Το «μετασύμπαν» του μέλλοντός μας

To 1992 κυκλοφόρησε το βιβλίο Snow Crash του Νιλ Στίβενσον, που θεωρείται από τα σημαντικότερα μυθιστορήματα του cyber-punk. Περιγράφει έναν κόσμο από τον οποίο οι άνθρωποι δραπετεύουν για να ξεφύγουν από τις επικίνδυνες επιχειρήσεις που τον κυβερνούν. Σε αυτό το βιβλίο συναντάμε για πρώτη φορά τον όρο metaverse, που θα μπορούσαμε να μεταφράσουμε ως «μετασύμπαν». Γνώρισε μεγάλη απήχηση και χρησιμοποιήθηκε ως αναφορά για πολλά. Πλέον έχει φθάσει να σημαίνει ένα μεγάλο φάσμα εικονικών εμπειριών που διαδόθηκαν ιδιαίτερα στη διάρκεια της πανδημίας – μεταξύ των οποίων και βιντεοπαιχνίδια όπως το «Fortnite», μη ανταλλάξιμα νομίσματα (ένα νέο είδος κρυπτονομισμάτων) ή ακόμα και διαδικτυακές συναντήσεις και διοργανώσεις.

Ομως τις τελευταίες εβδομάδες ο όρος απέκτησε νέα διάσταση – προκαλώντας ταυτόχρονα ανησυχία για πιθανές ηθικές και κοινωνικές επιπλοκές – αφότου ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ ανακοίνωσε ότι σε πέντε χρόνια «το Facebook θα είναι εταιρεία metaverse», κάνοντας λόγο για τον «διάδοχο του κινητού Ιντερνετ». Το βράδυ της Πέμπτης, ο Ζάκερμπεργκ ανακοίνωσε και τη μετονομασία του Facebook, ώστε να ταιριάζει προς αυτή την κατεύθυνση: Meta.

Προσφέροντάς μας το όραμά του για το πώς θα μπορούσε να μοιάζει αυτό το μέλλον, περιέγραψε έναν διαδικτυακό κόσμο όπου οι άνθρωποι θα φορούν οπτικοακουστικές συσκευές εικονικής πραγματικότητας και δεν θα βλέπουν απλώς το περιεχόμενο αλλά θα είναι μέσα σε αυτό. Θα πρόκειται για έναν διαδικτυακό χώρο κατασκευασμένο από εταιρείες, δημιουργούς και προγραμματιστές, στον οποίο οι άνθρωποι θα μπορούν «να ζουν τη ζωή τους» – πηγαίνοντας σε παραστάσεις, ταξίδια, ακόμη και στη δουλειά. Πρόσφατα μάλιστα η εταιρεία εγκαινίασε μια υπηρεσία γνωριμιών εικονικής πραγματικότητας, τη Horizon Workrooms, όπου μπορούν να συναντηθούν εικονικά άνθρωποι που βρίσκονται ο καθένας στο σπίτι του, φορώντας τις ειδικές συσκευές.

Ζητούνται κανόνες. Αυτό το ταξίδι στο «μετασύμπαν» μπορεί για τους περισσότερους να αποτελεί μια αφηρημένη έννοια, όμως οι μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες ήδη επενδύουν πολλές ελπίδες – και ακόμα περισσότερα χρήματα – σε αυτό. Η «Washington Post» ανέφερε πως το Facebook ήδη έχει έρθει σε επαφή με thinktanks και ειδικούς προκειμένου να φτιάξει ένα πλαίσιο κανόνων και πρωτοκόλλων. Δεν είναι λίγοι οι αναλυτές που θεωρούν ότι όλο αυτό αποτελεί μια προσπάθεια του Ζάκερμπεργκ να αλλάξει τη συζήτηση από τις επιθέσεις που δέχεται στην πολιτική του Facebook, αλλά και να σπεύσει να διαμορφώσει το πλαίσιο για τα επόμενα τεχνολογικά βήματα.

Ενας καινούργιος κόσμος. Το metaverse μπορεί να ήρθε στο προσκήνιο πρόσφατα λόγω του Faceboook, όμως πρόκειται για κάτι πάνω στο οποίο οι εταιρείες της Σιλικον Βάλεϊ εργάζονται εδώ και χρόνια. Πάνω σε αυτό τον κοινό, εικονικό χώρο, επίμονα παρόντα στα όρια του Διαδικτύου και της πραγματικής ζωής. Οπως το φαντάζονται οι ειδικοί, αυτό το «μετασύμπαν» θα αποκτήσει σταδιακά τη δική του οικονομία, θα έχει θέσεις εργασίας, εμπορικά κέντρα, ακόμα και τα δικά του μέσα μαζικής ενημέρωσης. Πλέον θεωρείται κοινό μυστικό ότι το «Fortnite», το οποίο έχει γίνει παγκόσμιο φαινόμενο και μετέτρεψε εν μιά νυχτί τους παίκτες του σε διασημότητες, έφτιαξε τα θεμέλια του επομένου βήματος για το Ιντερνετ, μπροστά στα μάτια μας. Οι δημιουργοί του άλλωστε, η Epic Games και ο πρόεδρός της Τιμ Σουίνι, δεν κρύβουν ότι το θεωρούν κάτι περισσότερο από ένα παιχνίδι. «Ναι, είναι ένα παιχνίδι τώρα, αλλά ρωτήστε μας πάλι σε λίγο καιρό» έγραψε πρόσφατα. Η πανδημία επίσπευσε τα πάντα. Οι περισσότεροι χρησιμοποιήσαμε επί μήνες Zoom και άλλες πλατφόρμες για τις συσκέψεις στην εργασία μας, ενώ στην Ιαπωνία άρχισαν να γίνονται τελετές αποφοίτησης, αλλά ακόμα και γάμοι με το New Horizons του Animal Crossing της Νintedo.

