνικό δημόσιο χρέος κινείται στα όρια του 200% (197,1% προβλέπει ο προϋπολογισμός), επίπεδο που αποτελεί το υψηλότερο από το σύνολο των χωρών της ΕΕ. Εναλλακτικά, καθώς σε έκτακτες συνθήκες λαμβάνονται υποχρεωτικά και έκτακτα μέτρα, θα μπορούσε να εξετασθεί η εύρεση ενός κατάλληλου μίγματος παρεμβάσεων στο ενεργειακό κόστος των επιχειρήσεων. Μην λησμονούμε ότι οι υγιείς επιχειρήσεις ανεξαρτήτου μεγέθους θα κληθούν να σηκώσουν, πέραν της αύξησης του κόστους παραγωγής, την ανάκαμψη της οικονομίας, της απασχόλησης και της απορρόφησης των ευρωπαϊκών κονδυλίων με τρόπο που θα επιφέρει τον ουσιαστικό μετασχηματισμό του παραγωγικού προτύπου μας.

Η δεύτερη παρατήρηση αφορά ένα βασικό στοιχείο του προϋπολογισμού, τις δαπάνες υγείας, που δείχνει τη φιλοσοφία που διέπει την σημερινή κυβέρνηση. Ανατρέχοντας στους πίνακες της εισηγητικής έκθεσης του προϋπολογισμού εμφανίζεται μείωση των δαπανών υγείας περίπου μισό δισεκατομμυρίου ευρώ. Την ίδια στιγμή όμως εμπεριέχεται αντίστοιχο ποσό για πιθανές έκτακτες δαπάνες, με το οικονομικό επιτελείο να υπογραμμίζει ότι έχει προνοήσει για το ενδεχόμενο κάλυψης επιπρόσθετων εξόδων λόγω της πανδημίας. Υπό αυτήν την οπτική δεν υπάρχει κάτι μεμπτό. Ωστόσο η συγκεκριμένη προσέγγιση δείχνει ότι σε ένα υποθετικό σενάριο εξάλειψης της πανδημίας η κυβέρνηση δεν θα προέκρινε την ενίσχυση του συστήματος υγείας ως βασική πολιτική επιλογή. Σαφώς είναι αυταπόδεικτη η υποτίμηση των πρόσφατων αρνητικών δεδομένων στην εξέλιξη της υγειονομικής κρίσης, που δυστυχώς μας κατατάσσουν ιδιαίτερα χαμηλά στην αντιμετώπιση της σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Αξίζει να τονισθεί ότι ο ΠΟΥ θεωρεί τον αιώνα που διανύουμε ως περίοδο εκδήλωσης πανδημιών, καλώντας τις χώρες να συνυπολογίσουν στις μελλοντικές αποφάσεις τους αυτό το αρνητικό ενδεχόμενο. Η συζήτηση που διεξάγεται διεθνώς για τα θέματα υγείας συμπεριλαμβάνει αφενός αυτά τα σενάρια και αφετέρου τα διδάγματα της εμπειρίας της τελευταίας διετίας, θεωρώντας πλέον την ενίσχυση των κοινωνικών δομών ως συστατικό στοιχείο της αναπτυξιακής πολιτικής μιας χώρας. Υπό αυτό το πρίσμα δεν πρέπει να θεωρείται τυχαία η μεταβολή της προσέγγισης ακόμα και συντηρητικών κομμάτων και κυβερνήσεων, όπως το παράδειγμα της Μεγάλης Βρετανίας όπου ο B. Johnson ανακοίνωσε την ενίσχυση του NHS.

Οσον αφορά το πρώτο θέμα που αναλύσαμε, της ανακοίνωσης του πακέτου ενίσχυσης, ο πολιτικός και ο δημοσιογραφικός κόσμος το εντάσσει στο πλαίσιο μιας παρατεταμένης προεκλογικής περιόδου, εξού και η σύμφωνη γνώμη της πλειονότητας των κοινοβουλευτικών κομμάτων. Το δεύτερο όμως θέμα, της ουσιαστικής ενίσχυσης του εθνικού συστήματος υγείας, προαπαιτεί την πίστη στον ρόλο ενός αναβαθμισμένου και σύγχρονου δημόσιου τομέα, κάτι που δεν συμπεριλαμβάνεται στο ιδεολογικό υπόβαθρο της σημερινής κυβερνώσας παράταξης. Αυτά θα αποτελέσουν βασικά επίδικα της πολιτικής αντιπαράθεσης έως τον χρόνο τέλεσης των εθνικών εκλογών.

Ο Δημήτρης Λιάκος είναι πρώην υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