«Ενα βαθύ τραύμα που κουβαλάω…»

Στην πολυκύμαντη καριέρα του Αϊ Γουέι Γουέι η τέχνη είναι συμβάν πολιτικής έκφρασης. Με τα χρόνια έγινε και ο ίδιος περφόρμερ του εαυτού του. Το «κατηγορώ» του με όλα τα – εικαστικά και όχι μόνο – μέσα στρέφεται εναντίον της ανελευθερίας έκφρασης που ασκεί η κεντρική διοίκηση της Κίνας. Κάτω από τη συνθήκη της γλυπτικής, της φωτογραφίας, της εγκατάστασης, του φιλμ το τρομερό παιδί της Ασίας οργανώνει μια ολιστική θεωρία για τον άνθρωπο.

Το ερώτημα ποιος είναι πραγματικά ο Αϊ Γουέι Γουέι έμελλε να απαντηθεί (και) από τον ίδιο. Αυτή την περίοδο κυκλοφόρησε σε Μεγάλη Βρετανία και ΗΠΑ η αυτοβιογραφία του με τον επικών διαστάσεων τίτλο «1.000 Years of Joys and Sorrows» (εκδ. Bodley Head). Μέσα από τις σελίδες αποκαλύπτεται πώς διαμορφώθηκε η πολεμική του καλλιτέχνη, που είχε κληρονομηθεί από τον μονίμως διωκόμενο ποιητή πατέρα του. Τη χρονιά που γεννήθηκε ο Αϊ Γουέι Γουέι, το 1957, ο Μάο ξεκίνησε επίσημα το πρόγραμμα εκκαθαρίσεων των διανοουμένων, που τοποθετούνταν κριτικά απέναντι στο καθεστώς. Μέχρι το τέλος του χρόνου περίπου 300.000 άνθρωποι είχαν αιχμαλωτιστεί σε στρατόπεδα της Κίνας για να «αναμορφωθούν μέσω εργασίας», ανάμεσα τους και ο Αϊ Τζινγκ, πατέρας του Αϊ Γουέι Γουέι. «…Η ρουφήχτρα που κατάπιε τον πατέρα αναποδογύρισε για πάντα τη ζωή μου, αφήνοντας ένα βαθύ τραύμα που το κουβαλάω μέχρι σήμερα…». Με αυτή την πληγή ανοίγει το εισαγωγικό κεφάλαιο, ενώ όλο το πρώτο μέρος, αφιερωμένο στην οικογένεια και τον πατέρα του, θα μπορούσε ατύπως να είχε τίτλο «Εις το όνομα του πατρός».

Σε ηλικία 10 ετών ακολούθησε άλλωστε τον Αϊ Τζινγκ στην αχανή έρημο της «Μικρής Σιβηρίας». Εμειναν μαζί σχεδόν μια δεκαετία σε ένα άθλιο κελί, μια τρύπα κάτω από το έδαφος. Αυτά τα χρόνια τον διαμόρφωσαν ως καλλιτέχνη από τα πρώτα του κιόλας βήματα. Η δημιουργική περίοδος ξεκινά το 1978, όταν γίνεται δεκτός στην Κινηματογραφική Ακαδημία του Πεκίνου. Την ίδια χρονιά συμμετέχει ως ιδρυτικό στέλεχος μιας πρωτοποριακής ομάδας νέων δημιουργών με την επωνυμία «Stars», οι οποίοι έπαιξαν καίριο ρόλο μέχρι και πρόσφατα στις τάσεις της τέχνης στην Κίνα. Κατά τη διάρκεια της «ρεφορμιστικής» περιόδου της δεκαετίας του ’80 φτάνει στη Νέα Υόρκη με υποτροφία. «Τότε δεν ήξερα αν κάτι μου αρέσει να κάνω, εξάλλου είχα μάθει πως η φιλοδοξία είναι κακό πράγμα» σημειώνει. Εβγαζε τα προς το ζην από διάφορες δουλειές που περιελάμβαναν κυρίως το γκραφίτι, ενώ ήταν μόνιμος κάτοικος της Τάιμς Σκουέρ, σχεδιάζοντας τα πορτρέτα τουριστών. «Είναι γόνιμο να έχεις περάσει τα παιδικά σου χρόνια κάτω από ακραίες συνθήκες φτώχειας. Καταλαβαίνεις απολύτως τις ανάγκες της ανθρώπινης φύσης».

