Μεγάλες προσδοκίες, μικρές απογοητεύσεις

Το καλοκαίρι του 2018, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε οργανώσει μία μεγάλη, δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση, ρωτώντας τους ευρωπαίους πολίτες αν είναι ευχαριστημένοι ή δυσαρεστημένοι με το σύστημα της αλλαγής της ώρας δις ετησίως, αν θα προτιμούσαν να μπει ένα τέλος σε αυτό, και αν θα ήθελαν να κρατήσει σε αυτή την περίπτωση η χώρα τους τη χειμερινή ή τη θερινή ώρα. Η Κομισιόν είχε λάβει τότε 4,8 εκατομμύρια απαντήσεις, περισσότερες από ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη δημόσια διαβούλευσή της. Ενα 76% των συμμετεχόντων είχε δηλώσει δυσαρεστημένο με το ισχύον σύστημα, ένα συντριπτικό 84% είχε ταχθεί υπέρ της κατάργησής του, ένα 56% είχε εκφράσει ξεκάθαρη προτίμηση για τη μονιμοποίηση της θερινής ώρας.

Η εναλλαγή της ώρας «πρέπει να καταργηθεί», είχε διακηρύξει τον Σεπτέμβριο ο τότε πρόεδρος της Επιτροπής, ο Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ. Αλλωστε, επεσήμανε η Κομισιόν, καμία μεγάλη επιστημονική έρευνα δεν έχει αποδείξει τα τελευταία χρόνια πως είναι πραγματικά χρήσιμη (ή και πραγματικά επιβλαβής, να τα λέμε όλα) για την εξοικονόμηση ενέργειας, την υγεία, ή την οδική ασφάλεια – η εξοικονόμηση ενέργειας ήταν το βασικό επιχείρημα για τη γενίκευση της εναλλαγής ώρας στην Ευρώπη στα μέσα της δεκαετίας του 1970, μετά την πετρελαϊκή κρίση του 1973. Ο Γιούνκερ εισηγήθηκε μάλιστα την κατάργηση του συστήματος εναλλαγής από τα τέλη του 2019. Στη δική του πρόταση οδηγίας, τον Μάρτιο του ίδιου έτους, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προτίμησε να δώσει λίγο περισσότερο χρόνο στα κράτη-μέλη: όσα θέλουν να παραμείνουν εσαεί στη θερινή ώρα θα μπορούσαν να κάνουν την επιθυμία τους πραγματικότητα τον Μάρτιο του 2021· όσα προτιμούν τη χειμερινή ώρα, θα μπορούσαν να την επιλέξουν οριστικά τον Οκτώβριο του 2021.

Και μετά; Μετά, τίποτα. Το Συμβούλιο της ΕΕ εξακολουθεί να μην έχει γνωμοδοτήσει όσον αφορά το σχέδιο οδηγίας, απαραίτητη προϋπόθεση για την οποιαδήποτε εφαρμογή του. Το θέμα δεν βρίσκεται στο πρόγραμμα της σλοβενικής προεδρίας της ΕΕ, η οποία θα ολοκληρωθεί στα τέλη Δεκεμβρίου, ούτε έχει προαναγγελθεί για τη γαλλική προεδρία, η οποία θα ακολουθήσει. Επισήμως, φταίει για μία ακόμα φορά η πανδημία της Covid-19: από την έναρξη της υγειονομικής κρίσης, το πρότζεκτ κατάργησης της εναλλαγής ώρας υποχώρησε σημαντικά στη λίστα με τις προτεραιότητες των κρατών-μελών, πολύ πίσω από την Green Deal και τα 750 δισεκατομμύρια ευρώ του σχεδίου ανάκαμψης. Επισήμως, οι διαβουλεύσεις «συνεχίζονται», απλώς με πολύ πιο αργούς ρυθμούς. Στην πράξη, το όλο θέμα μοιάζει να έχει παγώσει, λόγω της αδυναμίας των κρατών-μελών να συνεννοηθούν – η πανδημία κυκλοφορεί και σε βερσιόν «άλλοθι».

