Επιρρηματικών συνέχεια

Έγραφα το προηγούμενο Σάββατο για κάποια επιρρήματα που άλλη έννοια έχουν με την κατάληξη –ως και άλλη με την κατάληξη –α (απλώς/απλά, εκτάκτως/έκτακτα, αδιακρίτως/αδιάκριτα, κ.λπ.). Τι γίνεται όμως με τα υπόλοιπα επιρρήματα, τα πολλά, αυτά που έχουν μία μόνο έννοια; Ποια είναι η πιο σωστή κατάληξη: -ως ή -α;

Ίσως ένα από τα κριτήρια για την κατάληξη που επιλέγεται να είναι η λόγια καταγωγή ορισμένων επιρρημάτων, οπότε το -ως προβάλλει ως περίπου αυτονόητο (επισταμένως, ανυπερθέτως, χρονίως, κ.λπ.). Μια δεύτερη περίπτωση είναι τα επιρρήματα τα προερχόμενα από τριτόκλιτα επίθετα σε -ης, οπότε και πάλι η κατάληξη -ως είναι ουσιαστικά μονόδρομος (σαφώς, απρεπώς, διεθνώς, επαρκώς, εκτενώς, αφειδώς, πυρετωδώς, αβλαβώς, επιεικώς, επιμελώς, ενστικτωδώς). Σε αυτές τις περιπτώσεις θα ήταν, προφανώς, τερατώδες να γράφει ή να λέει κάποιος σαφά, διεθνά ή επαρκά – αν και, τώρα που το σκέφτομαι, είχα ακούσει κάποτε έναν πολιτικό να λέει ότι «πρέπει να αντιμετωπίζουμε επιεικά (sic) τους παραβάτες».

Μια άλλη περίπτωση όπου το επίρρημα πρέπει απαραιτήτως να έχει κατάληξη -ως είναι όταν προηγείται του ουδέτερου κάποιου επιθέτου ή κάποιας μετοχής στον πληθυντικό. Ο λόγος είναι ότι, σε διαφορετική περίπτωση, θα είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς αν πρόκειται για επίρρημα ή για επιθετικό προσδιορισμό. Παραδείγματα, για να γίνω σαφέστερος: «τα ψηφοδέλτια είναι αυτομάτως άκυρα» (και όχι αυτόματα άκυρα), «τα έργα ήταν αυστηρώς ακατάλληλα» (και όχι αυστηρά ακατάλληλα), «τα ευκόλως εννοούμενα παραλείπονται» (και όχι τα εύκολα εννοούμενα), κ.λπ.

Και βέβαια, καλό θα είναι να ξεχάσουμε σταδιακά και κάποια παλαιοδημοτικίστικης προέλευσης επιρρήματα όπως πλέρια, προηγούμενα, επόμενα, ως υποκατάστατα των πλήρως, προηγουμένως, επομένως.

Κατά τα άλλα, υπάρχουν ασφαλώς και επιρρήματα που μια χαρά τούς πάει η κατάληξη -α (βασικά, αντικειμενικά, ριζικά, καθοριστικά, κ.ά.), και επομένως δεν συντρέχει κανένας λόγος να τους κολλάει κανείς το -ως (βασικώς, αντικειμενικώς, ριζικώς, καθοριστικώς) σε μια προσπάθεια επίδειξης λογιοτατισμού ο οποίος συνήθως διολισθαίνει στον βλαχοδημαρχισμό.

Τέλος, υπάρχουν και επιρρήματα που «σηκώνουν» τόσο την κατάληξη -α όσο και την κατάληξη -ως (αντιθέτως/αντίθετα, γενικώς/γενικά, βεβαίως/βέβαια, απολύτως/απόλυτα, κ.ά.). Σε αυτές τις περιπτώσεις, θα έλεγα ότι η επιλογή εξαρτάται από τον τύπο ή το είδος του κειμένου, από το γενικότερο ύφος του, από τα συμφραζόμενα, ακόμα και από τις γλωσσικές προτιμήσεις ή το γλωσσικό αισθητήριο αυτού που γράφει ή μιλάει. Γιατί όχι; Δεν είμαστε ρομπότ, ούτε είναι όλα τυφλοσούρτης στη γλώσσα.

Επιδόρπιο

Οι Ρωμαίοι έλεγαν ότι ένα έργο αρχιτεκτονικής πρέπει να διαθέτει τρεις αρετές: firmitas, utilitas και venustas, δηλαδή σταθερότητα, χρηστικότητα και χάρη/κομψότητα. Μάλλον τα είχαν πει όλα επί του θέματος.