Moνομαχίες πάσης φύσεως στην οθόνη

Τέρατα, τέρατα και πάλι τέρατα. Το «Dune» (ΗΠΑ / Καναδάς, 2021), η τελευταία ταινία του Ντενί Βιλνέβ («Αφιξη», «2046»), είναι γεμάτη από δαύτα, την ώρα που ο καναδός σκηνοθέτης φαίνεται ότι προσπαθεί να ακολουθήσει όσο πιο πιστά – αλλά συγχρόνως αφαιρετικά – τις σελίδες του cult μυθιστορήματος του Φρανκ Χέρμπερτ. Βέβαια, όσοι δεν είναι γνώστες του μυθιστορήματος, καλύτερα να μην απορήσουν που θα βρεθούν μέσα σε μια πέρα για πέρα χαοτική πλοκή, για την οποία μια σύντομη σύνοψη καταλήγει στο ότι στο πολύ μακρινό μέλλον, όπου η Γη δεν θα είναι πια ο πλανήτης που ξέρουμε, το επίσης εξελιγμένο νοητικά και πνευματικά ανθρώπινο γένος προσπαθεί να εγκατασταθεί σε έναν πλανήτη ονόματι Dune, εκεί όπου κατοικούν τα τέρατα…

Η ταινία έχει προϊστορία. Το μυθιστόρημα του Χέρμπερτ που είχε αγαπηθεί για τον μυστικισμό, την περιπετειώδη πλοκή και την παράξενη, μυστηριώδη ορολογία του, μεταφέρθηκε για πρώτη φορά στο σινεμά το 1984 από τον Ντέιβιντ Λιντς. Εκείνη η ταινία όμως έγινε θρυλική διότι κατάφερε να κερδίσει μια θέση ανάμεσα στις πιο παταγώδεις…  αποτυχίες στην Ιστορία του κινηματογράφου. Υπήρξε ένα τρομερά φιλόδοξο σχέδιο του Λιντς (που ανέλαβε τη σκηνοθεσία όταν ο Ρίντλεϊ Σκοτ εγκατέλειψε) με παραγωγό τη Ραφαέλα Ντε Λαουρέντις, κόρη του θρύλου Ντίνο Ντε Λαουρέντις (που φυσικά είχε λόγο, αν και το όνομά του δεν αναφέρεται στους τίτλους). Ο Λιντς όμως δεν είχε τον τελευταίο λόγο στο μοντάζ και από τότε δεν αναφέρεται ποτέ σε αυτή την ταινία που υπήρξε ο ορισμός τής (αυτο)καταστροφής.

Στη νέα ταινία το επιτηδευμένα κιτς στυλ του Λιντς αντικαθίσταται από την εξίσου επιτηδευμένη λυρικότητα του Βιλνέβ. Κάθε πλάνο της ταινίας είναι τρομερά εμπνευσμένο, πολλά παραπέμπουν σε πίνακες ζωγραφικής και η φωτογραφία του Κρεγκ Φρέιζερ καταφέρνει να σε βυθίσει στην ταινία σχεδόν σαν να βουλιάζεις σε κινούμενη άμμο. Ενώ όμως παρακολουθείς αυτόν τον γοητευτικό Γαργαντούα επιβλητικών εικόνων και διαρκώς μουτρωμένων προσώπων, σύντομα αντιλαμβάνεσαι ότι και εδώ η μόνη «πληγή» στην παρακολούθηση είναι η ίδια η ιστορία, ειπωμένη σαν άλυτος γρίφος. Εκτός βέβαια αν είσαι γνώστης των σελίδων του Χέρμπερτ, γιατί αν όχι χρειάζεσαι (τουλάχιστον) εγχειρίδιο επεξήγησης. Οχι φυσικά ότι δεν σκέφτεσαι. Είναι προφανές ότι ο Βιλνέβ θέλει να σχολιάσει με τον πολύ ιδιαίτερο, «δικό» του τρόπο, ζητήματα άκρως επίκαιρα, όπως η παράνοια του μιλιταρισμού και του επεκτατισμού, ο ολοκληρωτισμός, η ξενοφοβία, ο φόβος απέναντι στο διαφορετικό. Ομως η όποια αρμονία αυτών των ιδεών δεν συνάδει με τη δυσαρμονία της αφήγησης (παίζουν οι Τιμοτέ Σαλαμέ, Ρεμπέκα Φέργκιουσον, Οσκαρ Αϊζακ, Στέλαν Σκάρσγκαρντ, Τζος Μπρόλιν, Χαβιέ Μπαρδέμ).

