Η αξία της ανθρώπινης ζωής εν μέσω πανδημίας

Ο Πρωθυπουργός έχει αποδείξει ότι προτάσσει την αξία των ανθρώπινων ζωών έναντι της οικονομικής δραστηριότητας. Το έπραξε τόσο στην αντιμετώπιση της πανδημίας όσο και στην αντιμετώπιση των πυρκαγιών. Ωστόσο, στην τρέχουσα αντιμετώπιση της πανδημίας, έχει αλλάξει τη στάση του. Ο λόγος που επικαλείται ο ίδιος είναι ότι ήρθε το εμβόλιο στη ζωή μας. Ας δούμε όμως τι σημαίνει αυτό.

Αρχικά να τονίσουμε ότι οι ζωές πάντοτε σταθμίζονται με πτυχές της ανθρώπινης δραστηριότητας. Για παράδειγμα, παρότι τα ατυχήματα στοιχίζουν ανθρώπινες ζωές, τα οχήματα δεν έχουν απαγορευτεί. Η γρήγορη μετακίνηση για το σύνολο σχεδόν των πολιτών αξίζει τη θυσία. Ενα άλλο παράδειγμα είναι ο τομέας της Υγείας: καμία κυβέρνηση δεν αφιερώνει το σύνολο του προϋπολογισμού της στη λειτουργία των νοσοκομείων ώστε να σώσει όσο το δυνατόν περισσότερες ζωές, καθώς άλλες πτυχές της ζωής, όπως η εκπαίδευση, αξίζουν επίσης την επένδυση των ελλήνων φορολογουμένων. Η κυβέρνηση αναπόφευκτα καλείται να λαμβάνει δύσκολες αποφάσεις που συνυπολογίζουν το κόστος των ανθρώπινων ζωών. Αυτό το οποίο όμως δεν (πρέπει να) κάνει ποτέ είναι να αξιολογήσει μια ζωή πιο θετικά από μία άλλη. Ολες οι ζωές αξίζουν εξίσου.

Είναι λογικό η κυβέρνηση να προσπαθεί να λειτουργήσει την οικονομία εφόσον μπορεί να κρατήσει την απώλεια ζωών σε χαμηλά επίπεδα. Τώρα πλέον που η κατάσταση φαίνεται να ξεφεύγει από τον έλεγχό της, τίθενται εν αμφιβόλω οι προτεραιότητές της. Η κυβέρνηση, διά στόματος και του ίδιου του Πρωθυπουργού, προτάσσει την ομαλή οικονομική δραστηριότητα εφόσον στον αντίποδα μιλάμε κυρίως για ζωές ανεμβολίαστων. Για να το θέσω με απλό μαθηματικό τρόπο: αξία ζωών εμβολιασμένων> αξία οικονομικής δραστηριότητας> αξία ζωών ανεμβολίαστων. Ενδεχομένως, όταν η πανδημία θα πλήξει το ΕΣΥ σε βαθμό που θα κινδυνεύουν περισσότερο οι εμβολιασμένοι, θα υπάρξουν πιο ισχυρά μέτρα για την ανάσχεση του ιού.

Τα διαφορετικά μέτρα και σταθμά της κυβέρνησης είναι εμφανή και ως προς την επιβολή των περιορισμών. Ενώ είναι γνωστό πλέον ότι και οι εμβολιασμένοι μεταδίδουν τον ιό, τα μέτρα προστασίας της δημόσιας υγείας αφορούν αποκλειστικά τους ανεμβολίαστους συμπολίτες μας. Αντί η κυβέρνηση να θέτει προτεραιότητες μόνο στη βάση της αρχής της προστασίας της δημόσιας υγείας, περιορίζεται σε αποσπασματικούς τακτικισμούς που στοχεύουν σε τιμωρία των ανεμβολίαστων και επιβράβευση των εμβολιασμένων. Χαρακτηριστική είναι η δήλωση του υπουργού Υγείας ότι δεν θα τιμωρηθεί το 75% των πολιτών για την εξάπλωση της πανδημίας (υπονοώντας ότι θα τιμωρηθεί το υπόλοιπο 25%). Η πολιτική της κυβέρνησης μοιάζει με ένα ψυχολογικό πείραμα που βασίζεται στις αρχές της θεωρίας του συμπεριφορισμού, με απρόβλεπτες συνέπειες για τον κοινωνικό ιστό. Πάνω από όλα όμως δείχνει να αποδίδει διαφορετική αξία σε ανθρώπινες ζωές.

Κάπου εδώ η κυβέρνηση οφείλει να κάνει ένα βήμα πίσω. Οφείλει να θυμηθεί ότι η προστασία της ζωής αφορά τους πάντες με τον ίδιο τρόπο. Η διάκριση ενάντια στους ανεμβολίαστους μπορεί να φέρει θετικά αποτελέσματα μεσοπρόθεσμα, αλλά έχει και ιδιαιτέρως αρνητικούς συμβολισμούς, λόγω της άνισης μεταχείρισης των πολιτών, και αρνητικές επιπτώσεις, λόγω της διάρρηξης της κοινωνικής συνοχής.

Αυτή τη στιγμή, η κυβέρνηση χρειάζεται να εστιάσει στο παρόν και στον τρόπο που θα καταφέρει να σώσει ανθρώπινες ζωές αμβλύνοντας τις κοινωνικές αντιθέσεις. Αυτό ασφαλώς θα σημάνει οριζόντιους περιορισμούς που θα αφορούν και τους εμβολιασμένους. Ισως μάλιστα με αυτόν τον δραστικό τρόπο να περισώσει και μεγάλο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας. Γιατί καμία οικονομία δεν μπορεί να λειτουργήσει ομαλά με πολλές δεκάδες νεκρών την ημέρα.

Ο Αλέξης Αρβανίτης είναι επίκουρος καθηγητής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης