Το Facebook και ένα ταξίδι χωρίς, ακόμα, κανόνες

Σε όλες τις χώρες είναι στα σπάργανα ή βρίσκονται σε εξέλιξη οι προσπάθειες για την επιβολή ρυθμίσεων και ελέγχων που αφορούν το πρώτο κύμα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για να προστατευθούν τα δικαιώματα και τα προσωπικά δεδομένα των χρηστών. Ομως το metaverse και η δηλωμένη πρόθεση του Μαρκ Ζάκερμπεργκ του Facebook ότι θέλει να αναπτύξει σε αυτή την κατεύθυνση εγείρουν πολλά ερωτήματα και ηθικά ζητήματα. Οι ειδικοί φοβούνται πως το metaverse είναι πιθανό να αποτελέσει έναν τρόπο ώστε εταιρείες όπως το Facebook να αποκτήσουν ακόμα περισσότερα δεδομένα, από τα οποία να επωφεληθούν περαιτέρω. Προειδοποιούν επίσης ότι απαιτείται περισσότερη προνοητικότητα και κρατική προστασία προκειμένου να αντιμετωπιστεί ο κίνδυνος του χώρου και των ζωών των ανθρώπων που κατακλύζονται από τα προϊόντα των μεγάλων τεχνολογικών εταιριών.

«Ξέρω ότι δεν είναι δημοφιλής άποψη, αλλά πιστεύω ότι τα προβλήματα που βλέπουμε εκ των υστέρων, ειδικά για τα παιδιά, αλλά και για τους ενηλίκους, είναι τόσο ανησυχητικά, ώστε θα ήταν πιο λογικό να εργαστούμε για να τεθούν σε εφαρμογή απαραίτητες ρυθμίσεις – έλεγχοι σχετικά με τη διαφάνεια, την προστασία δεδομένων κ.λπ., και τις επιπτώσεις ειδικά για τα παιδιά – προτού επιτραπεί σε αυτές τις εταιρείες να κάνουν το επόμενο βήμα» δηλώνει η Ρόμπιν Μανσέλ, καθηγήτρια Νέων Μέσων και Διαδικτύου στη London School of Economics.

Η Μανσέλ θεωρεί ότι τα κοινωνικοπολιτικά ζητήματα που σχετίζονται με το metaverse θα είναι πανομοιότυπα με εκείνα στις υπάρχουσες πλατφόρμες μέσων κοινωνικής δικτύωσης, όπως το Facebook – συμπεριλαμβανομένων των δεδομένων, της επιτήρησης, της ρύθμισης και της εκπροσώπησης του φύλου, της φυλής και της εθνότητας. Ομως στον καθηλωτικό κόσμο του «μετασύμπαντος», θα είναι σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα. Πιστεύει ότι οι τεχνολογικοί γίγαντες θα πρέπει να αναγκαστούν να περιμένουν πριν από την κυκλοφορία ωσότου υπάρξει «σαφήνεια για το τους κανόνες που θα το διέπουν». Και προσθέτει: «Εμένα μου φαίνεται ότι πρόκειται για άλλο ένα βήμα στη δημιουργία πρόσθετων εσόδων από δεδομένα προς όφελος του Facebook και άλλων μεγάλων πλατφορμών, οι οποίες εμφανίζονται στους πολίτες ως διασκεδαστικές, συναρπαστικές, χρήσιμες για την παραγωγικότητα στην εργασία και άλλα τέτοια».

Ο Σκοτ Γκάλογουεϊ, καθηγητής Μάρκετινγκ στην NYU Stern School of Business στη Νέα Υόρκη, εξηγεί πως ο Ζάκερμπεργκ αποτελεί τον λόγο για τον οποίο το metaverse προσελκύει τόση προσοχή αυτή τη στιγμή, δεδομένου ότι δεν πρόκειται για καινούργια έννοια. «Το ότι αποφάσισε πως ο μόνος τρόπος για να τραβήξει την προσοχή μας είναι να προωθήσει το metaverse είναι ένα από εκείνα τα προβλήματα που όταν κάθεσαι και το σκέφτεσαι καλά, καταλαβαίνεις ότι δεν προμηνύει κάτι καλό». Δεν μασάει τα λόγια του: «Δεν νομίζω ότι οι άνθρωποι φοβούνται το metaverse. Φοβούνται το Zuckerverse, τα όσα κάνει ο Ζάκερμπεργκ. Και αυτό είναι που έχει καταφέρει στα social media. Υπάρχουν περισσότεροι άνθρωποι που παίρνουν τις πληροφορίες τους και διαμορφώνουν τις απόψεις τους μέσω του Facebook παρά άνθρωποι στο νότιο ημισφαίριο συν την Ινδία».

Ο δρ Ντέιβιντ Λέσλι, επικεφαλής Θεμάτων Ηθικής στο Ινστιτούτο Αλαν Τούρινγκ στο Λονδίνο, θεωρεί ότι το metaverse θα προσφέρει μια «πόρτα διαφυγής» για την αντιμετώπιση των μεγαλύτερων προβλημάτων της κοινωνίας. Το θέμα, λέει, θέτει ηθικά ερωτήματα για τα πάντα – από το ποιος το φτιάχνει και το ελέγχει έως τον κίνδυνο απώλειας «ενός ασφαλούς χώρου για την ιδιωτική ζωή» καθώς και έναν μη-αντιπροσωπευτικό εικονικό πληθυσμό. «Υπάρχει το ρίσκο, σε όρους κοινωνικοοικονομικούς, φύλου και εθνικής σύνθεσης, το κοινό του metaverse να μην είναι ισορροπημένο. Δεν ζούμε σε μια εποχή όπου υπάρχει ίση πρόσβαση στις υποδομές που χρειάζεται κάποιος για να ασχοληθεί με αυτές τις τεχνολογίες».

Ο δρ Μπρεντ Μίτελσταντ, ερευνητής στην Ηθική των Δεδομένων στο Ινστιτούτο Διαδικτύου της Οξφόρδης, εκτιμά ότι ο πιθανός κοινωνικός αντίκτυπος του metaverse δεν είναι καθόλου βέβαιος. «Αν ήταν τόσο ενοχλητικό όσο, ας πούμε, οι άνθρωποι που πηγαίνουν σε εικονικά ραντεβού αντί να συναντιούνται, θα ήταν πολύ δύσκολο να πούμε τι επιπτώσεις θα είχε αυτό στη φύση των σχέσεων. Με τον ίδιο τρόπο ήταν δύσκολη η πρόβλεψη του αντίκτυπου των μέσων κοινωνικής δικτύωσης όταν συζητούνταν απλώς ως ιδέα».

Αλλά, προσθέτει, εάν το Facebook καταφέρει να σας κάνει να περάσετε πολύ χρόνο εκεί, εκπληρώνει τον στόχο του να συλλέγει περισσότερα δεδομένα για εσάς και ταυτόχρονα να δημιουργεί έσοδα από αυτά. «Ξαφνικά δημιουργούνται περισσότερες πηγές δεδομένων από όσες υπάρχουν επί του παρόντος να συνδυάζονται και να διοχετεύονται μέσω αυτού του “μετασύμπαντος”. Και αν το Facebook επιτύχει όλα αυτά που δείχνει ότι σκοπεύει να προωθήσει, τότε προφανώς θα ξοδεύετε ένα σημαντικό μέρος του χρόνου σας εκεί».