Ρωγμές οικογενειακής ζωής

ια οικογένεια: Πατέρας, μητέρα και τέσσερα παιδιά, δύο αγόρια και δύο κορίτσια, ενήλικα πλέον που έχουν τραβήξει τον δρόμο τους – ή το προσπαθούν. Επιστρέφουν όμως διαρκώς, ακόμα και άθελά τους, στην οικογενειακή εστία. Είτε για να μοιραστούν τα προβλήματα της καθημερινότητάς τους είτε για να αποκαλύψουν όλα εκείνα που βρίσκονται βαθιά κρυμμένα στην ψυχή τους.

Πολλά τα κοινά σημεία, συγγενικά θα έλεγα, με την ελληνική οικογένεια: Μια μάνα με ανοιχτές φτερούγες έτοιμη να τους χωρέσει όλους. Ενας πατέρας ηττημένος από τη ζωή που δέχεται και αποδέχεται πολλά (τα πάντα ίσως) από αγάπη και δειλία. Η μεγάλη κόρη, παντρεμένη με παιδιά, έτοιμη για την προσωπική της επανάσταση. Ο μεγάλος γιος, γιάπης και οικονομικά μπλεγμένος, δεν θα μείνει αβοήθητος από τη μάνα… Το στερνοπούλι, το κορίτσι που μόλις έχει ενηλικιωθεί και θέλει να κατακτήσει τον κόσμο. Και τέλος ο άλλος γιος, που έρχεται για να κάνει την ανατροπή.

Ο «Κήπος με τις αλήθειες» («Things I know to be true», 2016) του Αντριου Μπόβελ (Andrew Bovell, 1962) αποτελεί μια αποτύπωση της σημερινής κοινωνίας μέσα από την τοιχογραφία της οικογένειας. Αμεσος και ειλικρινής ο τρόπος που είναι γραμμένο το έργο, πραγματεύεται αλήθειες που του  δίνουν μια σπάνια δύναμη. Μια δύναμη που συνδυάζει τα πιο «παλιά» με τα πιο «καινούργια», το (συν)αίσθημα με τη λογική, την ποίηση με το τρέχον – σχεδόν επίκαιρο, την τρυφερότητα με το χιούμορ, τη μελαγχολία με την κωμωδία.

Ο αυστραλός θεατρικός συγγραφέας και σεναριογράφος, μια από τις πιο ενδιαφέρουσες σύγχρονες φωνές, έγινε διεθνώς γνωστός με τις «Σκοτεινές γλώσσες» («Speaking tongues», 1996). Το θεατρικό ανέβηκε από τον Θωμά Μοσχόπουλο στην Πόρτα (2015).

Στη σκηνή του Μουσούρη και στη δική του μετάφραση, ο Σταμάτης Φασουλής ανεβάζει τον «Κήπο με τις αλήθειες» σαν μια σύγχρονη τραγωδία. Αφαιρετικό το σκηνικό -γεωμετρικό σχήμα, φωτισμένο με νέον, παραπέμπει στην κατοικία, την εστία της οικογένειας. Λιγοστά τα αντικείμενα επί σκηνής, ένα τραπέζι, κάποιες καρέκλες. Μπόλικες οι γλάστρες στον κήπο, ξεχωρίζουν και αποτελούν σημείο αναφοράς, μαζί με το δέντρο-κρυψώνα. Εκεί τους συναντάμε, άλλοτε όλους μαζί «σαν οικογένεια» και άλλοτε τον καθένα ολομόναχο, όπως το συνηθίζουν οι άνθρωποι όταν θέλουν να ανοίξουν την ψυχή τους και να βγάλουν τις αλήθειες τους.

ΤΟ ΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΔΑΚΡΥ. Ο σκηνοθέτης χειρίζεται και διαχειρίζεται με μαεστρία τον τρόπο που ο συγγραφέας μπλέκει το χθες, το τώρα και το αύριο. Ο Φασουλής πηγαινοέρχεται στον χρόνο με τη σαφήνεια και την ασάφεια που έχουν οι σκέψεις, τα όνειρα και οι εφιάλτες μας. Την ίδια στιγμή που μέσα από τις ρωγμές το γέλιο και το δάκρυ συνυπάρχουν.

