«H προστασία των θυμάτων εμπορίας και μαστροπείας»

Την 11^η Νοεμβρίου 2021 ψηφίσθηκε στη Βουλή των Ελλήνων ο νόμος 4855/2021, ο οποίος επέφερε σημαντικές τροποποιήσεις διατάξεων του Ποινικού Κώδικα και του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας. Βασική στόχευση του υπουργείου Δικαιοσύνης ήταν από την πρώτη στιγμή η εισαγωγή, επαναφορά αλλά και αποκατάσταση μεταξύ άλλων και εκείνων των διατάξεων που αφορούν στα εγκλήματα κατά της προσωπικής ελευθερίας των ανθρώπων και της οικονομικής εκμετάλλευσης της γενετήσιας ζωής. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το αδίκημα της μαστροπείας, όπως αυτό προβλέπεται στο άρθρο 349 του Ποινικού Κώδικα. Το 2019 τροποποιήθηκε και καταργήθηκε ως αξιόποινη πράξη η μαστροπεία ενηλίκων γυναικών. Ετσι, η διάταξη περιορίσθηκε στην πρόβλεψη μόνον για τη μαστροπεία ανηλίκων. Ομως η κατάργηση της εν λόγω πρόβλεψης στην προϊσχύουσα – πλέον – μορφή του άρθρου 349 του Ποινικού Κώδικα δημιούργησε ένα σημαντικό κενό στο πεδίο της ποινικής αντιμετώπισης της σχετικής εγκληματικότητας. Το αδίκημα της εμπορίας ανθρώπων για σεξουαλική εκμετάλλευση δεν κάλυπτε επαρκώς όλες τις μορφές εκμετάλλευσης της πορνείας ενηλίκων, ιδίως όταν το θύμα δεν διέθετε τον ευάλωτο χαρακτήρα που απαιτείται για τη στοιχειοθέτηση του αδικήματος ή όπου ο ευάλωτος χαρακτήρας δεν μπορούσε να θεμελιωθεί λόγω αποδεικτικών δυσχερειών. Με το άρθρο 81 του ν. 4855/2021 η προηγούμενη νομική θεώρηση αποκαταστάθηκε και επανήλθε το αξιόποινο της πράξης της μαστροπείας ενηλίκων.

Αλλαγές επέφερε ο νόμος 4855/2021 και στο αδίκημα της εμπορίας ανθρώπων σε δύο επίπεδα: από τη μία πλευρά στην αυστηροποίηση των προβλεπόμενων ποινών και, μάλιστα, στην περίπτωση που επέλθει θάνατος από την πράξη αυτή με την πρόβλεψη ως μόνης ποινής της ισόβιας κάθειρξης. Από την άλλη πλευρά, με την προσθήκη του άρθρου 323^Α του Ποινικού Κώδικα στις διατάξεις που αφορούν τη δυνατότητα για υφ’ όρον απόλυση και αυστηροποιούν τις προϋποθέσεις της, αυξάνοντας, παράλληλα, τον χρόνο πραγματικής έκτισης της ποινής. Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται ένα στιβαρό και νομικά άρτιο πλαίσιο προστασίας ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, όπως οι ανήλικοι, οι πολίτες τρίτων χωρών, τα θύματα σεξουαλικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης που λόγω της θέσης τους και της κακοποίησης που έχουν υποστεί χρίζουν αυξημένης προστασίας και πρόνοιας.

Στην κατεύθυνση αυτή ήρθαν να προστεθούν και δύο σημαντικότατες προβλέψεις του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας. Πρώτον, το άρθρο 100 του νέου νόμου, με το οποίο τροποποιείται το άρθρο 32 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας και πλέον δίνεται ρητά η δυνατότητα στον εισαγγελέα του Αρείου Πάγου σε εξαιρετικής φύσεως υποθέσεις ή σε κακουργήματα κατά της γενετήσιας ελευθερίας και εκμετάλλευσης της οικονομικής ζωής να διατάσσει τη διεξαγωγή της ανάκρισης και την εισαγωγή της υπόθεσης στο ακροατήριο κατ’ απόλυτη προτεραιότητα. Και δεύτερον, το άρθρο 121 του νόμου 4588/2021, το οποίο προσέθεσε στο άρθρο 228 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας σχετικά με τους μάρτυρες θύματα της εμπορίας ανθρώπων και τα ενήλικα θύματα αδικημάτων που στρέφονται κατά της γενετήσιας ελευθερίας και οικονομικής εκμετάλλευσης της γενετήσιας ζωής. Με την προσθήκη αυτή τα ενήλικα θύματα θα εξετάζονται υποχρεωτικά με την παρουσία ψυχολόγου ή ψυχιάτρου, προκειμένου, λόγω της φύσεως των εν λόγω αδικημάτων, να αποφεύγεται η περαιτέρω θυματοποίησή τους.

Το υπουργείο Δικαιοσύνης έχει θέσει την προστασία των θυμάτων ως κεντρική του προτεραιότητα και η πρόσφατη νομοθετική πρωτοβουλία το επιβεβαιώνει. Εχει δε ήδη συγκροτηθεί ομάδα εργασίας με αντικείμενο την προστασία των θυμάτων από την εμπορία ανθρώπων, η οποία θα συνεχίσει να εξετάζει οριζόντια επιπλέον πρωτοβουλίες. Η προστασία των θυμάτων θα παραμείνει στο επίκεντρο των πολιτικών μας.

Ο Γιώργος Κώτσηρας είναι υφυπουργός Δικαιοσύνης