NON PAPER

Εις μνήμη

Η αφορμή είναι η σημερινή επέτειος της γέννησής της. Οι αιτίες όμως παραμένουν σταθερές εδώ και 77 χρόνια, από την ημέρα της δολοφονίας της δηλαδή. Και είναι ο φθόνος, η αντιζηλία, η ιδεοληψία, το μίσος, οι εργασιακές συντεχνίες που στοχοποιούν κάποιον μέχρι τελικής εξοντώσεώς του. Μέχρι θανάτου ή «θανάτου». Τα εισαγωγικά ανοιγοκλείνουν ανάλογα με τις εποχές. Θάνατος στις εμφυλιοπολεμικές συγκρούσεις μίας εποχής. «Θάνατος» στα χρόνια των σόσιαλ μίντια.

Για την Ελένη Παπαδάκη, κατά πολλούς τη μεγαλύτερη ελληνίδα ηθοποιό, ήταν θάνατος. Χωρίς εισαγωγικά. Μια δολοφονία που ήταν «…χειρότερη από έγκλημα. Ηταν λάθος» όπως είπε ο Αλκης Θρύλος (ψευδώνυμο της Ελένης Ουράνη – Νεγρεπόντη) προσαρμόζοντας στην περίπτωση τη γνωστή φράση, η πατρότητα της οποίας αποδίδεται σε πολλούς. Ενα λάθος που παρά την αναγνώρισή του τότε – πολύ λίγο μετά τη δολοφονία της – από το ΚΚΕ και την εκτέλεση, από τους ίδιους τους συντρόφους του, του δολοφόνου της «καπετάν Ορέστη», αρκετοί υποστηρίζουν ακόμη. Με την ιδεοληπτική εμμονή που υποστηρίζονται πάντα τα λάθη, ειδικά από τις επόμενες γενιές (δεν ζει κανείς σήμερα από τους πρωτεργάτες αυτής της ιστορίας).

Να ξαναθυμηθούμε την ιστορία της. Μία ιστορία που, όταν την πρωτοάκουγα, σε πολύ νεαρή ηλικία, από τον Μάνο Ελευθερίου – ο οποίος είχε αφιερώσει ατέλειωτο χρόνο και απροσμέτρητο πάθος στην αποκατάσταση της μνήμης της – νόμιζα ότι επρόκειτο, εν μέρει, περί μυθοπλασίας. Οι έχοντες, για πολλά χρόνια, την ιδεολογική ηγεμονία σε αυτήν τη χώρα, φρόντιζαν να σβήσει η μνήμη της. Και ακόμη μέχρι σήμερα, που τα πάντα πια βγαίνουν στο φως, παθαίνουν ένα είδος αμόκ κάθε φορά που έρχεται στην επιφάνεια. «Μα ο Ελευθερίου είχε τα αρχεία μόνο φιλικών προς την Παπαδάκη ατόμων» ισχυρίζονται. Ωραία, αν είναι έτσι, ας φέρουν κι αυτοί τα δικά τους. Τα αντικειμενικά, τα ανεπηρέαστα.

Η Ελένη Παπαδάκη, μοναχοκόρη (είχε μόνο έναν μεγαλύτερο αδελφό) μιας μεγαλοαστικής, για εκείνη την εποχή, οικογένειας, όχι ιδιαίτερα πλούσιας αλλά με πολύ υψηλό πνευματικό επίπεδο, ήταν μία γυναίκα που ξεχώριζε στην Αθήνα του μεσοπολέμου. Για το ταλέντο της, για τον κοσμοπολιτισμό της, για τη μόρφωσή της, για τον προοδευτισμό της που έσπαγε προκαταλήψεις και ταμπού. Κολυμπούσε σε μεγάλες αποστάσεις, φωτογραφιζόταν με μαγιό, οδηγούσε αυτοκίνητο – μία γκρι Νας -, εμφανιζόταν δημόσια με τον σκύλο της, έβγαινε μόνη της για φαγητό. Και δεν διέψευδε τις φήμες που την ήθελαν να έχει ερωτική σχέση με την Αιμιλία Καραβία, την πρώτη ελληνίδα δημοσιογράφο.

Οταν το 1932 ανέβηκε η εναρκτήρια παράσταση του Εθνικού Θεάτρου («Αγαμένων» σε σκηνοθεσία Φώτου Πολίτη) η Παπαδάκη είχε ήδη χαρακτηρισθεί ως μία ηθοποιός – φαινόμενο. Στον άκρως ανταγωνιστικό χώρο της δουλειάς της, αυτό προκαλεί προβλήματα. Στην προκειμένη περίπτωση, ήταν ο συστηματικός παραγκωνισμός της που καλλιεργήθηκε κυρίως, σύμφωνα με τις αναφορές, από την Παξινού και τον Μινωτή. «Τα ντοκουμέντα υπάρχουν, δεν μπορούν να αμφισβητηθούν» θα πει χρόνια αργότερα ο Μάριος Πλωρίτης.

Το τέλος

Στην Κατοχή αρχίζει η σχέση της με τον διορισμένο πρωθυπουργό Ιωάννη Ράλλη που υπήρξε φίλος του πατέρα της. Και που ήταν, σύμφωνα με τα ισχύοντα τότε, και πρόεδρος του Εθνικού. Η ίδια ήταν απολιτίκ, κάτι που εκείνη την εποχή ισοδυναμούσε, πολύ σωστά, με αδιαφορία για την τραγωδία του ελληνικού λαού. Ηταν επίσης υψιπετής, δεν μπορούσε να «διακρίνει» τι γινόταν πέρα από τον κύκλο που η ίδια είχε χαράξει γύρω τον εαυτό της. Η σχέση της όμως με τον Ράλλη βοήθησε να απελευθερωθούν πολλοί έλληνες πατριώτες.

Ο δρόμος προς τη δολοφονία της άνοιξε με τον «Θάνατο στην πουτάνα» που φώναζαν κάποιοι στην επεισοδιακή συνεδρίαση του ΣΕΗ τον Νοέμβριο του 1944. Δύο μήνες αργότερα, προπαραμονή Χριστουγέννων, ο «Ορέστης» θα τη δολοφονούσε στην ΟΥΛΕΝ. Και εβδομήντα εφτά χρόνια μετά, κάποιοι θα στοχοποιούν ακόμη όσους θέλουν να αποκατασταθεί η μνήμη της.