Η ΕΡΕΥΝΑ. Ενας ύμνος για τη μάχιμη δημοσιογραφία, τον ακούραστο αγώνα που καταβάλλουν οι ευσυνείδητοι επαγγελματίες για την ανάδειξη της αλήθειας είναι το «Colectiv» (Ρουμανία / Γερμανία / Λουξεμβούργο, 2020) του Αλεξάντερ Νανάου που μάλιστα κατόρθωσε κάτι μοναδικό: να κερδίσει υποψηφιότητα για το Οσκαρ τόσο καλύτερης διεθνούς ταινίας, όσο και καλύτερου ντοκιμαντέρ (έχασε και στις δύο κατηγορίες).

Mε τρομερή επιμονή και σημασία στη λεπτομέρεια, η ταινία του Νανάου καταγράφει όλα τα στάδια της έρευνας που το 2015 άρχισε από την εφημερίδα «Gazeta Sporturilor» προκειμένου η αλήθεια να φωτίσει το σκάνδαλο που προέκυψε μετά την πυρκαγιά του κέντρου Colectiv στο Βουκουρέστι. Οι νεκροί ήταν 27 και οι τραυματίες έφτασαν τους 180, όμως τα ερωτήματα άρχισαν να πληθαίνουν όταν μετά τη μεταφορά των τελευταίων στο νοσοκομείο, πολλοί από αυτούς πέθαναν.

Η επιμονή των ρεπόρτερ στην οποία η κάμερα του Νανάου δίνει τεράστια σημασία είχε αποτέλεσμα: όταν μια γιατρός του Νοσοκομείου Εγκαυμάτων του Βουκουρεστίου «έσπασε» τη σιωπή της, άρχισε μια αλυσιδωτή αντίδραση με αποτέλεσμα να σκιαγραφηθεί ο ρόλος των κρατικών υπηρεσιών που μπλέχθηκαν στην τραγωδία και το όλο θέμα να καταλήξει σε μια ισχυρή και βάσιμη καταγγελία για τη γενικότερη διαφθορά στη Ρουμανία.

Ταινίες όπως το «Colectiv» – ή μερικά χρόνια πριν το «Spotlight» του Τομ Μακ Κάρθι – μας θυμίζουν, κυρίως, ότι η έννοια «λειτούργημα» δεν είναι εντελώς άσχετη πια με τη δημοσιογραφία.

ΟΙ ΙΠΠΟΤΕΣ. Οπως φαίνεται και από τον τίτλο «Η τελευταία μονομαχία» («The last duel», ΗΠΑ / Aγγλία, 2021), επίκεντρο της τελευταίας ταινίας του Ρίντλεϊ Σκοτ είναι όντως μια μονομαχία: Αυτή ανάμεσα στον ιππότη Ζαν Ντε Καρούζ (Ματ Ντέιμον), και έναν άλλο ιππότη, τον Ζακ Λε Γκρι (Ανταμ Ντράιβερ), που ενώ υπήρξαν συμπολεμιστές και φίλοι, θα έρθουν σε σύγκρουση όταν ο δεύτερος κατηγορηθεί από τη Μαργκερίτ (Τζόντι Κόμερ), σύζυγο του πρώτου, ότι τη βίασε.

