Ενας πόλεμος με το Ιράν;

Οι συντονισμένες προειδοποιήσεις που απηύθυναν πρόσφατα ΗΠΑ, Ισραήλ και ΕΕ πως «τα περιθώρια λιγοστεύουν» για την αναβίωση της συμφωνίας που θέτει περιορισμούς στις πυρηνικές δραστηριότητες του Ιράν εγείρουν ένα δύσκολο ερώτημα: τι θα κάνουν οι αντιτιθέμενες κυβερνήσεις αν, όπως μοιάζει πιθανό, το σκληροπυρηνικό καθεστώς της Τεχεράνης συνεχίζει να χρονοτριβεί, ενώ παράλληλα συγκεντρώνει τα μέσα κατασκευής ενός πυρηνικού όπλου;

Το τελευταίο πράγμα που θέλει ο Τζο Μπάιντεν, καθώς προσπαθεί να απεμπλακεί από τη Μέση Ανατολή και να επικεντρωθεί στην Κίνα, είναι μια ισραηλινή ανάληψη στρατιωτικής δράσης εναντίον του Ιράν που θα βάλει φωτιά στην περιοχή. Ομως ο Ναφτάλι Μπένετ, ο ισραηλινός πρωθυπουργός, δεν το αποκλείει: «Ο κόσμος περιμένει, οι Ιρανοί καθυστερούν και οι μηχανές φυγοκέντρησης δουλεύουν», δήλωσε.

Ο φόβος είναι πραγματικός. Οι περισσότεροι Ισραηλινοί Εβραίοι – το 51% – πιστεύουν πως το Ισραήλ θα έπρεπε να είχε επιτεθεί στο Ιράν πριν από χρόνια, κατά τα «πρώιμα στάδια» της πυρηνικής του ανάπτυξης. Τα σχέδια στρατιωτικής δράσης εναντίον του Ιράν έχουν «επιταχυνθεί σημαντικά», δήλωσε τον περασμένο μήνα ο ανώτατος στρατηγός του Ισραήλ Αβίβ Κοσαβί.

Οι κίνδυνοι είναι ξεκάθαροι. Λιγότερο ξεκάθαρο είναι το πώς θα αντιδράσει στη δυτική πίεση ο Εμπραχίμ Ραΐσι. Από την εκλογική του νίκη, τον περασμένο Ιούνιο, και εξής, ο Ραΐσι αρνείται να επανενταχθεί στις συνομιλίες της Βιέννης για την αναβίωση της πυρηνικής συμφωνίας του 2015 – που διέλυσε αυθαίρετα ο Ντόναλντ Τραμπ -, ενώ έχει περιορίσει τις επιθεωρήσεις του ΟΗΕ και έχει ενισχύσει τις σχετιζόμενες με την πυρηνική ενέργεια δραστηριότητες.

Οι σκληροπυρηνικοί του σύμμαχοι, που ελέγχουν όλα τα ιρανικά κέντρα εξουσίας, λένε πως οι συνομιλίες θα επαναληφθούν «σύντομα» αλλά δεν έχουν ορίσει ημερομηνία. Ακόμα ένας κακός οιωνός: ο επικεφαλής διαπραγματευτής Αμπάς Αραγκτσί έχει αντικατασταθεί από έναν σκεπτικιστή αντίπαλο, τον Αλί Μπαγκερί Καν. «Ο Μπαγκερί ήταν υψηλόβαθμο μέλος της ιρανικής διαπραγματευτικής ομάδας υπό τον πρώην πρόεδρο Μαχμούτ Αχμαντινετζάντ», σημειώνει ο αναλυτής Σαχίμπ Σαντενγκί. «Αντιτίθεται σθεναρά στη συμφωνία του 2015, θεωρώντας ότι παραβιάζει τα εθνικά δικαιώματα του Ιράν και υπονομεύει την ανεξαρτησία της χώρας».

Κι ένα ακόμα πιο θεμελιώδες εμπόδιο: για τον Ραΐσι και τον υπουργό Εξωτερικών του, η εξασφάλιση μιας χαλάρωσης των κυρώσεων μέσω της αναβίωσης της πυρηνικής συμφωνίας δεν αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα. Αν χρειαστεί, πιστεύουν, το Ιράν μπορεί να ζήσει και χωρίς αυτή.

«Η κυβέρνηση Ραΐσι έχει επικεντρωθεί σε μια στρατηγική που δίνει προτεραιότητα στην “εξουδετέρωση των κυρώσεων” μέσω της ενίσχυσης των οικονομικών δεσμών με γείτονες και χώρες όπως η Ρωσία και η Κίνα», έγραψε ο Σαντενγκί. Πιστεύει πως οι ΗΠΑ, αποφασισμένες καθώς είναι να τιθασεύσουν το Ιράν, πάντα θα βρίσκουν λόγους να διατηρούν κυρώσεις.

Το Ιράν χρειάζεται απεγνωσμένα εμπορικούς εταίρους. Ωφελείται όμως πάρα πολύ από την εκτόξευση των διεθνών τιμών του πετρελαίου, ενώ η απομονωμένη, πληγείσα από την Covid-19 οικονομία του φέρεται να δείχνει σημάδια ανάκαμψης. Περιφερειακά κράτη όπως ο Λίβανος αποκτούν μεγαλύτερη, όχι μικρότερη, εξάρτηση.

Αυτή είναι μια δεύτερη πτυχή της στρατηγικής Ραΐσι: μια αποφασιστική προσπάθεια αποκατάστασης ή ενίσχυσης των σχέσεων με τον αραβικό κόσμο. Ο ιρανός υπουργός Εξωτερικών επισκέφθηκε πρόσφατα την Αίγυπτο, τη Συρία και τον Λίβανο, ενώ έχει συναντηθεί με ηγέτες των ΗΑΕ. Επειτα από μήνες μυστικοπαθών συνομιλιών με τη Σαουδική Αραβία, ενδεχομένως να αποκατασταθούν σύντομα περιορισμένες διπλωματικές σχέσεις.

Αν συμβεί αυτό, θα είναι ένα μεγάλο βήμα προς την επανένταξη του Ιράν. Η περιφερειακή αντιιρανική συμμαχία υπό τις ΗΠΑ και το Ισραήλ ίσως να καταρρεύσει. Το Ισραήλ μπορεί να καταλήξει να νιώθει πιο ευάλωτο από ποτέ – και πιο εύκολα πυροδοτούμενο.