Η Μίρκα Παπακωνσταντίνου αλώνει τη σκηνή με τη βαθιά της εσωτερικότητα και το υποκριτικό της ταμπεραμέντο. Ο Σταμάτης Φασουλής ακολουθεί τους ρυθμούς του ήρωά του, προσθέτοντας τις απαραίτητες δόσεις γλυκόπικρου χιούμορ και μια βαθιά ευαισθησία. Η «κωμικός» Ματίνα Νικολάου επιτρέπει στις δραματικές της πτυχές να εμφανιστούν. Ο Ιωάννης Αθανασόπουλος ανταποκρίνεται στον δύσκολο και ανατρεπτικό ρόλο του «άσωτου» γιου. Ο Παναγιώτης Γαβρέλας ισορροπεί ανάμεσα στην «επιτυχία» και την «αποτυχία» του ήρωά του, όπως και η Βίκυ Διαμαντοπούλου με τη συγκινητική της ερμηνεία.

«Ο κήπος με τις αλήθειες» ενσωματώνει την ουσία της οικογένειας, αυτού του μαγνήτη από τον οποίο κανένας δεν μπορεί να πάρει τις αποστάσεις του – άρα και της ίδιας της ζωής.

Πρεμιέρες και απώλειες
Η πρεμιέρα του «Γυάλινου κόσμου» στο ελεύθερο θέατρο, επαναφέρει έναν προβληματισμό που αφορά στην πολιτική του Εθνικού Θεάτρου, μετά την καραντίνα αλλά, κυρίως, μετά τις εξελίξεις του περασμένου χειμώνα. Η παράσταση με το έργο του Τενεσί Ουίλιαμς που σκηνοθέτησε ο Γιώργος Νανούρης και παίχθηκε σε live streaming δύο φορές και, λόγω επιτυχίας, ξαναπαίχθηκε, δεν περιελήφθη στο ρεπερτόριο της πρώτης σκηνής της χώρας για την τρέχουσα σεζόν (2021-2022).
Το ίδιο ακριβώς ίσχυσε και ισχύει για όλες τις άλλες παραγωγές που προετοιμάστηκαν μετά βαΐων και κλάδων την «πέτρινη» χρονιά που μας πέρασε. Και δεν ήταν μόνον ο «Γυάλινος κόσμος» αλλά (μεταξύ άλλων) και «Ο Κοτζάμπασης του Καστρόπυργου» του Μ. Καραγάτση σε σκηνοθεσία Δημήτρη Τάρλοου (παίχθηκε δύο φορές) αλλά και ο «Μολιέρος» του Μπουλγκάκοφ από τον Στάθη Λιβαθινό με τον Σταμάτη Φασουλή (παίχθηκε για ένα βράδυ). Αυτές οι μεγάλες παραγωγές, που κόστισαν στο Εθνικό τόσο σε χρήμα όσο και σε χρόνο και κόπο από την πλευρά των καλλιτεχνών, με τις πολύμηνες πρόβες, κρίθηκαν θα ‘λεγε κανείς «ακατάλληλες» για να επανέλθουν. Κι ας είχαν δοθεί σε μια πρώτη φάση διαβεβαιώσεις ότι θα επιστρέψουν, κάτι που σήμαινε ότι τουλάχιστον οι ηθοποιοί των θιάσων δεν θα έψαχναν αλλού για δουλειά…
Ευτυχώς δύο από αυτές αναζήτησαν και βρήκαν στέγη και πολύ καλά έκαναν: ο «Γυάλινος κόσμος» ξεκινά αύριο στο Αλκυονίς και ακολουθεί, στις 8 Δεκεμβρίου, ο «Κοτζάμπασης» στη σκηνή του θεάτρου Πορεία. Οι υπόλοιπες αποδέχθηκαν να μη συνεχίσουν.
Οι λόγοι δεν νομίζω να είναι καλλιτεχνικοί. Ερχονται ως αποτέλεσμα της δύσκολης και ανατρεπτικής χρονιάς που πέρασε το Εθνικό, και την οποία θέλει να ξεχάσει, με κάθε κόστος. Κάτι τέτοιο όμως δεν έχει να κάνει με την ουσία της θεατρικής τέχνης. Είναι μια παράπλευρη απώλεια που έχει τη σημασία της, κυρίως για το μέλλον – ένα μάθημα ίσως.
Το θέατρο γενικώς και το Εθνικό, ειδικότερα, προσπαθεί να γιατρέψει τις πληγές του – και πολύ καλά κάνει. Μόνον που μέσα σ’ αυτή τη γιατρειά έχει σημασία να μην προκαλέσει νέα τραύματα.