Μια συμφωνία για τη μετά Μέρκελ εποχή

Το Παλάτσο ντελ Κουιρινάλε χτίστηκε το 1583 από τον Πάπα Γρηγόριο ΙΓ’ ως θερινή παπική κατοικία. Αργότερα, τον 19ο αιώνα, έγινε η επίσημη βασιλική κατοικία και στη συνέχεια, από το 1946, η επίσημη κατοικία και το γραφείο των προέδρων της Ιταλικής Δημοκρατίας. Δεν είναι το κέντρο της ιταλικής πολιτικής ζωής. Εκεί, όμως, λύνονται όλες οι κρίσεις. Εκεί πραγματοποιούνται επίσης οι πλέον επίσημες τελετές. Εκεί επρόκειτο να υπογράψουν σήμερα το πρωί ο ιταλός πρωθυπουργός Μάριο Ντράγκι και ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, μετά το χθεσινό τους δείπνο, τη «Γαλλο-Ιταλική Συνθήκη Ενισχυμένης Συνεργασίας».

Με βάση τη θεσμική λογική, βέβαια, θα μπορούσε να πει κανείς πως η επιλογή του χώρου είναι κάπως ανάρμοστη. Οι συνθήκες εμπίπτουν στις αρμοδιότητες του πρωθυπουργού και όχι του προέδρου. Σκοπός ήταν όμως να καταστεί σαφές πως η γαλλοϊταλική σχέση είναι εξίσου στενή με τη γαλλογερμανική, που καθαγιάστηκε το 1963 από τον Κόνραντ Αντενάουερ και τον Σαρλ ντε Γκολ με τη Συνθήκη των Ηλυσίων. Είναι άραγε αρκετό αυτό το σύμβολο ώστε να επιβληθεί η ιδέα ενός γαλλοϊταλικού διδύμου εξίσου γερού με τον γαλλογερμανικό άξονα; Μπορεί η Συνθήκη του Κυριναλίου να αναδιαμορφώσει την ΕΕ με τον ίδιο τρόπο που το έκανε ο γερμανογαλλικός πρόγονός της;

Οι πρώτες διαπραγματεύσεις για μια τέτοια συνθήκη είχαν γίνει το 2018, επί ιταλικής πρωθυπουργίας Πάολο Τζεντιλόνι. Την ίδια χρονιά πήρε ωστόσο τη θέση του ο Τζουζέπε Κόντε, επικεφαλής μιας λαϊκιστικής κυβέρνησης Λέγκας – Κινήματος Πέντε Αστέρων και οι γαλλοϊταλικές σχέσεις βυθίστηκαν σε μία κρίση που δεν άρχισε να εκτονώνεται παρά μόνο όταν αντικαταστάθηκε η Λέγκα στον κυβερνητικό συνασπισμό από το Δημοκρατικό Κόμμα, και δεν μπήκε οριστικά στην άκρη παρά μόνο τον περασμένο Φεβρουάριο, όταν ανέλαβε την πρωθυπουργία της Ιταλίας ο Μάριο Ντράγκι – που μοιράζεται με τον γάλλο πρόεδρο τις ίδιες φιλοευρωπαϊκές και κεντρώες θέσεις. Σύμφωνα με το Ελιζέ, η νέα συνθήκη «θα προωθήσει τη σύγκλιση των γαλλικών και ιταλικών θέσεων, καθώς και τον συντονισμό των δύο χωρών σε θέματα ευρωπαϊκής και εξωτερικής πολιτικής, ασφάλειας και άμυνας, μεταναστευτικής πολιτικής, οικονομίας, εκπαίδευσης, έρευνας, πολιτισμού και διασυνοριακής συνεργασίας». Σύμφωνα με ιταλική κυβερνητική πηγή, η κίνηση θα έχει «μεγάλη συμβολική αξία» σε ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο που χαρακτηρίζεται από τη μετα-Brexit αστάθεια και την πολιτική μετάβαση στη Γερμανία. Στόχος της Συνθήκης, αναγνώρισε άλλη ιταλική κυβερνητική πηγή, είναι να αλλάξουν οι ισορροπίες δυνάμεων στην Ευρώπη μετά την αποχώρηση της Ανγκελα Μέρκελ.

Γιατί, φυσικά, η χρονική στιγμή που επελέγη για την υπογραφή αυτής της πρωτόγνωρης διμερούς συνθήκης δεν είναι τυχαία: Παρίσι και Ρώμη ήθελαν να την επισημοποιήσουν πριν από την αποχώρηση, τον Ιανουάριο, του ιταλού προέδρου Σέρτζο Ματαρέλα, που βρίσκεται κοντά στο τέλος της επταετούς του θητείας, πριν ξεκινήσει επίσης επίσημα η προεκλογική εκστρατεία για τις γαλλικές προεδρικές εκλογές της άνοιξης – και ακριβώς τη στιγμή που η αποχώρηση της Μέρκελ δημιουργεί ένα κενό στην ευρωπαϊκή πολιτική. Οι Γάλλοι βέβαια σπεύδουν να επισημάνουν πως η Συνθήκη του Κυριναλίου δεν πρέπει να ερμηνευτεί ως απομάκρυνση του Παρισιού από τη γαλλογερμανική σχέση: «Υπάρχει μία ομοιότητα στην προσέγγιση, στις φιλοδοξίες, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως υπάρχει στρατηγική βούληση της Γαλλίας να αναθεωρήσει τις συμμαχίες της», δήλωσε στο Politico αξιωματούχος του Ελιζέ. Σύμφωνα με τις πληροφορίες, η Συνθήκη δεσμεύει τη Γαλλία και την Ιταλία σε μία «ενισχυμένη συνεργασία» σε τομείς όπως η ασφάλεια, η άμυνα, οι ευρωπαϊκές υποθέσεις, η μετανάστευση, η βιομηχανία, οι στρατηγικοί τομείς (συμπεριλαμβανομένου του 5G, της τεχνητής νοημοσύνης και του cloud), η Δικαιοσύνη, τα επιχειρηματικά κεφάλαια στις νεοφυείς και καινοτόμες επιχειρήσεις, η μακροοικονομία, ο πολιτισμός και η νεολαία, με συντονισμό των αρμόδιων υπουργών αλλά και των γαλλοϊταλικών θέσεων πριν από κρίσιμες συνόδους.

Οπως σημειώνει βέβαια στο Euronews η Ματίλντ Σιουλά, από το European Council on Foreign Relations στο Παρίσι, ούτε Γαλλία ούτε η Ιταλία είναι «αφελείς»: θέματα όπως η μετανάστευση θα παραμείνουν ευαίσθητα, η συνθήκη όμως αποτελεί μία «δέσμευση συνεργασίας». Σύμφωνα με την ίδια, μία θετική έκβαση της Συνθήκης θα ήταν «το να αρχίσουν να ακούγονται περισσότερο οι νότιες χώρες. Και νομίζω πως η Γαλλία μπορεί να βοηθήσει σε αυτό, διότι βρίσκεται εγγύτερα στις νότιες χώρες, όπως η Ιταλία, η Ισπανία ή η Ελλάδα».