Ομως αυτή η μονομαχία δεν είναι τελικά παρά η αφορμή για το στήσιμο μιας ολόκληρης εποχής στη Νορμανδία της Γαλλίας του 14ου αιώνα, μέσα από το οποίο ο Σκοτ βρίσκει τρόπους για να μιλήσει για το σήμερα: η εκμετάλλευση από την εξουσία (το μοίρασμα της πίτας των οικοπέδων έχει μια αστεία χυδαιότητα), ο σκοτεινός ρόλος της Εκκλησίας, η ακύρωση του γνήσιου μαχητή από τους ίδιους που υπηρέτησε με πάθος και βέβαια η θέση της γυναίκας απέναντι σε όλα αυτά. Στοιχεία που βρίσκουν τη θέση τους σε μια χορταστική μεν, πλην αδικαιολόγητα μεγάλη σε διάρκεια ταινία εποχής, η οποία μάλιστα έχει ακόμα και κινηματογραφικές αναφορές καθότι η βασική ιδέα στην αφήγηση είναι παρόμοια με εκείνη του κλασικού «Ρασομόν» του Ακίρα Κουροσάβα: ο διαφορετικός τρόπος με τον οποίο ένα γεγονός εκλαμβάνεται από τους ανθρώπους που το έζησαν.

H MANA. Aν το πρόσωπο μπορεί να γίνει ο χάρτης του εσωτερικού κόσμου του ανθρώπου τότε το πρόσωπο της Μερσέντες Χερνάντεζ που πρωταγωνιστεί στην ταινία «Χαρακτηριστικά γνωρίσματα» («Sin Señas Particulares», Μεξικό / Ισπανία, 2020) είναι όχι μόνο ο χάρτης του κόσμου της Μαγκνταλένα, της ηρωίδας που υποδύεται, αλλά και της ίδιας της ταινίας. Το πρόσωπο αυτό είναι η ταινία! Είναι το πρόσωπο της φτωχής μεξικάνας μάνας, η οποία αναζητεί το εξαφανισμένο παιδί της μέσα σε έναν κόσμο σκληρό, άκαρδο και ακόμα χειρότερα, αδιάφορο.

Το παιδί έφυγε για τις Ηνωμένες Πολιτείες αναζητώντας τον «παράδεισο» αλλά τα ίχνη του στην πορεία χάθηκαν. Με τα λίγα της χρήματα, με την έμφυτη ευγένεια και με τον πόνο βαθιά χαραγμένο στην ψυχή της, η Μαγκνταλένα θα οργώσει απ’ άκρη σ’ άκρη τη χώρα της, θα χτυπήσει πόρτες, θα κάνει ερωτήσεις, θα τα βάλει με το τέρας της γραφειοκρατίας, θα κοιμηθεί σε καταλύματα αστέγων, θα δώσει ό,τι έχει και δεν έχει για να βρει μιαν απάντηση. Καταθλιπτικό, αργό στην εξέλιξή του και χωρίς τον αέρα μιας μεγάλης ταινίας, το φιλμ της Φερνάντα Βελάντες που απέσπασε πέρυσι τον Χρυσό Αλέξανδρο στο φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, είναι ένα ουσιαστικό έργο που για μια ακόμη φορά μας υπενθυμίζει πόσο τρωτή είναι η θέση του δικαίου στον κόσμο των ισχυρών.

ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ. Προβάλλεται επίσης η ταινία κινουμένων σχεδίων από το Περού «Κοντορίτο» σε σκηνοθεσία Αλεξ Ορέλε, Εντουάρτο Σουλντ. Πρόκειται για την κινηματογραφική μεταφορά ενός από τα πιο αγαπημένο κόμικ της Λατινικής Αμερικής με κεντρικό ήρωα ένα πουλί, τον Κοντορίτο, που μπλέκει σε φασαρίες στο μικρό χωριό των Ανδεων όπου είναι η βάση του.