Οχι ότι είναι εύκολο να συνεννοηθούν 27 κράτη για ένα τέτοιο ζήτημα, κάθε άλλο. Μία απόλυτη εναρμόνιση, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, θα δημιουργούσε προβλήματα: ένα ξημέρωμα στη μέση του πρωινού για μέρος του χρόνου στην Ισπανία, σε περίπτωση διατήρησης της χειμερινής ώρας, μία νύχτα που θα τελείωνε στις 3 το πρωί στην Πολωνία σε περίπτωση διατήρησης της καλοκαιρινής ώρας. Ακόμα περισσότερα προβλήματα θα προκαλούσε το να αποφασίσει το κάθε κράτος-μέλος μονομερώς ποια ώρα θα κρατήσει: πώς θα διασφαλιζόταν η συνέχεια των εναέριων ή των σιδηροδρομικών μεταφορών αν η Γαλλία επέλεγε τη θερινή ώρα, και το ίδιο έκανε και η Ολλανδία, αλλά όχι το Βέλγιο; Πώς θα λύνονταν οι σπαζοκεφαλιές στα σύνορα αν η Πολωνία διάλεγε την ίδια ώρα με τη Γερμανία αλλά όχι και με την Τσεχία;

Θέλοντας να περιορίσει τις δυσαρμονίες, η Κομισιόν είχε καλέσει εξαρχής τις χώρες που βρίσκονται κοντά γεωγραφικά να ευθυγραμμιστούν σε μία κοινή επιλογή. Μόνο που τα συμφέροντα διαφέρουν. Φινλανδία, χώρες της Βαλτικής, Βέλγιο, Γερμανία είχαν εξαρχής πάρει ξεκάθαρη θέση υπέρ του τερματισμού της εναλλαγής ώρας, εκφράζοντας την προτίμησή τους για τη θερινή ώρα, Πορτογαλία και Ελλάδα, ωστόσο, προτιμούσαν να διατηρηθεί το ισχύον σύστημα – στη διαδικτυακή διαβούλευση της Κομισιόν, άλλωστε, Ελλάδα και Κύπρος ήταν οι μοναδικές δύο χώρες όπου μία μικρή πλειοψηφία των πολιτών, 58% και 55% αντίστοιχα, είχαν εκφράσει αυτή την επιθυμία. Η Γερμανία εξακολουθεί να θέλει σήμερα τη θερινή ώρα, δεν συμφωνούν όμως μαζί της όλοι οι γείτονές της, η Γαλλία εξακολουθεί να μην έχει αποφασίσει τι θέλει, όσο για την Ιρλανδία, αυτή είναι μια ξεχωριστή πονεμένη περίπτωση: μία απόφασή της να διαχωρίσει ωρολογιακά τον δρόμο της από το Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορούσε να περιπλέξει ακόμα περισσότερο, στη μετά Brexit εποχή, τη διαχείριση των συνόρων με τη Βόρεια Ιρλανδία.

«Είναι ένα θέμα σημαντικό για τους πολίτες μας και πρέπει να τους δείξουμε ότι η ΕΕ δίνει προσοχή σε όσα τους απασχολούν», επέμεινε τον περασμένο Μάρτιο ο σουηδός ευρωβουλευτής Γιόχαν Ντάνιελσον, εισηγητής του σχεδίου οδηγίας. «Ο καιρός κυλάει πολύ αργά όταν πρόκειται για την αλλαγή της ώρας», συνόψισε τις προάλλες ένας εκπρόσωπος της Κομισιόν στη γερμανική εφημερίδα «Die Welt». Μεγάλες προσδοκίες, μικρές απογοητεύσεις, τα προβλήματα κάτω από το χαλί και προχωράμε, αργά, πάντα αργά: θα μπορούσε να διαβαστεί και ως ένα case study της όλης λειτουργίας της Ευρωπαϊκής Ενωσης.