Φτάσαμε λοιπόν στη στιγμή όπου ο εικονικός κόσμος θα εκπληρώνει τις ανάγκες και τις δραστηριότητες του πραγματικού; Είμαστε πολύ κοντά. Γι’ αυτό άλλωστε εδώ και χρόνια όχι μόνο η Facebook, αλλά και η Google και η Samsung πραγματοποιούν μεγάλες επενδύσεις στο cloud computing και στις εταιρείες εικονικής πραγματικότητας. «Αυτή τη στιγμή βλέπουμε την πρόοδο της τεχνολογίας όσον αφορά τη διαδικτυακή αλληλεπίδραση» σχολιάζει στην «Washington Post» το πρώην στέλεχος της Amazon Μάθιου Μπολ. «Προπομπός του metaverse είναι τα εξελιγμένα βιντεοπαιχνίδια, διότι σχεδιάζονται για πολλούς και έχουν τις υψηλότερες τεχνολογικές απαιτήσεις».

Πρόσφατα το βιντεοπαιχνίδι «Minecraft» έδωσε ένα σημαντικό παράδειγμα διαδικτυακής ευελιξίας όσον αφορά τα πνευματικά δικαιώματα. Η διεθνής μη κερδοσκοπική οργάνωση Ρεπόρτερ Χωρίς Σύνορα το επέλεξε για να φιλοξενήσει εκατομμύρια απόρρητα δημόσια έγγραφα, αρχειοθετημένα σε μια τεράστια βιβλιοθήκη, η οποία αποθηκεύτηκε μέσα στο παιχνίδι. Αλλη μια χρήση του metaverse, λένε οι ειδικοί, το οποίο θα είναι διαρκώς παρόν – θα φιλοξενεί προγραμματισμένες, αλλά και αυθόρμητες εκδηλώσεις, ενώ ταυτόχρονα θα παρέχει εμπειρίες τόσο σε διαφορετικές πλατφόρμες όσο και στον πραγματικό κόσμο.

Η ασφάλεια. Μια άλλη σημαντική διάσταση βέβαια του όλου θέματος είναι η ασφάλεια. Ο Μπολ θεωρεί ότι πρέπει να αρχίσουμε να ανησυχούμε για το metaverse από τώρα, λαμβάνοντας υπόψη πως το Ιντερνετ επηρέασε όλους τους τομείς μέχρι τώρα. Θεωρεί ότι στη νέα εκδοχή του θα προκύψουν και νέα προβλήματα – ακόμη περισσότερη παραπληροφόρηση, η οποία θα επηρεάσει τις πολιτικές εξελίξεις, παρενοχλήσεις, αλλά και ευκαιρίες για τρομοκρατικές ομάδες να οργανωθούν διαδικτυακά. Ολες αυτές οι πιθανότητες, τονίζει, θα πρέπει να μελετηθούν ενδελεχώς, προκειμένου να φτιαχτεί ένα «όσο το δυνατόν πιο αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο – αν και γνωρίζουμε εκ των προτέρων ότι θα παραβιάζεται διαρκώς».

Ενας θαυμαστός, αλλά και επίφοβος κόσμος ανοίγεται μπροστά μας με το «μετασύμπαν». Ακόμα δεν μπορούμε να τον φανταστούμε ακριβώς. Ας μας δώσει τα φώτα του κάποιος που ήδη τον σχεδιάζει. Ο Χίντεο Κοζίμα, ένας από τους πιο διάσημους ιάπωνες σχεδιαστές βιντεοπαιχνιδιών λέει: «Οι αλήθειες που δεν έχουν δοκιμαστεί από διαφορετικά συμφέροντα συνεχίζουν να αναδεύονται και να συσσωρεύονται στην αρένα της πολιτικής ορθότητας και των συστημάτων αξιών. Ο καθένας αποσύρεται στη δική του μικρή περιφραγμένη κοινότητα, φοβούμενος ένα μεγαλύτερο φόρουμ. Μένουν μέσα στις μικρές λιμνούλες τους, διοχετεύοντας όποια “αλήθεια” τούς ταιριάζει στον αυξανόμενο βόθρο της κοινωνίας γενικότερα. Οι διαφορετικές βασικές αλήθειες ούτε συγκρούονται ούτε αναμειγνύονται. Κανείς δεν ακυρώνεται, αλλά κανείς δεν έχει και δίκιο».