Η κλιματική αλλαγή και ο σινοαμερικανικός Ψυχρός Πόλεμος

Η προσπάθεια της τελευταίας στιγμής στην COP26 για να διατηρηθεί η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας κάτω από τον 1,5 βαθμό Κελσίου, σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα, ήταν καταδικασμένη να αποτύχει, ανεξαρτήτως του αριθμού των ηγετών κρατών και επιχειρήσεων που θα ταξίδευαν στη Γλασκώβη. Προκειμένου να επιτύχει ο κόσμος έστω και τον στόχο των 2 βαθμών, απαιτείται συνεργασία ανάμεσα σε Ηνωμένες Πολιτείες και Κίνα.

Η κλιματική αλλαγή προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία στις δύο χώρες για να συνεργαστούν και η αιφνίδια ανακοίνωση ενός κοινού σχεδίου για τον περιορισμό των εκπομπών μεθανίου γεννά κάποια ελπίδα. Ωστόσο το υπάρχον γεωπολιτικό περιβάλλον εμποδίζει την όποια πρόοδο προς μια ευρύτερη συνεργασία.

Η αλήθεια είναι ότι οι προκλήσεις που απειλούν την ίδια τους την ύπαρξη συχνά αναγκάζουν τις χώρες να συγκλίνουν. ΗΠΑ, Βρετανία και Σοβιετική Ενωση ένωσαν τις δυνάμεις τους για να κατανικήσουν τη Γερμανία και την Ιαπωνία στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Παρά δε τις σοβαρές διαφωνίες τους, Ευρωπαίοι και Αμερικανοί ενώθηκαν προκειμένου να αντιμετωπίσουν τη μεταπολεμική σοβιετική απειλή. Θα μπορούσαν λοιπόν ΗΠΑ και Κίνα να συνεργαστούν για να αντιμετωπίσουν από κοινού την κλιματική αλλαγή; Ενδεχομένως, αλλά μόνο εφόσον υπάρξει δημόσια πίεση για να συμβεί κάτι τέτοιο και στις δύο χώρες.

Με την πρώτη ματιά, αυτό μοιάζει απίθανο. Το πολιτικό σύστημα των ΗΠΑ παραμένει εξαιρετικά ευάλωτο στις παρεμβάσεις των «ισχυρών του πετρελαίου», που κάνουν ό,τι μπορούν για να μπλοκάρουν ή να επιβραδύνουν την ανάληψη ουσιαστικής δράσης, ενώ παράλληλα προσπαθούν να κερδίσουν χρόνο. Επιπλέον, η κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν έχει, όπως είναι κατανοητό, επικεντρώσει τις προσπάθειές της στην αντιμετώπιση σοβαρών προκλήσεων στο εσωτερικό, που έχουν σχέση με τις υποδομές, τη φτώχεια, τις ανισότητες και την πόλωση – και μάλιστα πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές του επόμενου έτους, στις οποίες το Δημοκρατικό Κόμμα ενδέχεται να χάσει την πλειοψηφία του στο Κογκρέσο.

Την ίδια στιγμή, η 6η Ολομέλεια του ΚΚ Κίνας ολοκληρώθηκε στο Πεκίνο, με το κέντρο βάρους να πέφτει στην εμπέδωση της ηγεμονίας του Σι Τζινπίνγκ και της κυριαρχίας του Κόμματος στην κοινωνία. Η κινεζική ηγεσία κατανοεί ότι οφείλει να συνεχίσει να ασκεί αυστηρό έλεγχο στα προσωπικά δεδομένα και στα ΜΜΕ, επιτυγχάνοντας παράλληλα επαρκή ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης προκειμένου να αποτρέψει τη δυσφορία στην αναπτυσσόμενη μεσαία τάξη της χώρας. Κατά συνέπεια, η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί άμεση προτεραιότητα για το ΚΚ Κίνας.

Ετσι, παρά την ελπιδοφόρα ανακοίνωση για το μεθάνιο, δεν μπορούμε να στηριζόμαστε στις πολιτικές ελίτ ούτε της Κίνας ούτε των ΗΠΑ για να καταστεί η κλιματική αλλαγή ύψιστη προτεραιότητα. Αλλά δεν χρειάζεται και να το κάνουμε. Αλλωστε και στις δύο χώρες μεγάλο μέρος του πληθυσμού απαιτεί ουσιαστικές πολιτικές στο συγκεκριμένο θέμα. Η εμπειρία δε της Ευρώπης έχει δείξει ότι τέτοιου είδους ακτιβισμός μπορεί να έχει μεγάλη επίδραση.

Σίγουρα, μια ουσιαστική συνεργασία για το κλίμα θα μπορούσε να φέρει και άλλα οφέλη, αμβλύνοντας τις εντάσεις σε άλλα πεδία, όπως το εμπόριο ή το καθεστώς της Ταϊβάν. Οπως ο Ψυχρός Πόλεμος ενίσχυσε τη συνεργασία ανάμεσα στις ΗΠΑ και τις ευρωπαϊκές δυνάμεις, έτσι και η κλιματική κρίση μπορεί να οδηγήσει σε λιγότερο εχθρικές σινοαμερικανικές σχέσεις. Το αποτέλεσμα δεν θα εξαρτηθεί από τις συμφωνίες που συνήφθησαν στα κλειστά δωμάτια της Γλασκώβης αλλά από το κατά πόσο κινέζοι και αμερικανοί ηγέτες θα αισθανθούν τη δημόσια πίεση για να κινηθούν προς αυτή την κατεύθυνση.

Ο Ντάρον Ατζέμογλου είναι καθηγητής Οικονομικών στο ΜΙΤ και συγγραφέας μαζί με τον Τζέιμς Ρόμπινσον των βιβλίων «Γιατί αποτυγχάνουν τα έθνη» και «Ο στενός διάδρομος» (και τα δύο στα ελληνικά από τις εκδ. Λιβάνη)