Στην αμερικανική μεγαλούπολη γνωρίζει ένα πλήθος αντεργκράουντ καλλιτεχνών και πραγματοποιεί την πρώτη του έκθεση σε μια μικρή γκαλερί στο Σόχο με τον τίτλο: «Old shoes, safe sex». Ερχεται σε επαφή με το έργο και τις θεωρητικές προσεγγίσεις των: Αλεν Γκίνσμπεργκ, Αντι Γουόρχολ, Μαρσέλ Ντισάν, όπως και Λούντβιχ Βίτγκεσταϊν. Αυτές ήταν και οι καθοριστικές επιρροές της ζωής του. Τα αιματηρά επεισόδια στην πλατεία Τιενανμέν του Πεκίνου είναι ο λόγος που θέλει να επιστρέψει πίσω στην πατρίδα του: «Η ελευθερία δίχως αυτογνωσία και προβληματισμό χάνει την ευγενική της φύση» γράφει στο ημερολόγιό του.

Η ΚΙΝΕΖΙΚΗ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ. Στο δεύτερο μισό του βιβλίου αναφέρεται διεξοδικά στις μάχες που έδωσε με την κινεζική κυβέρνηση. Η γραφή του καλλιτέχνη εδώ φεύγει από την περιγραφικότητα του πρώτου μέρους και πηγαίνει σε πιο αφαιρετικά μονοπάτια, έντονης εσωτερικής διερεύνησης. Η φήμη του εκτοξεύεται λόγω της συμμετοχής του στον σχεδιασμό της περίφημης «Φωλιάς του πουλιού», του σταδίου του Πεκίνου που φιλοξένησε τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2008. Μια συμμετοχή που απέρριψε ο Αϊ Γουέι Γουέι, λέγοντας ότι το όλο εγχείρημα είναι καταφανέστατο παράδειγμα εργαλειοποίησης της κουλτούρας ως όργανο προπαγάνδας. Στάση που εξόργισε την κυβέρνηση. Το 2010 εξαναγκάστηκε σε κατ’ οίκον περιορισμό ύστερα από την κατεδάφιση του στούντιό του στη Σανγκάη και το 2011, ενώ συνελήφθη στο αεροδρόμιο του Πεκίνου, κρατήθηκε για 11 μήνες σε ένα δωμάτιο χωρίς παράθυρα ενός ανώνυμου κυβερνητικού κτιρίου. Ανακρινόταν καθημερινά, με την κατηγορία της μεταφοράς κρατικών μυστικών. Ο καλλιτέχνης τότε αναβίωσε με μεγάλη ένταση την αιχμαλωσία του στην ερημική στέπα. Οσον αφορά τις πολιτικές ανησυχίες που τον έχουν απασχολήσει κατά καιρούς, αναφέρει τα εξής: «Αρχικά πίστευα ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος ήταν ο απολυταρχισμός της μίας και μόνης εξουσίας, της μίας αυθεντίας. Στην πορεία είδα ότι διατρέχουμε μεγαλύτερο κίνδυνο από τον ανεξέλεγκτο εταιρικό καπιταλισμό. Τη βουλιμία του κέρδους. Για να μην παρεξηγηθώ, δεν είμαι θιασώτης του κομμουνισμού. Ανήκει οριστικά στο παρελθόν. Η λύση είναι να στραφούμε ξανά στον ουμανισμό».